VI SA/Wa 1994/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi W. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego W. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej jako Prezydium NRA) uchwałą z [...] października 2009 r. utrzymało z mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej jako ORA) z [...] czerwca 2009 r., którą skreślono W. M. (dalej jako skarżący) z listy adwokatów. Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący [...] kwietnia 2009 r. złożył do ORA wniosek o wpisanie go na listę adwokatów, powołując się przy tym na art. 65 pkt 1-3 oraz art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a) ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., nr 123, poz. 1058 ze zm.), cytowana dalej jako p.o.a. W uzasadnieniu wskazał m.in., że korzysta ze zwolnienia od egzaminu adwokackiego i z odbycia aplikacji adwokackiej bowiem posiada stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz legitymuje się trzyletnim okresem zajmowania stanowiska asystenta sędziego w sądzie administracyjnym, przypadającym w okresie pięciu lat poprzedzających dzień złożenia ww. wniosku. Jednocześnie skarżący wniósł o zawieszenie go w prawie wykonywania zawodu adwokata z powodu pozostawania w stosunku pracy na stanowisku asystenta sędziego. W załączeniu złożył m.in. dyplom uzyskania stopnia naukowego doktora nauk prawnych oraz zaświadczenie, że od [...] czerwca 2005 r. jest zatrudniony na stanowisku asystenta sędziego w wojewódzkim sądzie administracyjnym, w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony i posiada trzyletni okres zatrudnienia na tym stanowisku, który przypada w ostatnich pięciu latach. ORA działając na podstawie art. 44 ust. 1, art. 65 pkt 1-3 oraz art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a) p.o.a. [...] kwietnia 2009 r. wpisała skarżącego na listę adwokatów. W uzasadnieniu uchwały podała, że jej zdaniem skarżący spełnia ustawowe wymogi zawarte w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a) p.o.a. ponieważ posiada odpowiedni staż oraz doświadczenie zawodowe, dające rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Dnia [...] czerwca 2009 r. skarżący złożył ślubowanie według roty przepisanej w art. 5 p.o.a. Następnie pismem z [...] czerwca 2009 r. skarżący poinformował ORA, że nie będzie wykonywał zawodu adwokata, bowiem aktualnie pozostaje w stosunku pracy, w rozumieniu art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. - na podstawie umowy o pracę jest zatrudniony na stanowisku asystenta sędziego w wojewódzkim sądzie administracyjnym. Wobec powyższego ORA uchwałą z [...] czerwca 2009 r. podjętą na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. skreśliła skarżącego z listy adwokatów. W uzasadnieniu podała, że czyni to w związku z faktem objęcia przez skarżącego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Skarżący od powyższego rozstrzygnięcia złożył odwołanie do Prezydium NRA uznając, że w jego przypadku przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie ma zastosowania – zarzucił jego błędną wykładnię. Wskazał, że nie objął stanowiska w wymiarze sprawiedliwości bowiem od [...] czerwca 2005 r. nieprzerwanie do dziś jest zatrudniony w wojewódzkim sądzie administracyjnym na stanowisku asystenta sędziego. Podał, że "objęcie stanowiska", o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. oznacza uzyskanie aktu nominacji na stanowisko związane z wykonywaniem ustrojowej funkcji danego organu i stawienie się w tym organie - po jego uzyskaniu, na stanowisko sędziego, asesora lub prokuratora. Podał, że jako asystent sędziego nie "objął" stanowiska pracowniczego na podstawie mianowania czy powołania, ale na podstawie umowy o pracę i w ramach wykonywanej pracy nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, ale pracę porządkową w ramach obsługi administracyjno-techniczej ww. sądu. Podkreślił przy tym, że jako asystent sędziego zatrudniony jest w "urzędzie" – instytucji, jakim jest ww. sąd, a nie w sądzie rozumianym jako "organ wymiaru sprawiedliwości". Skarżący uznał przy tym, że nawet gdyby przyjąć, że zawarcie umowy