II SA/Bk 567/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi C. J. Ł. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Powiatowego w B. z dnia [...] maja 2008 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego C. J. Ł. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty B. z dnia [...] maja 2008r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w B. przy ul. S., oznaczonej nr geod. [...] w obr. [...], stanowiącej własność Gminy B. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna: Wnioskiem z dnia 5 maja 2006r. C. Ł. wystąpił do Prezydenta Miasta B., działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Pismem z dnia 23 maja 2006r. organ wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych wniosku poprzez dostarczenie dokumentów własności nieruchomości w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca pismem z dnia 1 czerwca 2006r. wniósł o zawieszenie postępowania do czasu uzyskania koniecznych dokumentów. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2006r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone. Następnie postanowieniem z dnia 20 grudnia 2006r. stwierdzono z urzędu nieważność postanowienia wydanego w przedmiocie zawieszenia postępowania. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Budownictwa z dnia 21 maja 2007r. Skarga od tego postanowienia wywiedziona przez C. Ł. do sądu administracyjnego została oddalona. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2008r. działając na podstawie art. 24 §1 pkt 1 oraz art. 26§2 kpa w zw. z art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami wyłączono Prezydenta Miasta B. działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej od załatwienia przedmiotowej sprawy i wyznaczono do jej załatwienia Starostę B. Starosta B. przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy, ponownie rozpatrzył wniosek strony o zawieszenie postępowania i w związku z tym zwrócił się do Prezydenta Miasta B., działającego jako organ gminy, czyli strony postępowania z zapytaniem czy wyraża zgodę na zawieszenie postępowania. Zgoda na zwieszenie postępowania nie została wyrażona. W uzasadnieniu swojego stanowiska Prezydent Miasta B. podniósł, że C. Ł. o możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości był poinformowany w lutym 2006r. i w związku z tym miał dostatecznie długi okres czasu na zgromadzenie dokumentów niezbędnych w prowadzonym postępowaniu. Stwierdzono, że zawieszenie postępowania spowodowałoby dalsze przedłużenie sprawy, a tym samym brak możliwości właściwego i szybkiego zagospodarowania nieruchomości. Wobec powyższego, postanowieniem z dnia 25 marca 2008r. odmówiono zawieszenia postępowania. Następnie pismem z dnia 11 kwietnia 2008r. wezwano wnioskodawcę do dostarczenia dokumentu własności wywłaszczonej nieruchomości w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem wydania decyzji kończącej postępowanie. W odpowiedzi na wezwanie C. Ł. złożył odpis postanowienia Sądu Powiatowego w B. z dnia [...] grudnia 1973r. sygn. akt [...] o nabyciu praw do spadku po J. F. oraz odpis wydanego przez Archiwum Państwowe w B. wpisu pod nr porządkowym [...] do Repertorium ksiąg hipotecznych m. B. z okresu II RP, założonego w latach 1941-1944 tom I. Organ I instancji uznał, że wpis do Repertorium ksiąg hipotecznych nie stanowi dokumentu własności wywłaszczonej nieruchomości, gdyż jest jedynie fragmentem skorowidza rejestru spraw prowadzonych przez Sąd Okręgowy w B. Wydział Hipoteczny i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak podmiotu legitymującego się właściwymi atrybutami. Odwołanie od decyzji złożył C. Ł. i podniósł, że jego zdaniem przedłożony wpis do Repertorium Ksiąg Wieczystych jest dokumentem potwierdzającym, że J. F. była właścicielką nieruchomości o powierzchni 2,152m2 położonej w B. przy ul. S. [...]. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji. Organ II instancji nie uwzględnił odwołania i utrzymał w mocy decyzję I –instancyjną z następującym uzasadnieniem. Z treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami wynika że z żądaniem zwrotu nieruchomości może wystąpić poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Występujący z wnioskiem o zwrot ma więc udowodnić, iż jest poprzednim właścicielem lub spadkobiercą poprzedniego właściciela. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość został nabyta na Skarb Państwa w drodze umowy zamiany, w wyniku porozumienia przewidzianego w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wnioskodawca podał, że właścicielką nieruchomości była J. F., której jest spadkobiercą. Fakt nabycia spadku po J. F. – C. Ł. wykazał postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Wnioskodawca nie przedłożył jednak dokumentu z którego wynikałoby, że J. F. przysługiwało prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Organ podniósł, że dokumentem takim może być decyzja administracyjna, czy też postanowienie sądu. Za dokument taki nie może być zaś uznany fragment skorowidza rejestru spraw prowadzonych przez Sąd Okręgowy w B. Wydział Hipoteczny. Od powyższej decyzji skargę do sądu administracyjnego wywiódł C. Ł. i zarzuciła naruszenie prawa, a mianowicie: - art.7, art. 77 §1 i 2 kpa polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej wobec nie podjęcia przez organ administracji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, - art. 105 §1 kpa polegające na błędnym przyjęciu, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, - art. 107 kpa poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1975r., - art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie jest legitymowany w niniejszym postępowaniu. