III SA/Gd 213/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 9 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego z dnia 30 grudnia 2008 r. nr [...]. Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2008 r. M. C. wystąpiła do Dyrektora Zakładu Karnego [...] o przyznanie równoważnika pieniężnego za brak mieszkania. Dyrektor Zakładu Karnego [...]. decyzją z dnia 30 grudnia 2008 r. stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. W podstawie prawnej wskazał art. 104 k.p.a., art. 89 ust. 1 i art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 i § 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 187, poz. 1831). W uzasadnieniu organ podniósł, że funkcjonariuszowi Służby Więziennej w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek, nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Jak ustalono w toku postępowania mąż strony – I. C. z dniem 27 września 2007 r. nabył (jako spadek po ojcu) 3/16 udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr [...] w S. o pow. 59,31 m2. I. C. wraz z pozostałym rodzeństwem dokonali podziału spadku i nieodpłatnie znieśli współwłasność wskazanego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. W następstwie podziału przedmiotowe prawo wraz z wkładem budowlany nabyła na własność matka I. C. Tak więc mąż wnioskodawczyni do dnia 19 listopada 2008 r. posiadał współudział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego. Zgodnie zaś z art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej, lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Osobie takiej nie przysługuje również równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. Organ ustalił, że S. jest miejscowością pobliską w rozumieniu art. 85 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej. Ponieważ małżonek wnioskodawczyni nieodpłatnie zbył przysługujący mu udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, nie przysługuje jej równoważnik z tytułu braku mieszkania. M. C. odwołała się od tej decyzji podnosząc, że małżonek posiadał udział odpowiadający 11,13 m2 powierzchni lokalu. Powierzchnia ta nie spełnia warunków zawartych w art. 91 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej, w którym wskazuje się, że własność lub współwłasność lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu musi się równać części odpowiadającej co najmniej przysługującej funkcjonariuszowi powierzchni mieszkalnej (w rozumieniu w/w ustawy jest to 7 do 10 m2 na członka rodziny). Od chwili zawarcia przez stronę małżeństwa tj. 2 sierpnia 2008 r. jej stan rodzinny wynosi 3 osoby, dlatego minimalna powierzchnia, którą powinno się uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o ustalaniu prawa do lokalu mieszkalnego wynosi co najmniej 21 m2. Wskazała przy tym na uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2008 r. sygn. akt l OSK 1005/07. Po rozpatrzeniu dowołania Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej decyzją z dnia 9 lutego 2009 r. utrzymał w mocy decyzje organu niższej instancji. W ocenie organu odwoławczego stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo i w zasadzie jest niesporny. Zarzuty odwołania dotyczą jedynie wykładni przepisów. Organ odwoławczy podzielił pogląd odwołującej się, że uprawnienie do uzyskania służbowego jest uprawnieniem podstawowym, a dopiero gdy nie można zapewnić przydziału takiego lokalu może wchodzić w grę przyznanie pomocy w innej formie. Jednak wykładnia art. 91 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy dokonana przez organ pierwszej instancji jest prawidłowa. Ten przepis jak i art. 91 ust. 1 pkt 2 ustawy dotyczą podstawowego prawa funkcjonariusza jakim jest prawo do przydziału lokalu mieszkalnego i ustanowione tam warunki nie mogą automatycznie nawiązywać do kwestii ustalenia równoważnika pieniężnego. Prawo do równoważnika zostało związane z tym, że funkcjonariusz i członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego, a nie z tym jaka jest powierzchnia posiadanego lokalu. Tak zagadnienie to rozumiał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21 kwietnia 2008 r. l OPS 3/08. Z uwagi na analogiczne uregulowania znajdujące się w ustawie o Policji (przepisy tej ustawy analizował NSA), poglądy w niej wyrażone zachowują aktualność w stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej. Organ odwoławczy powtórzył, że skoro mąż strony stał się współwłaścicielem spółdzielczego lokalu mieszkalnego, to utraciła ona prawo do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Tym bardziej prawo takie nie przysługuje funkcjonariuszowi, który zbył prawo własności do lokalu mieszkalnego i to niezależnie od powierzchni lokalu. W ocenie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej poprzez zbycie prawa do nieruchomości strona nie tylko nie uzyskała prawa do otrzymania równoważnika z tytułu braku lokalu mieszkalnego ale też utraciła prawo do ubiegania się o przydział lokalu mieszkalnego na podstawie art. 85 ustawy o Służbie Więziennej lub uzyskanie pomocy finansowej określonej w art. 90 tej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. C. zarzuciła błędną wykładnię art. 89 ust. 1 i art. 91 ust. 1 oraz niezastosowanie art. 85 ust. 1 i 2 oraz 86 ustawy o Służbie Więziennej. