II OW 30/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie sędzia del. NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Protokolant Katarzyna Latuszek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Starosty Ostrołęckiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Starostą Ostrołęckim a Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w Warszawie w przedmiocie wskazania organu właściwego do usunięcia skutków zanieczyszczenia środowiska postanawia: wskazać jako organ właściwy w sprawie Starostę Ostrołęckiego Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2009 r. Starosta Ostrołęcki wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Wojewody Mazowieckiego jako organu właściwego do wszczęcia postępowania w celu przeprowadzenia działań naprawczych w związku z wypadkiem drogowym. W uzasadnieniu wniosku Starosta Ostrołęcki wskazał, że Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Warszawie, na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. Nr 75, poz. 493 ze zm.), pismem z dnia 23 czerwca 2008 r. wystąpił do Wojewody Mazowieckiego ze zgłoszeniem wystąpienia szkody w środowisku. Szkoda powstała w wyniku wypadku drogowego, do którego doszło w dniu 12 czerwca 2008 r. na drodze wojewódzkiej nr 645 relacji Myszyniec – Łyse w miejscowości Dęby w powiecie ostrołęckim. Jak ustalono, podczas wypadku doszło do rozszczelnienia zbiornika paliwowego i uwolnienia do gleby oleju napędowego w ilościach przekraczających dopuszczalne normy. Wyciek nastąpił z samochodu ciężarowego należącego do niemieckiej spółki i przewożącego półtusze wieprzowe z terenu Niemiec na teren Polski. Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 9 września 2008 r. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie i postanowieniem z tego samego dnia przekazał ją do załatwienia Staroście Ostrołęckiemu. W uzasadnieniu postanowienia wojewoda stwierdził, że nie doszło do transportu substancji niebezpiecznej w ramach działalności prowadzonej przez podmiot korzystający ze środowiska. Zdaniem wojewody, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z "odpadem z wypadku" w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 ze zm.), a zatem organem właściwym będzie Starosta Ostrołęcki. Starosta Ostrołęcki nie podzielił zaprezentowanego wyżej poglądu. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ust. 1 ustawy o odpadach, odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należące do jednej z kategorii określonych według załącznika do ustawy, których posiadacz pozbywa się lub zamierza się pozbyć lub do pozbycia się jest zobowiązany. Stosownie zaś do treści art. 3 pkt 8a tejże ustawy odpady z wypadków to odpady powstające podczas prowadzenia akcji ratowniczej bądź gaśniczej, z wyłączeniem odpadów powstałych w wyniku poważnej awarii lub poważnej awarii przemysłowej. W tej kategorii, zdaniem wnioskodawcy, mieszczą się np. materiały gaśnicze używane podczas gaszenia pożaru i wszelkie inne materiały używane przez służby ratownicze podczas prowadzenia akcji ratunkowej. Tymczasem w przedmiotowym wypadku taka akcja nie była prowadzona. Doszło natomiast do "poważnej awarii" w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902 ze zm.), a zatem zdarzenia, w szczególności emisji, pożaru lub eksplozji, powstałego w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzącego do natychmiastowego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub środowiska, lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. W konsekwencji organem właściwym będzie Wojewoda Mazowiecki, stosownie do przepisów ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Następnie Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska pismem z dnia 25 września 2009 r. skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że zgodnie z art. 168 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. Nr 199, poz. 1227), w toczących się postępowaniach sądowych w zakresie zadań i kompetencji podlegających przekazaniu na podstawie ustawy, w której stroną jest wojewoda, stroną staje się właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie i stąd na tej podstawie prawnej wstępuje do postępowania w miejsce Wojewody Mazowieckiego. Jednocześnie orzekł, że w przedmiotowej sprawie popiera w całości stanowisko sformułowane przez Wojewodę Mazowieckiego. Wynika to z tego, że nie było transportu substancji niebezpiecznej w ramach działalności prowadzonej przez podmiot korzystający ze środowiska i w związku z tym nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Dlatego też w tej sprawie ma zastosowanie ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, ponieważ mamy do czynienia z "odpadem z wypadku" a organem właściwym ze względu na miejsce powstania odpadów jest Starosta Ostrołęcki. Wynika to także z dyspozycji art. 17a cyt. ustawy o odpadach w związku z art. 17b ust. 4-5 tejże ustawy, przyjmując, że było to zdarzenie (wypadek drogowy) uznane jako poważna awaria. