II SA/Rz 281/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Jerzy Solarski WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. spraw ze skarg Spółdzielni "A." w N. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2008 r., Nr [...], [...] i [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia I. uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2008 r., o Nr Nr: [...], [...] i [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Spółdzielni "A." kwotę 600 zł /słownie: sześćset złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzjami z dnia [...] grudnia 2008 r., Nr Nr [...], [...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołań "A" Powszechna Spółdzielnia Spożywców w N. utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2008 r., o Nr Nr [...], [...] oraz [...] odmawiające przyznania "A" dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników: M. P., A. M. i P. B. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 90 d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2004 Nr 256, poz. 2572). Z uzasadnień wymienionych decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że 3 wnioskami z [...].09.2008 r. "A" Powszechna Spółdzielnia Spożywców w N. zwróciła się do Prezydenta Miasta [...]. o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników: M. P., A. M. i P. B. 3 odrębnymi decyzjami wydanymi [...] listopada 2008 r. o wskazanych wyżej numerach, Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania dofinansowania tych kosztów, powołując się na § 10 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113 poz. 988 z póżn. zm.) i stwierdzając, że J. P. występująca w roli instruktora praktycznej nauki zawodu na dzień 1.09.2006 r. nie posiadała wymaganych kwalifikacji zawodowych do kształcenia uczniów w zawodzie sprzedawca, stawianych przez ten przepis. Powołując się na poglądy orzecznictwa organ przyjął, że wymaganymi kwalifikacjami instruktorzy powinni legitymować się już w momencie przystąpienia do procesu szkolenia młodocianych pracowników, a nie dopiero w trakcie jego trwania. Od decyzji tych odwołała się "A" Powszechna Spółdzielnia Spożywców w N., wnosząc o ich zmianę poprzez przyznanie dofinansowania za cały okres kształcenia młodocianych pracowników lub proporcjonalnie do czasu posiadania przez instruktora praktycznej nauki zawodu niezbędnych kwalifikacji albo o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi. Odwołująca Spółdzielnia zwróciła uwagę, że J. P. w chwili rozpoczęcia szkolenia posiadała niezbędne kwalifikacje pedagogiczne, zaś tytuł mistrza w zawodzie sprzedawca uzyskała w możliwie jak najkrótszym czasie po rozpoczęciu szkolenia tj. 25.09.2006 r., a M. P., A. M. i P. B. rozpoczęły praktyczną naukę zawodu w charakterze sprzedawcy 1.09.2006 r. W trakcie szkolenia zostały zatem spełnione wszelkie warunki niezbędne dla uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia, gdyż instruktor praktycznej nauki zawodu uzupełnił wymagane kwalifikacje dotyczące posiadania tytułu mistrza w zawodzie, natomiast młodociane pracownice ukończyły naukę zawodu oraz zdały wymagany egzamin. Powołanymi na wstępie decyzjami z dnia [...] grudnia 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W ich uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 70b ustawy o systemie oświaty pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia. Przesłanką takiego dofinansowania pracodawcy jest w pierwszej kolejności posiadanie przez instruktora praktycznej nauki zawodu co najmniej tytułu mistrza w zawodzie, którego będą nauczać lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, określone w odrębnych przepisach lub ukończony kurs pedagogiczny organizowany na podstawie odrębnych przepisów, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej, albo ukończony przed dniem 6 stycznia 1993 r. kurs pedagogiczny uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu. Organ wskazał, że wymogi te zostały określone w § 10 cyt. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. z zastrzeżeniem ust. 5 tego przepisu, zgodnie z którym instruktorzy praktycznej nauki zawodu niemający tytułu mistrza w zawodzie powinni posiadać przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny oraz legitymować się świadectwem dojrzałości wymienionych w tym przepisie szkół lub dyplomem ukończenia studiów wyższych na kierunku odpowiednim dla zawodu. J. P. posiadała niezbędne kwalifikacje pedagogiczne, zaś tytuł mistrza w zawodzie sprzedawca uzyskała 25.09.2006 r. Nie dyskredytując umiejętności i wieloletniego doświadczenia J. P., organ odwoławczy stwierdził, że wymagane kwalifikacje osoba ta powinna posiadać w chwili rozpoczęcia praktycznej nauki zawodu przez uczenice. Podmioty, które w chwili rozpoczęcia praktycznej nauki zawodu nie spełniają wymagań w zakresie uprawnień do szkolenia uczniów nie mogą skorzystać z dofinansowania kosztów kształcenia. Odnosząc się do żądania zawartego w odwołaniu Kolegium wskazało, że brak jest przepisu, pozwalającego na dzielenie okresu szkolenia na część, w której pracodawca szkoląc uczniów, spełniał wszystkie wymagania i na część, w której tych wymagań nie spełniał, a tym samym do dzielenia z tego powodu dochodzonego dofinansowania kosztów kształcenia. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie "A" Powszechna Spółdzielnia Spożywców w N. wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji i poprzedzających je decyzji organu I instancji. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w zw. z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. W motywach skargi podniesiono, że § 10 w.w. rozporządzenia nie określa wprost, że już z chwilą rozpoczęcia procesu szkolenia młodocianych pracowników instruktor nauki powinien legitymować się wymaganymi w tym zakresie uprawnieniami. Według skarżącej przepis ten nie wyklucza możliwości uzupełnienia wymaganych względem instruktora kwalifikacji w toku szkolenia, jednak przed ukończeniem nauki zawodu i zdaniem wymaganego egzaminu przez młodocianego pracownika. Podobnie jak w odwołaniach skarżąca wywodzi, że zastosowanie odmiennej wykładni wymienionego przepisu stałoby w sprzeczności z celem przyświecającym wprowadzeniu tego rozwiązania, a mianowicie z rekompensatą pracodawcy, choćby w części kosztów wynikających z zatrudnienia młodocianych pracowników w celu nauki zawodu. W konkluzji skarżąca podkreśliła, że instruktor praktycznej nauki zawodu – J. P. w chwili rozpoczęcia szkolenia posiadała niezbędne kwalifikacje pedagogiczne, zaś tytuł mistrza w zawodzie sprzedawca uzyskała w możliwie najkrótszym terminie po rozpoczęciu szkolenia, tj. 25.09.2006 r. Fakt ten nie miał jednak jakiegokolwiek ujemnego wpływu na proces kształcenia ucznia, a uzyskanie tytułu mistrza potwierdziło jedynie posiadane przez J. P. kwalifikacje zdobyte wraz z wieloletnim doświadczeniem. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o ich oddalenie i podtrzymało w całości argumentację przytoczoną w zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), przy czym sąd z mocy art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., orzekając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skargi zasługują na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowi art. 70 b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572, ze zm), który umożliwia pracodawcom dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników z budżetu państwa. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu dofinansowanie takie przysługuje pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przy spełnieniu 2 warunków: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust. 1 (art. 70 b ust. 6). Dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy, jak stanowi art. 70 b ust. 7 cyt. ustawy. W zdaniu drugim przepis ten wymienia jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku: - potwierdzające spełnienie kwalifikacji przez osobę prowadzącą praktyczną naukę zawodu, - umowę o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego, - dyplom, świadectwo lub zaświadczenie potwierdzające ukończenie nauki i zdanie egzaminu przez młodocianego pracownika. Kwalifikacje osób prowadzących praktyczną naukę zawodu określone zostały w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988, ze zm.). Zasadą wynikającą z § 10 ust. 1 tegoż rozporządzenia jest, że zajęcia praktyczne prowadzą nauczyciele. Zajęcia takie realizowane u pracodawców mogą też prowadzić tzw. instruktorzy praktycznej nauki zawodu, rekrutujący się spośród pracowników, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi stanowi podstawowe zajęcie, a także spośród pracodawców lub wyznaczonych przez nich pracowników , dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi nie stanowi podstawowego zajęcia lub jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin niższym niż przewidziany dla nauczycieli (§ 10 ust. 2). Do tej ostatniej grupy osób zaliczyć należy J. P., która jest zatrudniona w "A" od 1977 r., w tym od 1993 r. na stanowisku kierownika sklepu. Instruktorzy praktycznej nauki zawodu, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi nie stanowi podstawowego zajęcia, powinni, po myśli § 10 ust. 4 wymienionego rozporządzenia, posiadać co najmniej tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać lub w zawodzie wchodzącym w jego zakres oraz posiadać przygotowanie pedagogiczne określone szczegółowo w tym przepisie. Dla tych instruktorów, którzy nie posiadają tytułu mistrza w zawodzie w § 10 ust. 5 rozporządzenia przewidziano dodatkowe wymagania - oprócz posiadanego przygotowania pedagogicznego powinni oni legitymować się świadectwem określonego typu szkół oraz stażem pracy w zawodzie, którego będą nauczać. Bezsporną w rozpatrywanej sprawie kwestią jest posiadanie przez instruktorkę – J. P. kwalifikacji pedagogicznych w zakresie przygotowania zawodowego do szkolenia uczniów. Stosowne zaświadczenie, wydane przez Izbę Rzemieślników i