I SA/Wa 466/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie WSA Gabriela Nowak WSA Joanna Skiba Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. K. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W., [...] ul. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków strony. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] orzekającą o przyznaniu uczennicy P. H. jednorazowego stypendium szkolnego za okres od 1 listopada 2007 r. do 31 czerwca 2007 r. w wysokości [...] zł, ustalając realizację stypendium w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. W uzasadnieniu powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, co następuje: Wnioskiem z dnia 6 września 2007 r. Aneta H. wystąpiła o przyznanie stypendium szkolnego dla córki P. H. Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. przyznał stypendium szkolne P. H. za okres od 1 listopada 2007 r. do 31 czerwca 2008 r. w wysokości [...] zł., ustalając realizację stypendium w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Organ I instancji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał art. 104 k.p.a., art. 90b, 90c ust. 2 pkt. 1, 90d, 90m, 90n, 90p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. nr 256 poz. 2572 ze zm.) oraz § 4, 8 i 9 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy W. zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy W. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005r. Od decyzji Wójta Gminy W. A. H. wniosła odwołanie podnosząc, że przyznanie pomocy w wysokości [...] zł. jest naruszeniem przepisu art. 90 d ust.9 ustawy o systemie oświaty, gdyż przyznana kwota jest niższa od kwoty minimalnej wymienionej w ustawie. Według odwołującej się minimalne stypendium socjalne powinno wynosić 512 zł. Odwołująca kwestionuje również przyznanie stypendium w formie pomocy rzeczowej przez zwrot poniesionych wydatków. Jej zdaniem pomoc rzeczowa powinna polegać na zakupie podręczników a nie zwrocie pieniędzy za zakupienie podręczników przez wnioskujących o pomoc. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało odwołanie za niezasadne i nie dające podstaw do weryfikacji zaskarżonej decyzji. Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy organ odwoławczy wskazał, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może przekraczać 351 zł. Kwota ta stanowi tzw. kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64 poz. 593 ze zm.). Do ww. kryterium dochodowego odnoszą się art. 90 d ust. 7 ustawy o systemie oświaty oraz § 4, 8 i 9 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy W. Z materiału dowodowego zawartego w aktach I instancji wynika, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wyniósł [...] zł i nie przekroczył kryterium dochodowego w wysokości 351 zł. Rodzina odwołującej się spełniała zatem przesłanki określone w art. 90d ustawy o systemie oświaty oraz wymienionej powyżej uchwały Rady Gminy. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż P. H. spełnia warunki do przyznania pomocy materialnej i zasadnie orzekł o przyznaniu stypendium szkolnego we wskazanej wysokości. Organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia przez Wójta Gminy W. art.90 d ust.9 ustawy o systemie oświaty, określającego wysokość przyznawanego stypendium i podał, że przepis ten nakazuje przyznanie miesięcznego stypendium szkolnego w określonym przedziale kwotowym (od 80 % do 200 % kwoty bazowej - 64 zł.), czyli od 51, 20 zł do 1280 zł. Kolegium uznało, że skoro stypendium przez organ pierwszej instancji przyznane zostało jednorazowo, to mieści się w wyżej wskazanym przedziale kwotowym i dlatego decyzja jest prawidłowa. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez A. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła organom I i II instancji, iż wbrew obowiązującym przepisom błędnie ustaliły wysokość przyznanego stypendium szkolnego. Wymieniona podniosła, że była uprawniona do otrzymania pomocy finansowej w wysokości co najmniej od 51,20 zł. do 128 zł miesięcznie, czyli przyznane stypendium zostało zaniżone o co najmniej 302 zł. (6 x 80% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Skarżąca zarzuciła, że skoro przyznano jej córce pomoc materialną na okres od dnia 1 listopada 2007 r. do 31 czerwca 2008 r., to ustalenie stypendium szkolnego w wysokości [...] zł jest sprzeczne z postanowieniami ustawy o systemie oświaty tj. z art.90 ust.9 wskazanej ustawy. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 kpa w związku z art.90 d ust.2 ustawy o systemie oświaty polegające na "działaniu organu administracji bez podstawy prawnej w zakresie przyjęcia przez organ sposobu postępowania, w którym organ zwraca koszty wydatków poniesionych na cele edukacyjne, a nie przyznaje bezpośrednio pomocy materialnej". Według skarżącej zmuszanie jej do skredytowania zakupu podręczników nie daje się pogodzić z zasadą wyrażoną w art.7 kpa. Ponadto wskazała na nieprawidłowe uzasadnienie organu drugiej instancji, w którym organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza zarówno przepisy prawa materialnego,jak i postępowania administracyjnego, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Przepisy tej ustawy przewidują dwa rodzaje świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym, które mają umożliwić zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji i umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji z powodu trudnej sytuacji materialnej ucznia, a są nimi: stypendium szkolne i zasiłek szkolny (art. 90 c ust.2 wymienionej ustawy). Zgodnie z art. 90d ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo – wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Świadczenie to może być udzielane w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych (...), 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Natomiast stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego może być udzielone, o ile organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa powyżej nie jest możliwe (art.90 d ust.5 wymienionej powyżej ustawy). Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawnionego do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), tj. 351 zł. Jak wynika z materiału dokumentacyjnego, dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi [...] zł i jest niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a zatem bezspornie uprawnia do ubiegania się o przyznanie pomocy materialnej. Z akt sprawy wynika również, że matka uczennicy A. H. we wniosku z dnia 6 września 2007 r. wnioskowała o przyznanie stypendium w formie świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art.90 d ust.5 ustawy o systemie oświaty (k.13 akt adm.), nie zaś o przyznanie stypendium szkolnego w postaci pomocy rzeczowej, w szczególności polegającej na zakupie podręczników. Organ pierwszej instancji rozpoznając powyższy wniosek A. H. orzekł o przyznaniu jej córce pomocy rzeczowej a nie odniósł się do wniosku o przyznanie stypendium w formie świadczenia pieniężnego, co powoduje, że w istocie decyzja tego organu rozstrzyga o przyznaniu stypendium szkolnego, lecz nie rozstrzyga w przedmiocie wniosku A. H. z dnia 6 września 2007 r. Tym bardziej, że jak wynika z art.90 n ust.2 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców dziecka. W sytuacji, gdy Wójt Gminy W. uznał, że nie ma podstaw do przyznania stypendium szkolnego w postaci świadczenia pieniężnego, to powinien wydać w tym przedmiocie decyzję wraz z uzasadnieniem czyniącym zadość wymogom art.107 § 3 kpa. W zaistniałej sytuacji organ pierwszej instancji przyznał pomoc, w innej formie, niż wnioskowała o to matka P. H. i nie rozstrzygnął w przedmiocie wniosku o przyznanie stypendium w formie świadczenia pieniężnego. Tym samym naruszony został przepis art.90 n ust.2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Wprawdzie art. 90 n ust.2 pkt 3 stanowi, że świadczenia pomocy materialnej mogą być przyznawane z urzędu, lecz w okolicznościach danej sprawy nie miał on zastosowania, co wynika z treści uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, w którym wskazano, że decyzję wydano po rozpatrzeniu wniosku A. H. z dnia 6 września 2007 r. Doszło zatem również do naruszenia przepisów art.104 § 2 i art.107 § 1 kpa, gdyż zaskarżone decyzje nie zawierają rozstrzygnięcia wniosku z dnia 6 września 2007 r. Dodatkowo w komparycji decyzji organ pierwszej instancji powołał ogólnikowo jako podstawę rozstrzygnięcia wniosku przepis art.90 d ustawy o systemie oświaty, który swoją dyspozycją obejmuje wszystkie trzy formy stypendium szkolnego, z tym że stypendium szkolne w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych i pomocy rzeczowej dotyczy art.90d ust.2 pkt 1 i 2 wymienionej ustawy, natomiast stypendium szkolnego w formie pieniężnej art.90 d ust.5 tej ustawy. Orzekając o przyznaniu pomocy materialnej w postaci jednej z wymienionych wyżej form organ pierwszej instancji powinien powołać odpowiedni ustęp art. 90 d. powyższej ustawy. Należy również uznać za słuszny zarzut skarżącej, że decyzja Wójta Gminy W. narusza przepisy ustawy o systemie oświaty, które przewidują przyznanie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników, lecz nie stanowią o obowiązku skredytowania tego świadczenia przez ubiegającą się o pomoc a następnie zwrotu poniesionych na ten cel środków przez organ przyznający świadczenie. Sąd podziela również zarzut skarżącej, ze uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie odpowiada wymogom art.107 § 3 kpa. Organ odwoławczy powinien zająć stanowisko w kwestiach podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniu zawarte były zarzuty: przyznania pomocy rzeczowej zamiast wnioskowanej pomocy w formie świadczenia pieniężnego, przyznania pomocy rzeczowej w zaniżonej wysokości, konieczności kredytowania przez ubiegająca się o pomoc kosztów zakupu podręczników (o co skarżąca nie występowała). To prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja wydana została z pominięciem zasad postępowania administracyjnego przewidzianych w art.7 , 77 §1 i 80 §1 kpa. Sąd nie podziela natomiast prezentowanego przez skarżącą stanowiska, że wysokość udzielanej pomocy rzeczowej powinna być analogiczna do wysokości stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego. Przede wszystkim pomoc rzeczowa, jak sama nazwa mówi powinna być udzielona przez przyznanie konkretnych świadczeń np. poprzez zakup podręczników i jest to pomoc, która powinna być udzielona bezpośrednio bez konieczności uprzedniego kredytowania przez ubiegającą się o pomoc, gdyż osoba taka może nie dysponować środkami pieniężnymi. Natomiast stypendium w formie świadczenia pieniężnego powinno odpowiadać kryteriom określonym w art. 90d ust. 9 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten stanowi, że stypendium szkolne nie może być niższe miesięcznie niż 80 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) i nie może przekraczać miesięcznie 200% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy. Zgodnie z art. 90d ust. 10 i 11 ustawy o systemie oświaty, stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym (...), a jeżeli forma stypendium tego wymaga, stypendium szkolne może być realizowane w okresach innych niż miesięczne lub jednorazowo, z tym że wartość stypendium szkolnego w danym roku szkolnym nie może przekroczyć łącznie dwudziestokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (...). Jeżeli organ uzna, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy w formie pieniężnej, o której mowa w art. 90d ust. 5 ww. ustawy, to w dalszej części postępowania jest związany zasadami określonymi w ust. 9 - 11 powołanego artykułu. Przepisy te nakazują przyznanie miesięcznego stypendium szkolnego w określonym przedziale kwotowym - od 80% do 200% kwoty bazowej (64 zł), tj. od 51,20 zł do 128 zł. W ust. 11 wymienionego artykułu dopuszcza się realizację przyznanego świadczenia w okresach innych niż miesięczne, jak też jednorazowo. Zaskarżona decyzja a także decyzja Wójta Gminy W. nie rozstrzygała jednak o żądaniu wniosku, czyli przyznaniu bądź odmowie przyznania stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego, lecz o przyznaniu pomocy rzeczowej. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającą ją decyzja Wójta Gminy W. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, 77 § 1, 80, 104 § 2 i 107 § 3 k.p.a., zaś uchybienia te mogły mieć istotny wpływu na rozstrzygnięcie sprawy oraz przepisów prawa materialnego tj art.90 d ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 i 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.