II SA/Wa 1265/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Janusz Walawski, Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2007 r. 2. - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2007 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), którą odmówił M. D. prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że M. D. nie spełnia warunków określonych w powołanym art. 83 ust. 1 do przyznania tego świadczenia, w szczególności nie wykazał on szczególnych okoliczności uniemożliwiających mu wykonywanie zatrudnienia w okresie od 1 listopada 1997 r. do dnia stwierdzenia całkowitej jego niezdolności do pracy zarobkowej tj. do dnia 22 kwietnia 2004 r. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie M. D. domagał się uchylenia powyższych decyzji, zarzucając iż zostały one wydane z naruszeniem art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ orzekający uznał bowiem, że nie wykazał on szczególnych okoliczności uniemożliwiających mu wykonywanie pracy zarobkowej, podczas gdy z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że do 1997 roku pracował aktywnie zawodowo. Legitymuje się łącznie okresem zatrudnienia 23 lata, 1 miesiąc, 25 dni. W lipcu 1997 roku uległ poważnemu wypadkowi, w wyniku którego odniósł obrażenia, skutkujące utratą przez niego zdolności do wykonywania pracy i nie pracuje od 31 października 1997 roku. Powołał się na opinię biegłego lekarza sądowego, wydaną w sprawie prowadzoną przez Sąd Okręgowy w G. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w G. – sygn. akt [...], że od lipca 1997 r. wystąpiła u niego częściowa niezdolność do pracy. Podniósł, że przebył dwa zawały serca: [...]. Zdaniem skarżącego, powołane przez niego okoliczności są "okolicznościami szczególnymi" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, uzasadniającymi przyznanie mu prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę M. D. pod tym kątem Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Upoważnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie możliwości przyznawania świadczeń wyjątkowych nie oznacza bynajmniej, że organ w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne. Decyzja uznaniowa musi czynić zadość zakreślonym przez ustawodawcę granicom regulacji prawnej, a w sprawie jak niniejsza, decyzja musi wykazywać właściwe zastosowanie przepisu z wyczerpaniem wszystkich jego elementów w ramach zakreślonego stanu faktycznego dla pełnego określenia praw i obowiązków jej adresata. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków określonych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy zarobkowej i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes Zakładu winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa), oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji nie ma żadnego odniesienia do stanu faktycznego sprawy, do ustawowych przesłanek decydowania o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W szczególności organ zupełnie pominął, że skutki wypadku, jakiemu uległ skarżący w lipcu 1997 r., trwały w okresie, gdy pozostawał w zatrudnieniu. Wbrew ustaleniom organu, jest dostępna dokumentacja opisująca stan jego zdrowia po wypadku. W aktach sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w G. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych siedzibą w G. – sygn. akt [...], znajduje się opinia lekarza biegłego sądowego, stwierdzająca, że "częściowa" niezdolność do pracy u M. D. wystąpiła w lipcu 1997 r. Organ przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy pominął opinię biegłego sądowego z zakresu medycyny pracy wykonanej na potrzeby prowadzącego postępowanie sądowe przed Sądem Okręgowym, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. sygn. akt [...], oceniającej kondycję zdrowotną skarżącego i przyczyny jej pogorszenia od dnia wypadku. Prezes ZUS pominął także, że w dziesięcioleciu przed dniem ustalenia całkowitej niezdolności do pracy skarżącego (14 grudnia 2004 r.) udokumentował on 3 lata, 5 miesięcy i 14 dni okresu zatrudnienia, z czego większa część tego okresu przypada przed 1997 rokiem. Prezes ZUS nie uwzględnił również, że skarżący legitymuje się przeszło 23 letnim okresem ubezpieczenia (23 lata, 1 miesiąc i 25 dni) i że w okresie od 1970 r. z przerwami do czerwca 2004 r., pozostawał w zatrudnieniu. Należało więc te okoliczności rozważyć w aspekcie stwierdzenia, że "ubezpieczony nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności". Sprawa wymaga więc ponownego bardzo pilnego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania zgodnie z wiążącymi wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku, przy uwzględnieniu, że skarżący wraz z żoną znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, ze przepis art. 7 kpa nakłada na organ obowiązek uwzględnienia słusznego interesu strony. Zasadę tę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stosowano nie tylko do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego, lecz także odnoszono do treści rozstrzygnięcia tj. do stosowania prawa materialnego. W fundamentalnym dla tej kwestii wyroku NSA z dnia 11 czerwca 1981 r. o sygn. akt: SA 820/81 (publik. ONSA 1981 nr 1, poz. 57), stwierdzono, że jeżeli w sprawach pozostawionych przez przepisy prawa materialnego uznaniu administracyjnemu, nie stoi na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji w realizacji przyznanego potencjalnie uprawnienia, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Przedstawiony pogląd jest utrwalony w orzecznictwie sądowym, a rozpoznający niniejszą sprawę Sąd w pełni go podziela. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 132 oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.