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Spór o właściwość (kompetencyjny) zachodzi wówczas kiedy m.in. przynajmniej dwa organy jednocześnie uznają się – jak w przedmiotowej sprawie – za niewłaściwe do załatwienia danej sprawy, stojąc na stanowisku, że organem właściwym jest ten drugi. Ponadto do sporu kompetencyjnego dochodzi wówczas jeżeli jest to powiązane ze sprawą indywidualną, w której toczy się dane postępowanie lub został złożony wniosek o wszczęcie postępowania. Oznacza to, że w przypadku sporu kompetencyjnego postępowanie powinno być wszczęte na wniosek uprawnionej strony lub innego podmiotu, który przypisuje sobie taką cechę. Ponadto dotyczy to sytuacji kiedy dany organ wszczął postępowanie z urzędu lecz następnie ma wątpliwości co do swojej właściwości i z tej przyczyny wda się w spór kompetencyjny z innym organem. W realiach przedmiotowej sprawy wystąpił spór kompetencyjny początkowo między Starostą Ostrołęckim a Wojewodą Mazowieckim, w miejsce którego wstąpił zgodnie z dyspozycją art. 169 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 3 października 2008 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie podtrzymując stanowisko Wojewody Mazowieckiego, że właściwym organem do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Starosta Ostrołęcki. Natomiast zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowym stanie faktycznym i prawnym nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Należy podkreślić, iż przepisy powołanej wyżej ustawy mają zastosowanie w przypadku wystąpienia szkody w środowisku w wyniku działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie do działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku zalicza się m.in. transport substancji niebezpiecznych w rozumieniu ustawy z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz.U. Nr 11, poz. 84 ze zm.). Do substancji niebezpiecznych zalicza się m.in. olej napędowy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (Dz.U. Nr 21, poz. 1674). Jednak w przedmiotowej sprawie nie było transportu substancji niebezpiecznej w ramach działalności prowadzonej przez podmiot korzystający ze środowiska i w związku z tym nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Niezależnie jednak od powyższego, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie będzie miała zastosowania również ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251). Należy zauważyć, iż pod pojęciem "odpadów z wypadku" rozumie się odpady powstające podczas prowadzenia akcji ratowniczej lub gaśniczej, z wyłączeniem odpadów powstałych w wyniku poważnej awarii lub poważnej awarii przemysłowej. Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.) przez "poważną awarię" rozumie się zdarzenie, w szczególności emisję, pożar lub eksplozję, powstałe w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do natychmiastowego powstania zagrożenia życia lub zdrowia ludzi czy też środowiska, lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Z powyższego wynika, iż ewentualne odpady powstałe w wyniku wypadku, nie są odpadami z wypadków, o których mowa w art. 17b powołanej wyżej ustawy o odpadach. Natomiast w przedmiotowej sprawie doszło do awarii w postaci wycieku substancji niebezpiecznej ze zbiornika paliwowego skutkującego zanieczyszczeniem gleby i ziemi oraz przekroczeniem standardów jakości gleby i ziemi. W związku z brakiem przesłanek do zastosowania ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, znajduje zastosowanie art. 362 § 1 pkt 2 cyt. ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. Powyższy przepis stanowi bowiem, że jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziaływuje na środowisko to właściwy organ ochrony środowiska – czyli w tym stanie faktycznym starosta – może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek przywrócenia (restytucji) środowiska do stanu właściwego. Ponadto w osnowie decyzji powinien określić konieczne przesłanki w tym zakresie i termin wykonania obowiązku, zgodnie z dyspozycją art. 362 ust. 2 cyt. ustawy – Prawo ochrony środowiska, jeżeli nie zachodzi przesłanka z dyspozycji z art. 362 ust. 3 tejże ustawy dotycząca ewentualnie braku możliwości nałożenia obowiązku podjęcia odpowiednich działań. Dlatego też organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Starosta Ostrołęcki. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oraz w związku z art. 64 § 3 tejże ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.