IV SA/Po 186/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski J.S. w dniu [...].08.2008r. złożyła wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (jt: Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm – dalej kpa), art.2 pkt 11, art.9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm. – dalej ustawa), § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 136, poz.855) odmówił J.S. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę M.S. ur. [...].12.1988r. Na podstawie wniosku oraz dołączonych dokumentów ustalono, iż córka wnioskodawczyni nie posiada aktualnie prawomocnego tytułu wykonawczego przyznającego jej alimenty. Tym samym nie spełnia ustawowej przesłanki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Stosownie zaś do treści art. 2 pkt 11 ustawy ilekroć jest mowa o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. J.S. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniosła odwołanie, w którym wskazała na okoliczność, iż wraz z pismem z dnia 21.08.2008r. przesłała wszystkie niezbędne dokumenty w tym m.in. załączone do odwołania postanowienie tymczasowe Sądu Rejonowego w T. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2000r. sygn. akt [...] wraz z klauzulą wykonalności z dnia [...] marca 2000r. Zdaniem J.S. organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję uchybił ustawie i zlekceważył wyrok Sądu, z którego wprost wynika, że pozwany nie zaprzeczył, że jest ojcem M.S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu po rozpatrzeniu odwołania w dniu [...] stycznia 2009r. wydało decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W treści uzasadnienia wskazano na fakt, iż postanowieniem z dnia [...].10.2000r. w sprawie o rentę alimentacyjną sygn. akt [...] Komornik Sądowy Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w T. umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosku J.S.. Organ odwoławczy wskazując na art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 11 ustawy stwierdził, iż skarżąca wbrew wymaganiom ustawowym nie przedstawiła właściwemu organowi tytułu wykonawczego potwierdzającego, iż ma obecnie zasądzone alimenty na córkę M. Dodatkowo z zaświadczenia Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...] września 2008 r. wynika, iż nie prowadzi on postępowania egzekucyjnego z wniosku J.S. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił Skarżącej, iż do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego niezbędne jest uzyskanie wyroku Sądu zasądzającego rentę alimentacyjną lub zawarcie ugody przed Sądem. J.S. nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniesiono zarzuty tożsame z tymi, które zawarte były w odwołaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie choć z innych powodów niż podniesione w skardze. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem W świetle powołanego przepisu, wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, inny akt lub czynność z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania. Sąd nie bada więc celowości, czy tez słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołana podstawą prawną (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż stroną postępowania administracyjnego w sprawie prowadzonej w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Osobą uprawnioną w myśl ustawy (art. 2 pkt 11) jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Powyższe przy uwzględnieniu treści art. 28 kpa oznacza, iż stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego jest M.S. Fakt złożenia wniosku przez jej matkę J.S. nie pozbawia bowiem jej córki praw strony w rozumieniu art. 28 kpa z którego wynika, iż stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mając więc na względzie fakt, iż M.S. urodzona w dniu [..] grudnia 1988r. w momencie wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie była osobą pełnoletnią, a z akt nie wynika aby była pozbawiona lub miała ograniczoną zdolność do czynności prawnych, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 30 §2 kpa, zgodnie z którym osoby fizyczne nie posiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli. Z uwagi na nie przedłożenie przez M.S. pełnomocnictwa brak jest również podstaw do przyjęcia, iż J.S. była w trakcie przedmiotowego postępowania administracyjnego pełnomocnikiem ustanowionym zgodnie z dyspozycją art. 32 kpa. Oznacza to, iż Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wydając swe decyzje z pominięciem M.S. będącej stroną przedmiotowego postępowania dopuściły się naruszenia dyrektywy wyrażonej w art. 10 §1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Należy również wskazać na wynikający z art. 30 §1 kpa obowiązek organu prowadzącego postępowanie dokonywania oceny zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych stron postępowania. Z wykładni gramatycznej tego przepisu mogłoby wynikać, że organ jest obowiązany dokonywać tej oceny jedynie trakcie postępowania. Nie ulega jednak wątpliwości, że może to uczynić również w fazie poprzedzającej wszczęcie postępowania administracyjnego, kiedy organ dokonuje oceny wniosku zawierającego żądanie wszczęcia postępowania, między innymi czy żądanie pochodzi od strony (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz" Zakamycze 2005, s. 279). Mając więc na względzie fakt, iż z treści wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, że M.S. jest osobą pełnoletnią stwierdzić należy, iż organ I instancji nie dysponując pełnomocnictwem udzielonym J.S. przez jej córkę błędnie przyjął, że wniosek pochodzi od strony. Ponadto zwrócić należy uwagę na szereg uchybień organów I i II instancji skutkujących naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego przewidzianych w przepisach art. 7 – 10 kpa. Organy administracyjne orzekające w przedmiotowej sprawie poprzestały bowiem na uzyskaniu od Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w T. informacji, iż nie prowadzi postępowania egzekucyjnego o alimenty z wniosku J.S. Postępowanie to zostało bowiem umorzone na mocy postanowienia Komornika Sądowego z dnia [...].10.2000r. sygn. [...] podjętym w związku z wydaniem przez Sąd Rejonowy w T. – Roki Sądowe w C. postanowienia z dnia [....] września 2000 sygn. akt [...] uchylającego postanowienie Sądu Rejonowego w T. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2000r. o zabezpieczeniu powództwa. Wbrew ciążącemu na nich obowiązkowi wynikającemu z art. 7 kpa organy administracyjne nie zwróciły się do Sądu Rejonowego w T. o podanie wyniku postępowania lub w przypadku gdyby sprawa nie była jeszcze zakończona na jakim obecnie etapie jest postępowanie o ustalenie ojcostwa i alimenty. Zwrócić należy bowiem uwagę, iż postanowienie Sądu z dnia [...] września 2000r dotyczy uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu powództwa, które nie przesądza o ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii ustalenia ojcostwa i alimentów. Wadliwe przeprowadzenie postępowania mającego na celu zebranie i ocenę dowodów, w tym w szczególności kwestii dotyczących ustalenia toku sprawy o ustalenie ojcostwa i alimenty na rzecz M.S., uznać należy za sprzeczne z unormowaną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Nadto w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2000r. sygn. akt V SA 948/00 LEX nr 50114). Wskazać należy także iż z akt nie wynika, aby przed wydaniem decyzji umożliwiono J.S. zapoznanie się z aktami sprawy w szczególności z pismem Komornika Sądowego uzyskanym przez organ I instancji. Takie działanie organu uchybia zasadzie informowania stron i czynnego udziału strony w postępowaniu. Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa). Organy administracji publicznej obowiązane są również zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 kpa). Mając na uwadze liczbę i znaczenie występujących uchybień, Sąd stwierdzając zaistnienie przesłanki z art. 156 §1 pkt 2 kpa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji. Wobec wykazanej powyżej kwalifikowanej wady postępowania, Sąd nie odnosi się do zarzutów skargi, gdyż byłoby to przedwczesne, z uwagi na konieczność zapewnienia udziału strony w postępowaniu administracyjnym. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz – Frymus /-/ P. Miładowski MZ