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumenty odwołania. Podkreśliła, że art. 89 ust. 1 w/w ustawy mówi o lokalu mieszkalnym, a nie o jego części, natomiast art. 85 ust. 2 ustawy określa minimalną powierzchnię użytkową jaka przysługuje funkcjonariuszowi. W ocenie skarżącej organ odwoławczy niesłusznie powoływał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego l OPS 3/08. Sprawa, na tle której została wydana uchwała dotyczyła przyznania równoważnika za brak mieszkania w sytuacji, gdy policjantowi przydzielono już lokal mieszkalny, spełniający kryterium powierzchni mieszkalnej w dacie wydania decyzji administracyjnej, a po kilku latach, wskutek zmiany stanu rodziny, lokal przestał odpowiadać normom zaludnienia. W rozpatrywanej zaś sprawie ani skarżąca, ani jej mąż nie dysponowali lokalem. Mąż skarżącej posiadał jedynie prawo do niewielkiej części mieszkania, w którym aktualnie zamieszkują 3 osoby zameldowane tam na pobyt stały. Skarżąca zauważyła, że art. 91 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej wyraźnie określa ile powinna wynosić minimalna powierzchnia lokalu mieszkalnego przysługująca funkcjonariuszowi. Ponadto ważne jest, że w momencie składania wniosku o przyznanie równoważnika skarżąca i jej mąż nie posiadali lokalu mieszkalnego w jakiejkolwiek części. Zdaniem skarżącej prawo do równoważnika pieniężnego za brak mieszkania trzeba wiązać z prawem do lokalu mieszkalnego, a w konsekwencji z - określoną przepisami - powierzchnią mieszkalną przysługującą rodzinie funkcjonariusza. Dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że posiadanie 3/16 (11,12 m2) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego zaspokaja potrzeby mieszkaniowej jej rodziny. Stanowisko organu jest niewątpliwie nadużyciem prawa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie i obciążenie skarżącą kosztami postępowania. W uzasadnieniu podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że istotą rozważanej ustawy o Służbie Więziennej wyżej cytowanej jest zapewnienie funkcjonariuszom lokalu mieszkalnego w miejscowości w której pełnią służbę lub w miejscowości pobliskiej. W rozdziale 6 cytowanej ustawy ustawodawca przewidział cztery formy pomocy dla funkcjonariuszy Służby Więziennej, są to: 1) przydzielenie lokalu mieszkalnego w formie decyzji, 2) równoważnik pieniężny za remont zajmowanego lokalu, 3) równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania (art. 89 ust. 1) - co jest przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, 4) pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Uprawnienie do lokalu mieszkalnego jest uprawnieniem zasadniczym. Dopiero wówczas gdy nie można zapewnić przydziału tego lokalu mogą być realizowane dwie inne formy pomocy. Funkcjonariuszom prawo do lokalu mieszkalnego przysługuje nie tylko w miejscowości pobliskiej ale także z uwzględnieniem norm zajmowania lokalu z uwzględnieniem członków rodzin oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Norma ta wynosi 7-10 m2 powierzchni mieszkalnej na osobę. Z akt sprawy wynika, iż mąż skarżącej nabył w drodze spadku po ojcu udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu o powierzchni użytkowej 59,31 m2, w 3/16 części. Oznacza to, że nawet wówczas gdyby doszło do fizycznego podziału tego mieszkania (możliwość takiego podziału z akt sprawy nie wynika) mąż skarżącej stałby się właścicielem 11,3 m2 powierzchni użytkowej lokalu co w żadnym razie nie zaspakaja jego uprawnienia do mieszkania. Jest oczywistym, że nabycie w drodze dziedziczenia przez męża skarżącej prawa do takiej powierzchni lokalu nie pozbawiło jej prawa do lokalu dla funkcjonariusza Służby Więziennej, a tym samym do równoważnika za brak lokalu mieszkalnego na podstawie art. 89 ust. 1 cytowanej ustawy. W tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w pełni podziela zarzuty skargi. Wbrew twierdzeniom organu nie sposób przyjąć, że zbycie prawa do lokalu w tym własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu bez względu na to czy przedmiotowy lokal wyczerpuje pojęcie odpowiedniego lokalu mieszkalnego ze względu na normy zaludnienia pozbawienia funkcjonariusza prawa do lokalu a co za tym idzie także prawa do równoważnika za brak takiego lokalu. Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 §1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.