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga została uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie: art. 7, 77 oraz 107§2 kpa a także art. 105 §1 kpa, i naruszenie to – zdaniem Sądu – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania doprowadziło do błędnego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a w konsekwencji do naruszenia prawa materialnego (art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami), które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Organy administracji umorzyły postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości byłemu właścicielowi tej nieruchomości z tego powodu, że nie przedłożył "stosownego dokumentu świadczącego o przysługujących mu uprawnieniach do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej numerem geodezyjnym [...], położonej w B. przy ul. S." (uzasadnienie decyzji II instancji). Niesporne w sprawie są następujące fakty: Przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa w wyniku umowy zamiany (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] lutego 1975r.) zawartej na skutek osiągniętego porozumienia przewidzianego w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. W akcie tym C. J. Ł. oświadczył, iż J. F. była właścicielką nieruchomości położonej w B. przy ul. S. [...] o pow. 227 m2; wobec śmierci w/w nieruchomość ta stanowi obecnie własność stawającego C. J. Ł., jako jej następcy prawnego (postanowienie Sądu Powiatowego w B., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej). Przy tym stanie faktycznym organy zażądały, w trybie wezwania do usunięcia braków we wniosku, aby wnioskodawca udokumentował swoje prawo do występowania z roszczeniem poprzez przedłożenie dokumentu potwierdzającego prawo własności do przejętej nieruchomości, "w tym przypadku brakującego oryginału dokumentu własności wywłaszczonej nieruchomości" (wezwanie Starosty z dnia 11 kwietnia 2008r.). W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdza, że: "Dokumentem takim może być decyzja administracyjna czy postanowienie sądu, nie można natomiast uznać za dowód w niniejszym postępowaniu przedłożonego przez odwołującego – fragmentu skorowidza rejestru spraw prowadzonych przez Sąd Okręgowy w B. Wydział Hipoteczny". Pogląd organu odwoławczego jest niezgodny z przepisami kpa regulującymi postępowanie dowodowe w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 75§1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Przypomnieć także należy, iż kpa przyjmuje zasadę równej mocy środków dowodowych, nie wprowadzając ograniczeń co do rodzaju dowodów, którym należy przyznać pierwszeństwo w ustaleniu istnienia danego faktu. W przepisach kpa nie ma zatem podstaw do wprowadzenia zróżnicowania środków dowodowych (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydanie 8, s. 395). A zatem błędne jest twierdzenie organu, iż dokumentem potwierdzającym własność może być decyzja administracyjna czy postanowienie sądu (organ nie wskazuje zresztą o jaką decyzję, czy postanowienie chodzi). Co jednak istotne, w niniejszej sprawie, dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedniemu właścicielowi nieruchomości, brak jest podstaw do żądania, aby udowadniał okoliczność, iż przysługiwała mu własność w momencie wywłaszczenia. Skoro na mocy aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1975r. Skarb Państwa nabył własność nieruchomości od C. J. Ł., to znaczy, że był on jej właścicielem. Przy braku księgi wieczystej dla danej nieruchomości niemożliwe jest nabycie własności tej nieruchomości, w drodze umowy, od nie właściciela, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transfere potest quam ipse habet. Jeżeli uprawnienia właścicielskie skarżącego nie budziły wątpliwości w momencie wywłaszczenia, to nie mogą również budzić wątpliwości w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organy błędnie interpretują normę art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten mówi, iż z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może wystąpić "poprzedni" właściciel (lub jego spadkobierca). Oznacza to, iż organy mają obowiązek ustalenia, czy o zwrot ubiega się poprzedni właściciel czyli osoba, która została wywłaszczona. Nie ma natomiast podstaw, aby osoba ta raz jeszcze udowadniała, iż była właścicielem nieruchomości w momencie wywłaszczenia. Nie ulega zatem wątpliwości, iż zbywca nieruchomości na podstawie umowy, zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jest poprzednim właścicielem nieruchomości w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bez potrzeby przeprowadzania dowodu własności nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, a także orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego poniesionych przez niego kosztów postępowania sądowego – art. 152 i art. 200 w zw. z art. 210 § 1 w/w.