II SA/Gl 1153/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Protokolant referent Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2009 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Po rozpatrzeniu wniosku G.K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] podjętą z up. Prezydenta Miasta K., orzeczono o odmowie wymeldowania R.K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w K.. Organ I instancji ustalił, że R.K. nie opuścił dobrowolnie i trwale tego lokalu, jako że został osadzony w [...] w dniu [...] r., a jego [...] nastąpiło w miejscu pobytu stałego. Co prawda prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. orzeczono rozwód stron i nakazano eksmisję R.K., lecz eksmisja nie została wykonana przez komornika sądowego, zaś eksmitowany deklarował zamiar powrotu do spornego lokalu. W tej sytuacji organ administracji nie dopatrzył się przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2006 r, Nr 139, poz. 993 ze zm.) do wydania decyzji o wymeldowaniu. W odwołaniu od decyzji G.K. podniosła, że R.K. zagraża bezpieczeństwu domownikom, a jej zdaniem organ nie uwzględnił wyroku orzekającego jego eksmisję. Odwołująca się podniosła, że zwróciła się do komornika o przeprowadzenie eksmisji, jednak mimo wpłaty zaliczki w znacznej kwocie, nie została ona zakończona. Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji jako zgodnej z prawem. Podzielono bowiem ustalenia faktyczne, iż R.K. nie przebywa w przedmiotowym lokalu w związku z jego [...], co nie wyczerpuje przesłanki opuszczenia miejsca pobytu bez wymeldowania w rozumieniu ustawy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że dopiero egzekucja wyroku orzekającego eksmisję, będzie aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w lokalu. Stąd też w ocenie organu, podniesione w odwołaniu kwestie co do nagannego zachowania byłego męża i przyczyn niewykonania wyroku przez komornika, nie mają znaczenia w sprawie meldunkowej i nie mogły uzasadniać uwzględnienia odwołania. W skardze do sądu administracyjnego G.K. zarzuciła, że decyzja została wydana w oparciu o bezduszne przepisy. Nie uwzględniono zaś dramatycznej sytuacji rodziny, za znęcanie się nad którą i usiłowanie spalenia mieszkania, został skazany były mąż. Jego powrót do lokalu może doprowadzić do tragedii, której nikt nie próbuje zapobiec. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. W toku rozprawy sądowej skarżąca wniosła nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania i podała, że po opuszczeniu [...] były mąż przyszedł w asyście policji, ale nie wszedł do mieszkania i nie wie, gdzie obecnie przebywa, zaś jego rzeczy osobiste złożyła w piwnicy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy obydwu instancji dokonały bowiem wadliwej oceny wykładni art. 15 ust. 2 ustawy powołanej w podstawie prawnej decyzji, co miało wpływ na wynik sprawy. Przywołane orzecznictwo sądowoadministracyjne zapadło zaś w odmiennych stanach faktycznych. Z mocy powyższej regulacji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W niniejszej sprawie jest poza sporem, iż uczestnik postępowania R.K. zamieszkiwał w miejscu zameldowania na pobyt stały do dnia [...] r., kiedy to został [...], a następnie osadzony w [...] w związku z karą pozbawienia wolności na okres [...] orzeczoną na mocy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. W dacie orzekania przez organy obydwu instancji nadal przebywał on w [...]. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, taki stan rzeczy oznaczał, iż pobyt w [...] miał charakter czasowy i uzasadniał pobyt poza miejscem stałego zameldowania. Jednocześnie uczestnik deklarował zamiar powrotu do spornego lokalu po opuszczeniu [...], czemu jednak sprzeciwiła się skarżąca, domagając się jego wymeldowania. Zdaniem sądu administracyjnego, w niniejszej sprawie organy administracji bezpodstawnie pominęły stanowisko skarżącej, respektując deklaracje uczestnika, aczkolwiek prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...], rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód, orzeczono eksmisję R.K. – bez prawa do lokalu socjalnego. Istotne są zaś skutki takiego rozstrzygnięcia. Orzeczenie eksmisji oznacza bowiem prawny nakaz opuszczenia lokalu i opróżnienia go z rzeczy osobistych z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Wykonanie wyroku może nastąpić w sposób dobrowolny, jak też w razie uchylania się zobowiązanego od jego wykonania - w drodze egzekucji, wykonywanej przez komornika sądowego. Wreszcie, możliwe jest też wymuszenie wykonania wyroku przez osobę uprawnioną do przebywania w lokalu, np. przez wymianę zamków i uniemożliwienie dostępu, wyniesienie rzeczy osobistych i złożenie poza mieszkaniem. Wówczas odzyskanie utraconego posiadania możliwe jest w drodze powództwa cywilnego. Jednak w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym