I SA/Bk 434/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od lipca 2006 r. do stycznia 2009 r., do których zapłaty zobowiązany był nieżyjący R. G. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] czerwca 2009 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres 07.2006 r. – 01.2009 r., do których zapłaty zobowiązany był R. G. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z [...] czerwca 2007 r., znak [...] stwierdzono obowiązek podlegania R. G. ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 lipca 2006 r. do nadal, zobowiązując ww. do uregulowania składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od 1 lipca 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. Wobec nieuregulowania przez zobowiązanego powyższych należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzjami: z [...].05.2008 r., nr [...]; z [...].07.2008 r., nr [...]; z [...].09.2008 r., nr [...]; z 24.11.2008 r., nr [...]; z [...].01.2009 r., nr [...] określił wysokość zadłużenia R. G. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres 07.2006 r. – 11.2008 r. oraz stwierdził, iż B. G., jako współmałżonka zobowiązanego odpowiada majątkiem wspólnym stanowiącym wspólność majątkową małżeńską za powyższe zobowiązania męża. W dniu 21 stycznia 2009 r. R. G. zmarł. Pismem z 14 marca 2009 r. B. G. wniosła o umorzenie zaległości, które ciążyły na zmarłym mężu R. G. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. W piśmie z 9 kwietnia 2009 r. B. G. sprecyzowała, iż jej wniosek dotyczy należności za okres od 07.2006 r. do 01.2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia. Decyzją z [...] czerwca 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, za okres 07.2006 r. – 01.2009 r., do których zapłaty zobowiązany był R. G. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawczyni B. G. nie została zobowiązana, jako spadkobierca R. G. do zapłaty składek po zmarłym mężu i w związku z tym nie legitymuje się interesem prawnym ani obowiązkiem, który uzasadniałby dalsze prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Dlatego też postępowanie wszczęte z wniosku B. G. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, B. G. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy wskazał, iż nie zostało dotychczas przeprowadzone postępowanie spadkowe po R. G., nie zostało także zakończone wszczęte przez organ z urzędu postępowanie zmierzające do ustalenia kręgu spadkobierców. Oznacza to, że brak jest podstaw do uznania B. G., jako strony postępowania w sprawie o umorzenie przedmiotowych zaległości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję B. G. podniosła, iż z uwagi na ciężką sytuację materialną nie jest w stanie spłacić długów zmarłego męża. Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z treścią wydanej decyzji, iż jest zobowiązana, jako następca prawny bądź osoba trzecia do odpowiedzialności za długi zmarłego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. B. G. we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zwróciła się o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, do których zapłaty zobowiązany był jej zmarły mąż R. G. Niewątpliwie skarżąca występując o umorzenie przedmiotowych należności, nie posiadała w tym zakresie statusu osoby zobowiązanej (ubezpieczonego, płatnika) w rozumieniu przepisów ustawy z 13 października 2008 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Organ administracji zasadnie stwierdził, iż w okolicznościach niniejszej sprawy, Skarżąca mogłaby wystąpić z takim wnioskiem w sytuacji stwierdzenia jej odpowiedzialności jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego męża. Należy zauważyć, iż stosownie do art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7 oraz art. 100 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), powoływanej dalej jako: "o.p.". Biorąc pod uwagę art. 97 § 1 o.p., spadkobiercy podatnika przejmują określone majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Według art. 98 § 1 o.p. do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. O zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców organ orzeka w odrębnej decyzji, w której określa wysokość zobowiązań spadkodawcy (art. 100 § 1 i 2 o.p.). Oznacza to, że obciążenie spadkobiercy składkami i należnościami z nimi związanymi, które ciążyły na spadkodawcy, jest możliwe dopiero w wyniku wydania decyzji określającej zobowiązanie konkretnego spadkobiercy na podstawie art. 100 o.p. (podobnie: uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2008 r., II UZP 1/08, LEX nr 375567). Wtedy też, istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie Prezes ZUS stwierdził w zaskarżonym rozstrzygnięciu, iż dotychczas nie wydano decyzji w trybie przepisów ordynacji podatkowej określającej odpowiedzialność i wysokość zobowiązania skarżącej. Ustalono też, że nie zostało przeprowadzone postępowanie sądowe w sprawie nabycia spadku po R. G. Tym samym, skoro nie stwierdzono, że B. G. jest zobowiązana do uiszczenia przedmiotowych należności, nie była ona uprawniona do wnioskowania o ich umorzenie. Należy zatem stwierdzić, że istniejąca sytuacja uzasadniała zastosowanie przez organ administracji art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, a wobec tego nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W kontrolowanej sprawie organ administracji nie miał podstaw prawnych do rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie należności, które ciążyły na jej mężu. Skarżąca, w sytuacji gdy nie orzeczono o jej odpowiedzialności za te należności nie była bowiem uprawniona do występowania z wnioskiem o ich umorzenie. Biorąc pod uwagę twierdzenia skargi, należy podkreślić, że decyzja umarzająca postępowanie jako bezprzedmiotowe jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ w zaskarżonej decyzji nie rozstrzygnął zatem, że skarżąca odpowiada za długi zmarłego męża jako spadkobierca, a jedynie wskazał, że dopiero w przypadku wydania decyzji w tym zakresie możliwe będzie rozpoznanie jej wniosku o umorzenie należności. Organ (ze wskazanych powyżej względów) nie oceniał też zasadności samego wniosku o umorzenie. Końcowo trzeba zauważyć, że w sytuacji, gdy właściwy organ w odrębnym postępowaniu formalnie stwierdzi, iż skarżąca odpowiada za zobowiązania zmarłego męża, będzie ona uprawniona do złożenia wniosku o umorzenie tych należności, który wówczas będzie mógł podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.