III SA/Lu 68/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.), Asesor WSA Jerzy Drwal, Protokolant Sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi L.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu zażalenia L. M. od postanowienia Wójta Gminy W. z dnia [...] października 2007 r. Nr [...]; utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podniesiono, że Wójt Gminy W. decyzją z dnia 29 października 2007 r. umorzył postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące działek położonych w W.: nr [...] stanowiącej własność M. S. i nr [...] stanowiącej własność L. M., zaś sprawę przekazał z urzędu Sądowi Rejonowemu w K. celem rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z tego samego dnia Wójt Gminy W. ustalił wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 2.000 zł oraz zobowiązał M. S. i L. M. do uiszczenia tych kosztów po połowie, tj. po 1.000 zł w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się postanowienia w kasie Urzędu Gminy W. lub na wskazany rachunek bankowy. Organ II instancji podtrzymał stanowisko Wójta Gminy W. zawarte w zaskarżonym postanowieniu, nie podzielając zarzutów zażalenia. Stwierdził, że w myśl art. 264 § 1 kpa organ administracji publicznej jednocześnie z wydaniem decyzji ustala wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W przedmiotowej sprawie zaliczka na koszty postępowania rozgraniczeniowego została wyłożona ze środków budżetowych Gminy W. Ta okoliczność nie oznacza, że strona (strony) zostanie automatycznie zwolniona na ciążącej na niej (nich) obowiązku. Obciążając kosztami postępowania po połowie organ I instancji uwzględnił stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. , sygn. I OPS 5/06 (ONSA i WSA 2007/2/26), w myśl którego orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 kpa, można obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 153 kodeksu cywilnego), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. W świetle tej uchwały należy przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym ma również zastosowanie norma wynikająca z art. 152 k.c. stanowiąca, że koszty rozgraniczenia, właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Skargę sądową na powyższe postanowienie złożyła L. M., wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie postanowienia pierwszoinstancyjnego. W ocenie skarżącej "(...) nie istniał jakikolwiek powód prawny o rozgraniczenie". Od 1955 r. granice nieruchomości nie były kwestionowane. Dopiero w 2003 r. sąsiad zaczął je podważać. Skoro nie było podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, to bezpodstawne było wydanie zaskarżonego postanowienia i obciążenie skarżącej połową kosztów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie może się ostać w obrocie prawnym, gdyż jest dotknięte wadą nieważności. Stosownie do art. 144 kpa – do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. W sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym występuje w charakterze strony kilka osób, zaś odwołanie (zażalenie) złożyły wszystkie te osoby bądź większość z nich, obowiązkiem organu II instancji jest jednoczesne rozpatrzenie wniesionych środków odwoławczych i wydanie jednej decyzji (postanowienia) w stosunku do wszystkich stron. W praktyce mogą wystąpić przypadki, że organ II instancji rozpatrzy jedno odwołanie (zażalenie) od rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, a następnie wyda ostateczną decyzję merytoryczną (postanowienie), zaś w późniejszym czasie organ I instancji przedstawi w trybie art. 133 kpa odwołanie innej osoby (osób). W takim przypadku organ II instancji nie może wydać decyzji (postanowienia), o której mowa w art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 kpa, bowiem tego rodzaju decyzja (postanowienie) dotyczyłaby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną wydaną przez ten organ decyzją (postanowieniem). Oczywiste jest przy tym, że organ II instancji musi rozpatrzyć "nowe" odwołanie (zażalenie) i we właściwy sposób "załatwić sprawę" w rozumieniu art. 104 § 1 kpa. W opisanej sytuacji organ II instancji może wydać jedynie decyzję (postanowienie) o charakterze czysto procesowym (art. 138 § 1 pkt 3 kpa), tj. orzec o umorzeniu postępowania odwoławczego (zażaleniowego). Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że nieważność postępowania przewidziana w art. 156 § 1 pkt 3 kpa zachodzi w przypadku wydania kolejno po sobie decyzji załatwiających sprawę, co do istoty (por. np. wyrok NSA z dnia 14 października 1991 r. (sygn. I SAB 29/91 - niepubl.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, zauważyć należy, że z akt administracyjnych wynika, iż na postanowienie Wójta Gminy W. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] wniosły zażalenia obie strony. Pierwotnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. rozpatrzyło zażalenie M. S. i w dniu 23 listopada 2007 r. wydało postanowienie nr [...], utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz art. 264 kpa. W późniejszym czasie, pismem z dnia 27 listopada 2007 r. Wójt Gminy W. przedstawił organowi II instancji zażalenie L. M. Zażalenie to zostało rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., które kolejnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. (o identycznym znaku jak postanowienie z dnia [...] listopada 2007 r.), po raz wtóry utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz art. 264 kpa. Zauważyć należy, że pierwsze z postanowień wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (z dnia 23 listopada 2007 r.) rozstrzygało sprawę co do istoty. W tej sytuacji organ II instancji rozpatrując zażalenie L. M. nie mógł wydać drugiego postanowienia, również rozstrzygającego sprawę co do istoty. Skład orzekający podziela pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 1999 r., sygn. I SA/Gd 737/97 – LEX nr 38675, że w przypadku równoległego wniesienia odwołania przez dwie strony, organ administracji powinien rozpoznać sprawę merytorycznie i wydać decyzję ostateczną w stosunku do obu stron. Oddzielne rozpatrzenie odwołań i wydanie odrębnych decyzji w odniesieniu do każdego z odwołań powoduje, że decyzja podjęta później, będąca kolejną decyzją ostateczną w tej samej sprawie, dotknięta jest wadą nieważności. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 156 § 1 pkt 3 kpa pełni funkcję gwarancyjną w stosunku do art. 16 § 1 kpa. Obie sprawy rozstrzygnięte postanowieniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. ( z dnia 23 listopada 2007 r. i z dnia 6 grudnia 2007 r. ), są tożsame. Oba postanowienia ostateczne zostały wydane w oparciu o identyczny stan faktyczny, dotyczą tych samych stron i tego samego przedmiotu, przy niezmienionym stanie prawnym. Doszło zatem do naruszenia powagi rzeczy osądzonej, ponieważ istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma postanowieniami. Skoro zatem zaskarżone postanowienie obarczone jest wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 kpa), przeto należało orzec jak w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozstrzygnięcia zawarte w pkt II i III sentencji uzasadniają przepisy z art. 152 i art. 200 tej ustawy. Ponownie rozpatrując zażalenie L. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustali naprzód, czy owo zażalenie zostało wniesione w terminie (w aktach brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru postanowienia organu I instancji przez skarżącą). W przypadku stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia należy wydać postanowienie przewidziane w art. 134 w związku z art. 144 kpa. W innej sytuacji, należy wydać postanowienie, o którym mowa w art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 144 kpa.