o prace na stanowisku asystenta sędziego jest "objęciem stanowiska w organie wymiaru sprawiedliwości", to i tak ww. przepis nie mógłby zostać zastosowany wobec niego, ponieważ na stanowisku asystenta sędziego zatrudniony jest od [...] czerwca 2005 r. i nieprzerwanie do dziś wykonuje tą prace, natomiast na listę adwokatów wpisany został dopiero [...] kwietnia 2009 r. Podkreślił, że po uzyskaniu statusu adwokata – [...] kwietnia 2009 r., nie objął jakiegokolwiek stanowiska w wymiarze sprawiedliwości. Zdaniem skarżącego przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. ma na celu zapobieżenie sytuacji, w której adwokat świadcząc już pomoc prawną równocześnie sprawuje wymiar sprawiedliwości. Adwokat jakim jest skarżący tj. taki który nie wyznaczył jeszcze swojej siedziby zawodowej i nie podjął wykonywania zawodu, w ww. kolizję nie może popaść. Instytucja skreślenia z listy adwokatów nie może służyć - zdaniem skarżącego, do pozbawiania prawa podmiotowego, polegającego na posiadaniu urzędowo potwierdzonych kwalifikacji zawodowych. Jednocześnie skarżący zarzucił ORA naruszenie art. 110 k.p.a., poprzez brak wykazania w uchwale z [...] czerwca 2009 r., że po dniu [...] kwietnia 2009 r. zaszły zmiany w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, pozwalające wyeliminować następstwa ostatecznej decyzji. Prezydium NRA - po rozpoznaniu odwołania, w uzasadnieniu rzeczonej na wstępie uchwały stwierdziło, że bez znaczenia jest czy skarżący najpierw uzyskał status adwokata, a dopiero potem "objął" stanowisko w organie wymiaru sprawiedliwości, czy też odwrotnie – jak ma to miejsce w rozpoznawanym przypadku, najpierw piastował stanowisko asystenta sędziego, a w trakcie pełnienia tej funkcji został wpisany na listę adwokatów. W ocenie organu odwoławczego, obydwie sytuacje są identyczne pod względem prawnym, ponieważ w obydwu przypadkach zachodzi niedopuszczalna ustawowo kumulacja dwóch aktywności zawodowych i dlatego skarżący po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów i złożeniu ślubowania nie mógł nadal piastować ww. stanowiska. Zdaniem Prezydium NRA ustawa Prawo o adwokaturze nie posługuje się określeniem zawężającym istotne z punktu widzenia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. funkcje do takich, w ramach których, osoba wprost "sprawuje wymiar sprawiedliwości", wobec czego stanowisko asystenta sędziego jest stanowiskiem pełnionym w organie wymiaru sprawiedliwości. Prezydium NRA uzasadniając taką wykładnię ww. przepisu wskazało na bliskie związki asystenta z sędzią, który niewątpliwie sprawuje wymiar sprawiedliwości. Dlatego też w jego ocenie ORA zasadnie skreśliła skarżącego z listy adwokatów. Odnosząc się do zarzutu odwołania, tyczącego naruszenia art. 110 k.p.a. wskazało, że takiego naruszenia nie mogło być, bowiem tryb zastosowany w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji jest trybem szczególnym - mającym podstawę w ustawie Prawo o adwokaturze i nie wywodzi się z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący ww. uchwałę Prezydium NRA zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją uchwały ORA, zarzucił naruszenie: art. 4b ust. 1 pkt 1; art. 72 ust. 1 pkt 4 i art. 74 p.o.a. oraz art. 110 k.p.a. Uzasadniając skargę skarżący powtórzył argumentację prezentowaną w uzasadnieniu ww. odwołania i wskazał, że jako osoba zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego może korzystać z wpisu na listę adwokatów niewykonujących zawodu adwokata. Instytucja skreślenia z listy adwokatów nie może pozbawić go prawa podmiotowego, polegającego na posiadaniu urzędowo potwierdzonych kwalifikacji zawodowych, umożliwiających w przyszłości wykonywanie zawodu adwokata. Jego zdaniem skreślić z listy adwokatów - zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., można osobę tylko wówczas, gdy "objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości" nastąpiło po wpisaniu jej na tą listę adwokatów – wpis musi zostać dokonany wcześniej, niż objęcie stanowiska. W jego przypadku taka sytuacja nie miała miejsca, bo jak podał na stanowisku asystenta sędziego zatrudniony