II SA/Rz 484/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie NSA Jerzy Solarski WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia "A." na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości -skargę oddala- Przedmiotem skargi Stowarzyszenia "G. Ch." w N. Ż. jest decyzja Wojewody z [...].04.2009 r. nr [...] wydana w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu przejętych nieruchomości przez Skarb Państwa. Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym: Stowarzyszenie "G. Ch." w N. Ż. wnioskiem z 28.07.2008 r. zwróciło się do Starosty Powiatu J. o zwrot mienia w postaci nieruchomości gruntowych oraz budynku, które zostały przejęte w 1960 r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z powołaniem się na przepisy ustawy z 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Wnioskujące stowarzyszenie, w imieniu którego wniosek podpisała Zastępca Prezesa, podało, że mienie przejęto na podstawie protokołu z 18.07.1960 r., a bezprawność tego działania miał stwierdzić Rzecznik Praw Obywatelskich, na dowód czego dołączono pismo z 19.10.2007 r. znak [...]. Starosta J. po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej z udziałem wnioskującego Stowarzyszenia oraz Gminy N. Ż. oraz umożliwieniu złożenia dowodów w sprawie i wypowiedzenia się, decyzją z [...].12.2008 r. nr [...] orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowe postępowania o zwrot przejętych w 1960 r. na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w N. Ż., oznaczonych jako działki nr 1602/1, 1602/2, 1602/3, 1124, 1120, 1486, 1487, 1601/1, 1601/2, 1500, 1503, 1504, 1506, 1507, 1555, 1534/2, 1534/1, 938/1, 1116, 461, 1694, 1445, 509/1, 986/1, 960. W podstawie prawnej tej decyzji powołano się na dyspozycję art. 105 § 1 ustawy z 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) oraz art. 216 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 261 z 2004 r., poz. 2603 ze zm., zwana dalej Ugn). Starosta w uzasadnieniu wywiódł, że wnioskodawca jako stowarzyszenie zostało zarejestrowane przez Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z [...].01.1996 r. i nie jest następcą prawnym działającej uprzednio w N. Ż. do 1960 r. G. Ch.. Majątek tego ostatniego podmiotu, na który składały się działki gruntowe oraz zabudowania został przejęty na podstawie protokołu z dnia 18.07.1960 r., a przejęcie nastąpiło na zasadzie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Wskazano ponadto, że przepisy Ugn umożliwiają orzekanie w sprawie o zwrot nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa tylko na podstawie enumeratywnie wskazanych ustaw, wśród których nie wymieniono ustawy, która stanowiła podstawę przejęcie gruntów, o zwrot których ubiega się w postępowaniu stowarzyszenie. Doprowadziło to organ do stwierdzenia, że brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Stowarzyszenie "G. Ch." w N. Ż. zarzucając, że rozstrzygnięcie I instancji jest pobieżne, ogólnikowe, nierzetelne, pomija dokumenty przedłożone przez wnioskującą stronę. Organ I instancji miał się błędnie powołać na stanowiska zajęte przez Wojewodę K. z 1995 r. oraz Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 1996 r., a w konsekwencji błędnie kwalifikować G. Ch. działająca w okresie powojennym jako tożsamą z gminą terytorialną. Przejęcie mienia tego podmiotu w 1960 r. było bezprawne, odwołujące się stowarzyszenie podniosło, że G. Ch. w N. Ż. prowadziła działalność statutową, zawierała umowy, posiadała majątek, a w konsekwencji osobowość prawną. Odwołująca się strona wywodzi ponadto, że obecnie istniejące stowarzyszenie jest następcą prawnym G. Ch. działającej w okresie przed– i powojennym, a tylko formalnie na skutek sprzeciwu Sądu Wojewódzkiego w K. wybrano formę założenia nowego stowarzyszenia. Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda rozpoznając powyższe odwołanie, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty J. z [...].12.2008 r., powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a Ugn. Organ odwoławczy zrekapitulował stan faktyczny sprawy ustalony przez I instancję, a następnie wskazał, że problematykę zwrotu nieruchomości normuje Ugn, która w art. 216 wyznacza katalog aktów normatywnych, na podstawie których nabyło przejęcie nieruchomości, a które obecnie mogą być objęte tzw. "postępowaniem zwrotowym". Katalog tych aktów ma charakter zamknięty. W katalogu tym nie wymieniono ustawy z 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, na podstawie której nastąpiło przejęcie nieruchomości od "G. Ch." w N. Ż.. W ocenie wojewody, w razie zgłoszenia wniosku o zwrot nieruchomości przejętych na podstawie ustawy innej niż wymieniona w art. 216 Ugn, starosta jest zobowiązany wydać decyzję o umorzeniu postępowania. Podzielono także pogląd, iż wnioskujące o zwrot stowarzyszenie nie jest następcą prawnym dawnej G. Ch. w N. Ż., tu przywołano wątki uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 19.11.1999 r. I SA 1977/98 oddalającego skargę odwołującego się stowarzyszenia na decyzję dotyczącą komunalizacji mienia. W konkluzji zgodzono się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji, że postępowanie z wniosku stowarzyszenia stało się bezprzedmiotowe, a to uzasadniało jego umorzenie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosło Stowarzyszenie "G. Ch." w N. Ż. zarzucając naruszenie przepisów ustawy z 7.04.1989 r. Prawo o stowarzyszeniach oraz naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, a to "umorzenie postępowania odwoławczego" poprzez odmowę uznania osobowości prawnej stowarzyszenia G. Ch. działającego w N. Ż. do 1960 r., a tym samym odmówienie skarżącemu stowarzyszeniu następstwa prawnego, co ma być sprzeczne ze stanem faktycznym oraz dostarczonymi dowodami. W konkluzji skargi wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji. Skarżące stowarzyszenie oponuje wobec stwierdzeń zawartych w decyzji organu I instancji, jakoby nie dostarczyło dokumentów własności, podczas gdy przedłożyło pewne dokumenty: akt notarialny z 1947 r., protokół zebrania członków stowarzyszenia z 1945 r. Trudności w zebraniu innych dokumentów skarżąca wyjaśnia następstwami wojny oraz działaniami powojennymi polegającymi na przejęciu całej dokumentacji przez władze administracyjne. Przytoczono także argumentację na rzecz stwierdzenia, że dawna G. Ch. posiadała osobowość prawną, w ocenie skarżącej istnieją uzasadnione przesłanki, że obecne stowarzyszenie jest następca prawnym dawnej G. Ch. Starania o odzyskanie majątku dawnej G. Ch. podjęto już w 1989 r., ale nie zostały one uwieńczone powodzeniem, ponadto wobec postawy Sądu Wojewódzkiego w K. w statucie obecnego stowarzyszenia zaznaczono, że kontynuuje ono działanie dawnej G. Ch. w N. Ż. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, uznając że powołane w skardze zarzuty nie są uzasadnione, podtrzymał stanowisko prezentowane w sprawie w zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy przed Sądem reprezentujący stronę skarżącą członkowie zarządu stowarzyszenia wnosili o dopuszczenie dowodu z dokumentów, stanowiących księgę dochodów i rozchodów G. Ch. za lata 1946-1959, pismo Prokuratora Generalnego z 26.06.1950 r. kierowanego do Ministra Administracji Publicznej w likwidacji oraz z korespondencji skarżącej do Prezesa Sądu Okręgowego w K., a także do Dyrektora Biblioteki Publicznej-Miejskiej w S., wniosek ten Sąd uwzględnił. Strona skarżąca przyznała, że zarzut naruszenia przepisów Prawa o stowarzyszeniach powołano ogólnie, a to wobec tego, iż na skutek "działań Sądu Wojewódzkiego" w K. obecnie istniejące Stowarzyszenie nie mogło zostać uznane expressis verbis następcą prawnym G. Ch. w N. Ż. istniejącej także w latach powojennych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu nakazującym ich eliminacje z obrotu prawnego. Przedmiotem żądania strony skarżącej było orzeczenie o zwrocie mienia przejętego od istniejącej w okresie po II wojnie światowej G. Ch. w