IV SA/Gl 387/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi B.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia [...] nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta C., na podstawie art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 3 pkt 17, art. 20 ust. 3, art. 25, art. 30 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z 2003 r. z późn. zm.) uchylił z dniem [...]., przyznane na rzecz B. G. decyzją z dnia [...] Nr [...], prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz orzekł zwrot nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...]. W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wyżej wymieniona wychowuje syna wspólnie z jego ojcem. Wobec tego nie spełnia warunków ustawowych uprawniających do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W wyniku wniesienia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Po rozpoznaniu skargi B. G., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 11 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 906/05 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał, że organ odwoławczy - podobnie jak i organ pierwszej instancji - podniósł w motywach rozstrzygnięcia okoliczność wystąpienia zmian mających wpływ na prawo skarżącej do świadczeń rodzinnych, a jednocześnie uznał za zasadne uchylenie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka od początku jego otrzymywania i orzeczenie obowiązku jego zwrotu jako świadczenia nienależnie pobranego. Następnie Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta C., decyzją z dnia [...] Nr [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, pobrany przez B. G. za okres od [...] do [...] i orzekł o obowiązku zwrotu wymienionego świadczenia w kwocie [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] Nr [...] po ponownym rozpoznaniu odwołania B. G. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nie zostały wykonane wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 grudnia 2006 r. Ponadto podniósł, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadzi bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostają dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne; jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Wobec tego organ pierwszej instancji powinien najpierw wydać decyzję uchylającą rozstrzygnięcie o przyznaniu świadczenia, a następnie gdy decyzja ta stanie się ostateczna, wydać decyzję uznającą pobrane świadczenia za nienależne. Następnie Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta C., decyzją z dnia [...] Nr [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, pobrany przez B. G. za okres od [...] do [...] w kwocie [...] i orzekł o obowiązku zwrotu wymienionego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w dacie składania wniosku o przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, B. G. wprowadziła w błąd organ administracji poprzez złożenie oświadczenia, że samotnie wychowuje syna. Natomiast na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w dacie składania wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, B. G. wychowywała syna wspólnie z jego ojcem. Przeciwnego wniosku nie uzasadnia przebywanie wyżej wymienionego poza miejscem zamieszkania z powodu zatrudnienia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B. G. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazała, że bezpodstawne jest stwierdzenie, iż wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia rodzinne poprzez złożenie oświadczenia, że samotnie wychowuje syna. W okresie, którego dotyczy postępowanie, sama bowiem zajmowała się wychowaniem syna i jego utrzymaniem. Natomiast w następnych latach – kiedy ojciec dziecka pomagał jej w opiece nad nim – nie składała wniosków o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając zgodnie z powyższą regulacją, skargę w niniejszej sprawie, stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, co stanowiło podstawę stwierdzenia ich nieważności. Podkreślenia bowiem wymaga, że decyzją z dnia [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, pobranego przez skarżącą za okres od [...] do [...] w kwocie [...] i o orzeczeniu obowiązku zwrotu wymienionego świadczenia. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zawierającego sprawozdanie z dotychczasowego postępowania oraz z akt administracyjnych wynika, że decyzja z dnia [...] o przyznaniu skarżącej świadczeń rodzinnych za wymieniony okres, nie została uchylona ani zmieniona. Zaskarżona decyzja o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia orzekającego obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych, została zatem wydana pomimo tego, że w obrocie prawnym pozostawała decyzja o przyznaniu tych świadczeń rodzinnych. Dodać należało, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] wskazał, iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane. Jednakże w wyniku ponownego rozpoznania odwołania, organ odwoławczy – zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] o uznaniu świadczenia za nienależne i o nałożeniu obowiązku jego zwrotu, pomimo, że nie zostało uchylone rozstrzygnięcie o przyznaniu tego świadczenia. W konsekwencji w obrocie prawnym pozostawały dwie ostateczne decyzje administracyjne; jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Wobec tego uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Stanowiło to podstawę stwierdzenia nieważności obydwu tych rozstrzygnięć – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z uwagi na rodzaj rozstrzygnięcia wydanego w sprawie – tj. stwierdzenie nieważności wymienionych decyzji - nie poddano analizie zarzutów skargi. Natomiast na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd określił, że nie może być wykonana zaskarżona decyzja - utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o uznaniu świadczenia za nienależne i o nałożeniu obowiązku jego zwrotu.