Przedsiębiorców w K. [...].12.1999 r., o ukończonym przez nią kursie pedagogicznym, którego program został zaaprobowany przez Kuratorium Oświaty w K., znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. Spór dotyczy natomiast uzyskanego przez J. P. tytułu mistrza w zawodzie sprzedawca, a w konsekwencji możliwości uznania za spełniony warunku z art. 70 b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty w zw. z § 10 ust. 4 cyt. rozporządzenia. Nie budzi wątpliwości, że J. P. tytuł ten uzyskała 25.09.2006 r., już po rozpoczęciu cyklu kształcenia w zakresie przygotowania zawodowego przez M. P., A. M. i P. B. (1.09.2006 r.). Organy przyjmują, że warunkiem uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników jest legitymowanie się przez instruktorów praktycznej nauki zawodu wymaganymi kwalifikacjami już w momencie przystąpienia do procesu szkolenia. W ocenie Sądu pogląd ten nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Z pewnością nie można go wywieść z przepisu o podstawowym dla sprawy znaczeniu – art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Wynika z niego jedynie jakie warunki muszą być spełnione aby pracodawca mógł ubiegać się o dofinansowanie kosztów kształcenia. Jednym z nich jest ukończenie nauki zawodu i zdanie egzaminu przez młodocianego pracownika. Oczywistym jest wobec tego, że ocena spełnienia tego warunku następuje zawsze po zakończeniu procesu kształcenia, a jeśli tak, to także ocena spełnienia warunku posiadania kwalifikacji przez instruktora praktycznej nauki zawodu musi być dokonana w tym samym czasie, skoro warunki te muszą zaistnieć łącznie. Do takiego samego wniosku prowadzi analiza przytoczonego przez Sąd art. 70 b ust. 7 cyt. ustawy, który określa termin złożenia i wymogi formalne wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia. Wniosek taki składa się w ciągu 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu, a wraz z nim dokumenty potwierdzające spełnienie kwalifikacji przez osobę prowadzącą praktyczną naukę zawodu, a zatem ocena merytoryczna tego wniosku następuje po jego złożeniu, czyli de facto po zakończeniu procesu szkolenia. Stanowiska organów nie da się też pogodzić z wykładnią celowościową regulacji dotyczących kształcenia zawodowego i jego finansowania. Zgodnie z art. 70 ust. 1 i 2 ustawy o systemie oświaty praktyczna nauka zawodu może odbywać się u pracodawcy na podstawie umowy zawartej pomiędzy nim a szkołą, określającej w szczególności sposób ponoszenia kosztów realizowania praktycznej nauki zawodu. Wówczas szkoły prowadzące kształcenie zawodowe przekazują pracodawcom, u których realizowana jest praktyczna nauka zawodu w formie praktyk zawodowych, środki na pokrycie dodatków i premii wypłacanych pracownikom za wykonywanie obowiązków opiekunów praktyk zawodowych oraz opłacanych od nich składek na ubezpieczenia społeczne (art. 70 a ust. 1 cyt. ustawy). Zasada wynikającą z przytoczonych przepisów jest zatem udzielenie rekompensaty finansowej za realizację kształcenia zawodowego tym podmiotom, których podstawową działalnością nie jest kształcenie uczniów. Takiej zasadzie podporządkowany jest też art. 70 b ust. 1 ustawy. W rozpatrywanej sprawie cel kształcenia został osiągnięty - wszystkie uczennice, których dotyczą zaskarżone decyzje uzyskały świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej i zdały egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie sprzedawca, co wynika z dyplomów Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w K. Fakt ten potwierdza także, że proces kształcenia zawodowego odbywał się prawidłowo i był prowadzony przez osoby legitymujące się wymaganymi kwalifikacjami. W ocenie Sądu przyjęta przez organy interpretacja art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty w zw. z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, jest nieprawidłowa, a zapadłe w jej wyniku decyzje naruszają ten przepis w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd zauważa, że stwierdzając brak spełnienia przez J. P. warunku posiadania tytułu mistrza w zawodzie, o którym mowa w § 10 ust. 4 rozporządzenia, organ winien był sięgnąć do ust. 5 wymienionego przepisu rozporządzenia, który daje możliwość szkolenia osobom nie mającym tytułu mistrza i rozważyć zastosowanie któregoś z jego punktów. Z akt sprawy wynika bowiem, że J. P. legitymuje się świadectwem ukończenia Technikum Gastronomicznego w S. oraz posiada długoletni staż pracy w zawodzie sprzedawca, w tym 16 letni na stanowisku kierownika sklepu. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni pogląd prawny i wskazówki wyrażone w niniejszym wyroku. Z wszystkich tych względów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Z uwagi na charakter zaskarżonych decyzji, która nie przyznają żadnych praw i nie nakłada obowiązków, Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a.. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 209 P.p.s.a., uwzględniając w tym zakresie wnioski strony skarżącej.