N. Ż. Na mienie to składały się parcele gruntowe i budynki, które zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. na podstawie protokołu przejęcia z 18.07.1960 r. z powołaniem się na przepisy ustawy z 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. nr 14, poz. 120). Grunty te stanowią obecnie własność jednostki samorządu terytorialnego – Gminy N. Ż. Trafnie organ I instancji – Starosta J. uznał, że wniosek ten powinien zostać rozpoznany w trybie przepisów Ugn. W uzasadnieniu swej decyzji organ ten nie przytoczył jednak tych przepisów cytowanej ustawy, które stanowią o materialnych przesłankach zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, bądź przejętych przed dniem jej wejścia w życie, na podstawie takich aktów, które zostały uznane za równorzędne w swych skutkach z decyzją o wywłaszczeniu nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 Ugn "Poprzedni właściciel lub jego następca prawny, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ". Trafnie z kolei organy obu instancji wskazały, że art. 216 ust. 1 i 2 Ugn wymienia szereg ustaw, na podstawie których przejmowano nieruchomości, wobec których dopuszczalne jest stosowanie przepisów rozdziału 6 Działu III cyt. ustawy, tj. zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a wśród tych ustaw nie wymieniono ustawy z 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Niesporne także jest, że skarżące stowarzyszenie zostało zarejestrowane postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w K. z [...].01.1996 r. na podstawie ustawy z 7.04.1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. nr 20, poz. 104 ze zm.). Z tego względu, mimo że strona skarżąca posługuje się nazwą G. Ch. w N. Ż. nie jest następcą prawnym istniejącej G. Ch., od której w 1960 r. przejęto szereg parcel gruntowych na rzecz Skarbu Państwa. O tym następstwie nie może przesądzać treść statutu obecnie istniejącego stowarzyszenia, z którego wynika m.in., że realizuje ono swe cele poprzez kontynuację celów założycieli "G. Ch.". Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku naczelnego Sądu Administracyjnego z 19.11.1999 r. I SA 1977/98 (s. 5 uzasadnienia, k. 9 akt administracyjnych organu I instancji). Skoro zatem skarżące stowarzyszenie nie było właścicielem nieruchomości, o zwrot których wystąpiło, co jest oczywiste przy zestawieniu daty ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa i daty rejestracji stowarzyszenia, ani nie jest następcą prawnym byłego właściciela, to nie było legitymowane, aby w trybie przepisów Ugn dochodzić zwrotu nieruchomości. Żaden z dołączonych w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego dokumentów nie prowadzi do odmiennego wniosku, zatem zarzut tak sformułowany w samej skardze uznać należy za niezasadny. Z mocy art. 105 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej umarza postępowanie, jeżeli stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Trafnie zatem starosta uznał, że postępowanie uruchomione wnioskiem skarżącego stowarzyszenia o zwrot przejętych nieruchomości w 1960 r. od G. Ch. w N. Ż., stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość ta ma swe źródło w braku legitymacji do domagania się zwrotu z uwagi na nieistnienie przymiotu następstwa prawnego w rozumieniu art. 136 ust. 3 Ugn. Dodatkową okolicznością, którą podnosiły organy obu instancji jest to, że art. 216 Ugn nie wymienia ustawy z 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej wśród aktów normatywnych, które stanowiły w przeszłości podstawę przejęcia nieruchomości, wobec których można stosować przewidziane w Ugn zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Skoro organ I instancji prawidłowo uznał, iż zachodziła przesłanka do obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego to i zasadnie organ odwoławczy utrzymał w mocy tę decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z tych względów, skargę jako nieuzasadnioną oddalono na zasadzie art. 151 Ppsa.