jest nieprzerwanie od [...] czerwca 2005 r., a wpisu jego osoby na listę adwokatów dokonano dopiero [...] kwietnia 2009 r. Nadto skarżący podkreślił, że po uzyskaniu statusu adwokata nie objął jakiegokolwiek stanowiska w wymiarze sprawiedliwości. Zaznaczył przy tym, że obecnie chce wyłącznie korzystać ze statusu adwokata niewykonującego zawodu, o jakim mowa w art. 8a ust. 2 i art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. Jego zdaniem w niniejszej sprawie należy rozgraniczyć dwa odrębne prawa: z jednej strony prawo do wyboru zawodu, a z drugiej prawo do wykonywania tego zawodu. Tylko w tym drugim przypadku – prawa do wykonywania zawodu, musiałby zrezygnować z dotychczasowej pracy na stanowisku asystenta sędziego. Odnosząc się do zarzucanego naruszenia art. 74 p.o.a skarżący podał, że w jego przypadku zatrudnienie w sądzie administracyjnym nie jest "popełnieniem" czynu nagannego, a nadto fakt tego zatrudnienia był znany ORA w chwili wpisania go na listę adwokatów, bowiem była to podstawa tego wpisu, wskazana w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a) p.o.a. Skarżący nie zgodził się z Prezydium NRA w zakresie nienaruszenia w niniejszej sprawie przez ORA art. 110 k.p.a. Jego zdaniem ORA od dnia doręczenia mu uchwały o wpisie związana była tą uchwałą i w celu usunięcia jej skutków prawnych, obowiązana była wykazać, że po jej wydaniu zaszły okoliczności faktyczne, dające podstawę jej wyeliminowania. W ocenie skarżącego organy nie znalazły takich okoliczności faktycznych i dlatego posłużyły się trybem skreślenia z listy adwokatów, czyniąc to bezpodstawnie. W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosła o oddalenie skargi podając, że w całości podtrzymuje argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Prezydium NRA, utrzymująca w mocy uchwałę ORA, na podstawie której skarżący został skreślony z listy adwokatów. ORA dokonując tego skreślenia powołała się na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., uznając, że skarżący wypełnia ustawową przesłankę w nim wskazaną, mianowicie objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, bowiem jest zatrudniony na stanowisku asystenta sędziego. Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej pod względem legalności – zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym granicami skargi – zarzutami i wnioskami w niej zawartymi. Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych zasad Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona. Zaskarżona uchwała Prezydium NRA oraz poprzedzająca ją uchwała ORA naruszają prawo. Stosownie do art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Przy wykładni tego przepisu nie można pominąć tego, że wpis na listę adwokatów nie rodzi obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem nie podjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewiduje sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.). Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. wprowadza więc jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji obejmującej ubieganie się o nabycie prawa do wykonywania zawodu. Również art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie daje podstaw do wywiedzenia z jego treści negatywnej przesłanki wpisu na listę adwokatów. W myśl tego przepisu okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Komentowany przepis dotyczy więc przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska. Wobec tego błędnym jest twierdzenie Prezydium NRA, że bez znaczenia jest czy skarżący najpierw uzyskał status adwokata, a dopiero potem "objął" stanowisko w organie wymiaru sprawiedliwości, czy też odwrotnie – jak ma to miejsce w rozpoznawanym przypadku, najpierw piastował stanowisko asystenta sędziego (od [...] czerwca 2005 r.), a w trakcie pełnienia tej funkcji został wpisany na listę adwokatów ([...] kwietnia 2009 r.). Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie ma zastosowania do przedmiotowej sytuacji. Za takim rozumieniem przemawia zarówno wykładnia językowa art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. (przepis mówi o objęciu stanowiska, rozpoczęciu wykonywania zawodu, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach czy wykonywaniu zawodu notariusza), jak i wykładnia systemowa. Jak trafnie zauważył sam skarżący jest to regulacja mająca na celu zapobieżenie sytuacji, w której adwokat świadcząc już pomoc prawną równocześnie sprawuje wymiar sprawiedliwości, piastując stanowisko, na które został powołany lub mianowany. W niniejszej sprawie należy rozgraniczyć więc dwie kwestie: prawo do wyboru zawodu oraz prawo do wykonywania zawodu adwokata. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 16 grudnia 2008 r. (sygn. akt II GSK 594/08), w którym stwierdzono m.in., że postanowienia ustawy Prawa o adwokaturze pozwalają na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga zaś wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 a p.o.a. Jednakże sam wpis na listę adwokatów nie jest wystarczający - jest niewątpliwie elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest złożyć ślubowanie, nadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką. W rozpoznawanym przypadku skarżący co prawda złożył [...] czerwca 2009 r. ślubowanie, o którym mowa w art. 5 p.o.a., jednakże nie wyznaczył siedziby zawodowej i nie zawiadomił o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, co powoduje zdaniem Sądu, że nie podjął on ostatecznie zawodu adwokata. Nadto Sąd doszedł do przekonania, że objęciem stanowiska w wymiarze sprawiedliwości w żadnym razie nie jest podjęcie pracy na stanowisku asystenta sędziego w sądzie administracyjnym. Wręcz przeciwnie praca na stanowisku asystenta sędziego jest przesłanką do uzyskania wpisu na listę adwokatów. Asystent sędziego niewątpliwie jest pracownikiem "merytorycznym", w tym zakresie, w jakim przygotowuje projekty uzasadnień czy zarządzeń dla sędziego, z którym współpracuje. Jednakże nie można zapominać, że to sędzia, jako sprawujący wymiar sprawiedliwości podejmuje decyzje, w ramach swojej niezawisłości sędziowskiej. Niewątpliwie – jak wskazało Prezydium NRA, asystent sędziego blisko współpracuje z sędzią – taka jest istota bycia asystentem sędziego, jednakże z faktu tego nie można wywieść, że stanowi to przesłankę wskazaną w ww. przepisie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Podkreślenia w tym miejscu wymaga również, że osoba zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego nie wykonuje tego zawodu z tytułu powołania czy mianowania. Asystent sędziego jest zatrudniany w oparciu o umowę o pracę, a w strukturze sądu - rozumianego jako urzędu, jest urzędnikiem państwowym niesprawującym wymiaru sprawiedliwości (v. art. 155 § 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r., Nr 98, poz. 1070), który stanowi, że "na stanowisku asystenta sędziego może być zatrudniony (...)"). Zatem to jedynie sędzia wykonuje wymiar sprawiedliwości i to jego stosunek służbowy zawiązuje się po doręczeniu mu aktu powołania (v. art. 65 § 1 ww. ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych). Podkreślić przy tym należy, że kwestie dotyczące asystenta sędziego i sędziego znajdują się w odrębnych działach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Stanowisko asystenta sędziego znajduje się w Dziale IV Rozdziale 4 tej ustawy, zatytułowanym "Asystenci sędziów", natomiast kwestie dotyczące sędziów zawarte są w Dziale II. Reasumując Sąd uznał za pozbawione podstaw prawnych skreślenie skarżącego z listy adwokatów. Po pierwsze skarżący na stanowisku asystenta sędziego pracuje na podstawie umowy o pracę od [...] czerwca 2005 r. Pracy tej w żadnym razie nie można uznać za objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości (art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a). W związku z tym ORA, a następnie Prezydium NRA błędnie uznały, że praca skarżącego na stanowisku asystenta adwokata jest objęciem stanowiska w wymiarze sprawiedliwości. Z powyższych względów Sąd uchylił uchwały organów samorządu adwokackiego obu instancji, czyniąc to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. O niewykonywaniu uchylonych uchwał Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.