III SA/Po 225/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędzia WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej J. W.- B. sprawy ze skargi G. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę 100,- ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Starosta - na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 zez m.) – zwrócił G. H. wniosek z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości niezabudowanej, położonej w miejscowości B., gmina R. W uzasadnieniu decyzji organ administracji wskazał, że G. H. w podaniu z dnia [...] roku zwróciła się o dokonanie zwrotu nieruchomości niezabudowanej, położonej w miejscowości B., gmina R. W związku z powyższym, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Starosta ustalił, iż nieruchomość położona w miejscowości B., obejmująca parcele [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha została przejęta od K. N. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945r. Nr. 3, poz. 13 ze zm.). Organ administracji stwierdził, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości było aktem nacjonalizacji w rozumieniu powołanego dekretu, a nie wywłaszczeniem w rozumieniu ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zdaniem Starosty podstawy prawnej do wszczęcia postępowania nie stanowił również art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, wskazujący akty prawne, na podstawie których przejęto lub nabyto nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a które podlegają zwrotowi (rozdział 6 Działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami). Organ zaznaczył, iż w cytowanym artykule nie uwzględniono dekretu PKWN z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Katalog aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzającej wykładni. W związku z powyższym Starosta stwierdził, że roszczenie wnioskodawczyni ma charakter cywilno – prawny, a nie administracyjny oraz pouczył ją o możliwości wniesienia powództwa do sądu powszechnego. W zażaleniu od powyższego postanowienia G. H. zakwestionowała ustalenia organu I instancji, że parcele, których żąda zwrotu, zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm). Wnioskodawczyni podniosła, iż las będący własnością jej przodka nie stanowił majątku opuszczonego, ani porzuconego, czy też podstawowej gałęzi gospodarki narodowej, a mimo to został "zabrany przez Państwo z rażącym naruszeniem prawa". Zaznaczyła również, że nieruchomość była własnością K. N. – Polaka, stąd zgodnie z treścią dekretu PKWN z 6 września 1944 roku nie mogła podlegać nacjonalizacji. W ocenie G. H. uzasadnienie jej żądania stanowi art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przywołane przez nią wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, organ przytoczył treść art. 65 § 3 k.p.a. oraz wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił konieczność udzielenia odpowiedniego pouczenia przy zwrocie podania. Zdaniem Kolegium Starosta, prawidłowo zawiadomił pisemnie wnioskodawczynię o zajętym stanowisku i pouczył, że do rozstrzygnięcia jej wniosku właściwy jest sąd powszechny. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio wyłącznie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych w tym przepisie - i powołanych przez organ w uzasadnieniu postanowienia - aktów prawnych. Kolegium zaznaczyło, że szczególny charakter powołanego przepisu nie pozwala na jego rozszerzającą interpretację. W konkluzji uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że podziela stanowisko organu I instancji, iż nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej nie mieszczą się w kategorii nieruchomości wymienionych w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, co też wyłącza właściwość organu administracji publicznej do orzekania w tej materii. W skardze na powyższe postanowienie G. H. zarzuciła organom obu instancji rażące naruszenie prawa poprzez ustalenie, iż przedmiotowe parcele o numerach [...],[...], [...] stanowiące obecnie las o powierzchni [...] ha zostały zabrane jej przodkowi K. N. na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku. Skarżąca podniosła, że jeżeli to stwierdzenie ma sens, to na jakiej podstawie oddano jej działki o numerze [...] o powierzchni [...] ary i numerze [...] o powierzchni [...] arów położone w miejscowości B., gmina R. Wnioskodawczyni zarzuciła ponadto zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie art. 2, art. 64, art. 32, art. 21 ust. 1 Konstytucji R.P. Podkreśliła również, iż podtrzymuje swój wniosek z dnia [...] roku oraz zarzuty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało wszczęte na skutek wniosku G. H. z dnia [...] roku, w którym domagała się zwrotu nieruchomości niezabudowanej – parceli o numerach [...], [...], [...] o powierzchni całkowitej [...] ha, obecnie stanowiącej las, położonej w miejscowości B., gmina R., której jest spadkobierczynią wraz z córkami. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Dodatkowo stosownie do art. 141 ust. 1 powołanej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji. Z kolei art. 9a wskazanej ustawy stanowi, że organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jest wojewoda. Podkreślić przy tym należ, że art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi przepis "ustawy szczególnej" o jakiej mowa w art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o administracji rządowej w województwie (t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 80, poz. 872 ze zm.) . Obydwa te przepisy z kolei są "przepisami stanowiącymi inaczej", o jakich mowa w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Daje to wojewodom status "organu wyższego stopnia" w stosunku do starostów wydających decyzje w sprawach, o których mowa w art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami (postanowienie NSA z dnia 08.06.2001r., I SA 2148/00, LEX nr 75515). Uznanie wojewody jako organu wyższego stopnia oznacza jego umocowanie zarówno do rozpatrywania odwołań – i odpowiednio zażaleń – ale także i sprawowanie przewidzianego prawem nadzoru nad realizacją przez organy samorządowe zadań z zakresu administracji rządowej. W postępowaniu, w którym wojewoda jest organem wyższego stopnia, jest on obowiązany rozstrzygać wszelkie kwestie proceduralne występujące w toku tego postępowania (postanowienie NSA z dnia 16.05.2001r., I SA 256/01, LEX nr 54448). W przedmiotowej sprawie Starosta orzekał na skutek wniosku G. H. o zwrot – jak to określiła wnioskodawczyni – nieruchomości o powierzchni [...] ha, które zostały zabrane K. N. przez Skarb Państwa bez odszkodowania na rzecz reformy rolnej w 1956 roku. Niniejsza sprawa administracyjna jest zatem sprawą w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to – zgodnie z powołanymi powyższej przepisami - że rozpoznając przedmiotową sprawę, Starosta wykonywał zadania z zakresu administracji rządowej. W konsekwencji organem właściwym do zbadania zasadności rozstrzygnięcia Starosty – zgodnie z art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami – winien być Wojewoda. Tymczasem, wobec niewłaściwego pouczenia wnioskodawczyni, zażalenie na postanowienie Starosty z dnia [...] roku zostało rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Stwierdzić zatem należy, iż postanowienie z dnia [...] roku, nr [...] zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Podkreślenia wymaga fakt, że powyższe uchybienie procesowe jest przesłanką stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...]. Stosownie bowiem do art. 156 § 1 pkt 1 w zw. z art. 126 kodeksu postępowania administracyjnego, naruszenie przepisów o właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej, powoduje nieważność decyzji.. Mając na względzie powyższe – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – Sąd orzekł jak w sentencji. /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś D.W.d