wyroku eksmisyjnego bez prawa do lokalu socjalnego, należy wykluczyć prawną możliwość odzyskania utraconego posiadania lokalu. Wszak takie orzeczenie podważałoby prawomocny nakaz eksmisji. Nie sposób na drodze jednego orzeczenia sądowego zniweczyć skutków prawnych innego orzeczenia, a więc nakazać przywrócenia posiadania lokalu, z którego orzeczono eksmisję bez uprawnień do lokalu socjalnego. Inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby uczestnik postępowania jako eksmitowany legitymował się uprawnieniami do lokalu socjalnego. Wówczas nie byłoby prawnie dopuszczalne wykonanie eksmisji bez dostarczenia mu takiego lokalu i do tego czasu byłby uprawniony do pobytu w dotychczasowym mieszkaniu. Taki przypadek nie dotyczy jednak niniejszej sprawy ( art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o odmowie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie kodeksu cywilnego – Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ). Wreszcie, rozważenia wymaga sytuacja, gdy wyrok orzekający eksmisję bez prawa do lokalu socjalnego dotyczy osoby przebywającej w zakładzie karnym, czyli osoby, która w drodze przymusu, jakim dysponuje aparat państwa została usunięta z miejsca pobytu stałego. Zdaniem składu orzekającego, w takim przypadku bezprzedmiotowe jest wykonywanie eksmisji w takim zakresie, w jakim dotyczy ona nakazu opuszczenia lokalu. Nie ma przy tym żadnego prawnego znaczenia fakt, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne. Istotne jest jedynie to, że nastąpiło w drodze legalnego przymusu, czyli w drodze prawnie dozwolonych środków i jak już wyżej wskazano, nie jest możliwy powrót do lokalu wobec sprzeciwu jego użytkownika i braku uprawnień do odzyskania dostępu do niego. Wówczas też wyegzekwowanie nakazu eksmisji może polegać jedynie na usunięciu rzeczy osobistych zobowiązanego i do wykonania wyroku w tym zakresie powołany jest wyłącznie komornik sądowy. W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego, egzekucja komornicza nie została jeszcze zakończona. Jednakże błędnie organy administracji uznały, że jest to prawna przeszkoda do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego, gdyż R.K. nie miał obowiązku wymeldowania się z lokalu przed wykonaniem eksmisji przez komornika. Wszak zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ewidencja ta polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, a nie – posiadanych rzeczy, w tym osobistych. Pozostawienie w lokalu rzeczy ( osobistych, sprzętów gospodarstwa domowego), może być jedynie symptomem zamieszkiwania i mieć znaczenie w sytuacjach spornych na tym tle. W niniejszej sprawie nie ma zaś żadnych wątpliwości, że uczestnik postępowania nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i nie ma prawnej możliwości powrotu do niego po opuszczeniu zakładu karnego z uwagi na treść prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Stąd też wykonanie przez komornika tego wyroku w zakresie usunięcia rzeczy osobistych, nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej, podobnie jak oświadczenie uczestnika o zamiarze powrotu do lokalu po opuszczeniu [...]. Przy innym rozumowaniu osoby przebywające w [...] nie byłyby zobligowane do respektowania wyroków orzekających eksmisję bez jej odroczenia do czasu uzyskania lokalu socjalnego, ani też nie dotyczyłyby ich przepisy meldunkowe. Podkreślić jednak należy, że ewidencja ludności, w tym sankcja w postaci orzeczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego, służy działaniom legalnym. W niniejszej sprawie o istnieniu przesłanek do wydania decyzji w trybie art. 15 ust. 2 ustawy, decyduje zaś treść prawomocnego wyroku w sprawie [...]. Gdyby bowiem uczestnik postępowania legitymował się uprawnieniami do lokalu socjalnego, to przed przydzieleniem mu takiego lokalu i wykonaniem eksmisji przez komornika, nie byłoby prawnej możliwości jego wymeldowania z pobytu stałego w drodze decyzji administracyjnej. Za opuszczenie miejsca pobytu stałego nie można uznać aresztowania, ale jedynie w sytuacji, gdy z mocy wyroku sądowego nie istnieje prawny nakaz jego opuszczenia. Z tych wszystkich względów decyzje organów obydwu instancji nie mogły się ostać i podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku oparto na przepisie art. 152 cyt. ustawy. O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy w kwocie 100 zł, rozstrzygnięto na wniosek skarżącej po myśli art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien uwzględnić aktualny stan faktyczny, a mianowicie fakt opuszczenia przez R.K. [...]. O ile ustalenie jego miejsca pobytu nie będzie możliwe np. w drodze wywiadu w administracji [...] we W. , jaki podał adres opuszczając placówkę, postępowanie administracyjne winno być prowadzone z udziałem kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. su.