II SA/Bd 571/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak ( spr.) Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 października 2008r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 571/08 UZASADNIENIE Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] - Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z [...] r. o odmowie przyznania E. T. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córkę – K. T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołano się na treść art. 11a ust. 1 i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na dokumentację załączoną do wniosku, stwierdzając, że E. T. zamieszkuje wspólnie z K. T. i trojgiem dzieci pod adresem [...], gm. [...], przy czym K. T. jest ojcem dwojga jej dzieci – K. i K. T., które z nią wspólnie wychowuje. W tej sytuacji uznano, że E. T. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko i dlatego odmówiono jej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tego tytułu. Z wydanym rozstrzygnięciem nie zgodziła się wnioskodawczyni i wniosła skargę do Sądu. W uzasadnieniu podkreślono, że K. jest dzieckiem panieńskim a jej ojciec jest nieznany. Obecny partner – K. T. nie chce łożyć na utrzymanie K., a dziecko jest chore i wymaga wydatkowania sporych środków na koszty leczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i stwierdził, że w świetle obowiązujących unormowań skarżąca nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, gdyż z K. T. wychowuje dodatkowo dwoje wspólnych dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Podstawą rozstrzygnięcia był art. 8 ust. 3a i 11a w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), który stanowił, że matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przy czym przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W związku tym, iż przedmiot niniejszej sprawy dotyczył prawidłowego ustalenia statusu E. T. jako osoby samotnie wychowującej dziecko w kontekście unormowania zawartego w przepisie art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139,. poz. 992), Sąd na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zawiesił postępowanie, gdyż postanowieniem z dnia 9 stycznia 2007 r., wystąpił w analogicznej sprawie (co do definicji osoby samotnej), na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 2 pkt 5 lit. a i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, Nr 164, poz. 1366) oraz art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526 ze zm.). Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu połączonych pytań prawnych zgłoszonych z trzech sądów orzekł w zakresie, który jest przydatny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że artykuł 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Wprawdzie Trybunał odnosi się wprost do uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej ale ocena definicji osoby samotnie wychowującej dziecko jest ta sama. W tym zakresie Trybunał stwierdził, że status rodziny niepełnej nie powinien być uznany za warunek siene qua non otrzymania świadczenia. Byłoby to jaskrawo niesprawiedliwe zwłaszcza w wypadku rodzin rekonstruowanych (a więc formalnie rzecz biorąc pełnych), funkcjonujących w oparciu o nową więź między rodzicem dziecka i osobą dla dziecka obcą. Dziecko wychowujące się w takiej rodzinie na skutek zmiany stanu cywilnego przez jego rodzica (zawarcia małżeństwa) lub podjętych decyzji życiowych (konkubinatu i wspólnych dzieci z tego związku) traciłoby status osoby wychowywanej przez samotnego rodzica i byłoby pozbawione zaliczki z przyczyn od niego niezależnych, warunkowanych w dużej mierze wolą i decyzjami życiowymi osób dla niego obcych (nowego męża lub konkubenta matki, nowej żony lub konkubiny ojca). Trybunał wyraził wątpliwości dotyczące definiowania osoby uprawnionej jako osoby "wychowywanej" przez inną osobę i uzależnienia statusu osoby samotnie wychowującej dziecko od niewychowywania wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem. W kwestii definicji osoby samotnie wychowującej dziecko z punktu widzenia wychowywania czy niewychowywania wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem Trybunał stwierdził, że nie wiadomo, o jakie dziecko w tej definicji chodzi: czy o dziecko będące osobą uprawnioną, czy o inne dzieci pochodzące od tych samych rodziców albo od rodzica, który wychowuje osobę uprawnioną do zaliczki, i jej nowego partnera życiowego. Nie wydaje się, aby były powody uzależniania przyznania zaliczki alimentacyjnej (można tu stwierdzić, że innego świadczenia), czy osoba uprawniona ma zwykłe (pochodzące od tych samych rodziców) lub przyrodnie rodzeństwo (pochodzące od tego z rodziców, które je wychowuje, oraz od jednej osoby obcej, np. konkubenta lub nowego małżonka) i czy jest ono wychowywane razem z nim w pełnej lub rekonstruowanej rodzinie. Takie rozumienie wskazanego fragmentu art. 3 pkt 17a ustawy budzi takie same wątpliwości konstytucyjne jak przesłanka stanu cywilnego. Nie tylko nie pozostaje w żadnym związku z celami zaliczki alimentacyjnej, ale nawet jeszcze w większym stopniu niż przesłanka, stanu cywilnego prowadzi do naruszenia zasady ochrony rodziny i rodzicielstwa: "karze" odebraniem prawa do zaliczki osobę uprawnioną i zabrania jej rodzicowi - pod groźbą utraty dostępu do świadczenia -posiadania i wychowywania innych dzieci z nowym lub dotychczasowym partnerem. W sumie prowadzi do wniosków niedających się pogodzić z przepisami Konstytucji, a zwłaszcza z zasadą dobra rodziny, wynikającą z jej art. 18. Trybunał uznał, że źródło zastrzeżeń stanowiło przyznanie niekorzystnych regulacji dla określenia kręgu podmiotowego dla przyznania nowego świadczenia. W tych okolicznościach Sąd uznał, że w świetle wydanego orzeczenia istnieją podstawy do niezastosowania w niniejszym przypadku regulacji zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych dla oceny przesłanek do przyznania świadczenia i stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu