I SA/Wa 675/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi Prezydenta W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Prezydenta Miasta W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] orzekającą o zwrocie na rzecz D.S. nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...], o łącznej powierzchni [...] m², z jednoczesnym obowiązkiem zwrotu na rzecz Miasta W. zwaloryzowanego odszkodowania. Z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] wynika, że Starosta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. orzekł o zwrocie na rzecz D.S. wskazanej nieruchomości z jednoczesnym obowiązkiem zwrotu na rzecz Miasta W. zwaloryzowanego odszkodowania. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, iż cała wywłaszczona nieruchomość nie została zagospodarowana na cel wywłaszczenia. Spełniony został zatem wymóg określony w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), uzasadniający zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz spadkobierczyni byłego właściciela. Odwołanie od powyższej decyzji złożył Prezydent W., domagając się jej uchylenia z uwagi na wykorzystanie części wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z celem wywłaszczenia. Po rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] uznał stanowisko Starosty [...] za prawidłowe. Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na mocy umowy sprzedaży z dnia 5 lipca 1974 r., Rep.[...], zawartej w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). Wskazaną umową Skarb Państwa nabył od S.O. niezabudowaną nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], [...] i [...], składającą się z trzech działek - nr [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...], o łącznej powierzchni [...] ha, będącą jego własnością na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] stycznia 1974 r., nr [...], z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego z usługami i ulicami, zgodnie z decyzjami o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej z dnia [...] kwietnia 1974 r., nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 1973 r., nr [...] i nr [...]. Wojewoda [...] przytoczył treść art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i podkreślił, że wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej uprawnia, a wręcz nakazuje uznać właściwemu organowi administracji publicznej taką nieruchomość za zbędną, w rozumieniu art. 136 ust. 3 tej ustawy, co oznacza konieczność zwrotu takiej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy wywłaszczeniowej. Zdaniem Wojewody [...] w sprawie bezspornym jest, że cel, na który przejęto przedmiotową nieruchomość nie został zrealizowany. Organ odwoławczy podkreślił, że z pism uzyskanych z Urzędu m. W. Delegatura Biura Naczelnego Architekta Miasta w Dzielnicy [...] z dnia 3 lutego 2006 r. wynika, iż brak jest decyzji zezwalających na budowę obiektów obejmujących przedmiotową nieruchomość. Z protokołu oględzin przeprowadzonych przez rzeczoznawcę majątkowego w maju 2006 r. i w czerwcu 2007 r. jednoznacznie wynika, że działki nr [...], nr [...] i nr [...] stanowią niezabudowany, niezagospodarowany teren, są nieuporządkowane, porośnięte trawą i krzakami. Powyższe ustalenia potwierdzają oględziny terenu przeprowadzone przez pracownika Starostwa Powiatowego w P. w dniu 10 maja 2007 r. oraz dokumentacja fotograficzna przekazana przez rzeczoznawcę majątkowego przy piśmie z dnia 1 sierpnia 2007 r. Wojewoda [...] zaznaczył, że w dacie złożenia stosownego wniosku przez spadkobierczynię poprzedniego właściciela (tj. w dniu 21 stycznia 1997 r.) obowiązywał Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego m. W., zatwierdzony uchwałą Rady m. W. z dnia [...] września 1992 r., nr [...], z którego wynikało, iż zwracana nieruchomość położona była w obszarze [...] o funkcjach mieszkaniowo- usługowych. W ocenie organu drugiej instancji chybiony jest zawarty w odwołaniu zarzut, że część zwracanej działki jest częścią drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 204, poz. 2086 ze zm.). W tej sytuacji Wojewoda [...] uznał, że w sprawie spełniony został wymóg określony w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami uzasadniający zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent W. podnosząc, że Wojewoda [...] błędnie powołał art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami o braku realizacji celu wywłaszczenia, bowiem zwracany fragment nieruchomości był położony poza planową budową osiedla mieszkaniowego. Skarżący zaznaczył, że część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana pod poszerzenie drogi dojazdowej do Instytutu [...]. W ocenie Prezydenta W. organ prowadzący postępowanie nie ustalił wszystkich okoliczności faktycznych skutkujących możliwością zwrotu nieruchomości, a niektóre okoliczności zostały ustalone odmiennie niż istniejący stan faktyczny. W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja z dnia [...] marca 2008 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2007 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] orzekającą o zwrocie na rzecz D.S. nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej część dawnej działki nr [...] z obrębu [...], aktualnie stanowiącej działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] m², z jednoczesnym obowiązkiem zwrotu na rzecz Miasta W. zwaloryzowanego odszkodowania. Organy orzekające w sprawie uznały, że cała wywłaszczona nieruchomość nie została zagospodarowana na cel wywłaszczenia, a zatem spełniony został wymóg określony w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), skutkujący zwrotem nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy. Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl zaś art. 137 ust. 1 powołanej ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Stosownie natomiast do art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy – jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że aktem notarialnym z dnia 5 lipca 1974 r., Rep. [...] Skarb Państwa nabył od S.O., w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, niezabudowaną nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...], o łącznej powierzchni [...] ha, składającą się z trzech działek, tj. nr [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...], będącą jego własnością na podstawie aktu własności ziemi z dnia [..] stycznia 1974 r., z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego z usługami i ulicami, zgodnie z decyzjami o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej z dnia [...] kwietnia 1974 r., nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 1973 r., nr [...] i nr [...]. Zauważy jednak należy, że z treści powołanego aktu notarialnego wynika, iż nie cała opisana w nim nieruchomość nabyta została przez Skarb Państwa na potrzeby realizacji inwestycji budowlanej. Część nieruchomości nabyta została na wniosek właściciela nieruchomości. Świadczy o tym zawarte na stronie 3 tego aktu sformułowanie "w związku z podaniem S.O. o wykup całej nieruchomości – Urząd Dzielnicowy W. – [...] wyraził zgodę na kupno całej nieruchomości". Oznacza to tym samym, że miał tu również zastosowanie art. 5 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zgodnie, z którym wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony natomiast został pogląd, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości. Jeżeli w sprawie nie wystąpią przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, do zwrotu części wywłaszczonej na wniosek właściciela. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - wywłaszczona została na wniosek właściciela (wyrok NSA w Warszawie z dnia 1 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV SA 1626/94,. ONSA z 1997 r., Nr 1, poz. 42). W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, orzekając o zwrocie części nieruchomości nieobjętej decyzjami z dnia [...] kwietnia 1974 r. i z dnia [...] czerwca 1973 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej (nabytej na żądanie właściciela), naruszyły powołane wyżej przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co uzasadnia uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć. W ocenie Sądu organy powinny były ustalić, czy w sprawie wystąpiły przesłanki do zwrotu części nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na potrzeby realizacji celu wywłaszczenia. Jak bowiem wskazano jedynie w sytuacji zaistnienia warunków do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości możliwy jest zwrot części nieruchomości, która nabyta została na wniosek właściciela. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.