III SA/Lu 1/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (spr.),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 marca 2010 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmawiającą umorzenia K. L. należności tytułu zaległych składek na Fundusze - Ubezpieczeń Społecznych, Ubezpieczenia Zdrowotnego, Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] maja 2009 r. W uzasadnieniu Prezes ZUS podał, że w/w decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmówiono umorzenia należności, pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej płatnika z uwagi na podjęte przez niego działania zmierzające do uniknięcia obowiązku uregulowania zadłużenia. Prezes ZUS argumentował dalej, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ zaznaczył, że na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przypadki, w których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek. Wynika z nich, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których należności z tytułu składek pozbawiłyby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W świetle powołanych przepisów umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić jedynie w przypadku braku możliwości dochodzenia należności, bądź w sytuacji wykazania, że ze względu na stan majątkowy i rodzinny zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Rozpatrując wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnikliwej analizie poddane zostały dokumenty zgromadzone w przedmiotowej sprawie, przedłożone przez wnioskodawcę (w [...],[...],[...],[...] i [...] 2009 r.) uzyskane z Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (w dniu [...] maja 2009 r.) , nadesłane ze Starostwa Powiatowego w K. (w dniu [...]maja 2009r.), z Centralnej Ewidencji Pojazdów MSWiA (w dniu [...]maja 2009 r.). Poczynione przez ZUS ustalenia wskazywały, że z uwagi na zadłużenie figurujące na koncie wnioskodawcy w dniu [...] maja 2009 r. wdrożono postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych należności. Postępowania tego nie zakończono. W związku z tym brak jest podstaw - na tym etapie sprawy – do uznania, że zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy systemowej, kwalifikujące należności jako całkowicie nieściągalne. Stwierdzona przez ZUS trudna sytuacja materialna oraz zdrowotna rodziny wnioskodawcy, nie upoważnia do umorzenia należności. Wnioskodawca nie wykazał sposób jednoznaczny, aby kradzieże z włamaniem do sklepu, które miały miejsce w [...] 1998 r. oraz [...]1999 r. miały bezpośredni wpływ na powstanie zadłużenia w latach [...] – [...]. Jak wynika z akt sprawy straty wywołane pierwszym i drugim włamaniem wyniosły odpowiednio [...]zł i [...]zł. Łączna wysokość strat ([...]zł) nie jest adekwatna do zadłużenia figurującego z tytułu nieopłaconych składek za lata [...] – [...]. Uzyskiwanie niskich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej (według przedłożonych zeznań podatkowych w roku 1999 wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości [...]zł oraz zerowe dochody za lata [...] – [...]) utwierdza w przekonaniu, że w tym momencie z uwagi na nieopłacalność tej działalności - należało podjąć działania, które nie powodowałyby generowania dalszego zadłużenia wobec ZUS. Działalność gospodarcza, co do swej istoty, prowadzona jest w celu osiągnięcia zysku i każdy przedsiębiorca powinien decydować w sposób przemyślany, racjonalny i zgodny z prawem. Niepowodzenia przedsiębiorcy nie mogą obciążać ogółu i uzasadniać ulgowym traktowaniem. Obowiązkiem każdego podmiotu jest gospodarowanie pozwalające na regulowanie zobowiązań wobec wierzycieli. Zgromadzony materiał dowodowy świadczył, iż podejmowane przez wnioskodawcę decyzje gospodarcze były nieracjonalne. Wnioskodawca nie realizował ustawowego obowiązku terminowego opłacania składek. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża płatnika, który powinien poszukiwać rozwiązań dla swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału Państwa. Nie można faworyzować innych wierzycieli. Wnioskodawca posiada w zasadzie tylko dług wobec ZUS, skoro zadłużenie u osób fizycznych dotyczy niewielkich kwot rzędu [...] – [...] zł. Wnioskodawca wiedział o zadłużeniu figurującym na koncie, o czym świadczy upomnienie z dnia [...] kwietnia 2009 r. oraz decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r. stwierdzająca zadłużenie (doręczona w dniu [...] kwietnia 2009 r.), a mimo to w dniu [...] maja 2009 r. aktem notarialnym zbył gospodarstwo rolne (przekazując je synowi). Prezes ZUS wyjaśnił dodatkowo, że decyzje w sprawach umorzeń należności na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, są decyzjami opartymi na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy. W skardze sądowej K. L. zarzuciła, że decyzja Prezesa ZUS zapadła z naruszeniem art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżąca podniosła między innymi, że jest osobą bezrobotną i nie posiada majątku, z którego można egzekwować należność z tytułu zaległych składek. Przyznała, iż wszczęto wobec niej postępowanie egzekucyjne i nie zakończono go jeszcze. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dorosłymi dziećmi (J., A., K., M. i M.). Wskazała przy tym, że jest osobą schorowaną, podobnie jak jej mąż. Podała, że jej rodzina utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej (OPS w G.) oraz pracy jej męża oraz syna M. w gospodarstwie rolnym. We wnioskach skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna z następujących względów. Skontrolowane rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekracza zakres uznania administracyjnego przyznanego organowi na mocy art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z normatywnej zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, wynika, iż obowiązkiem organu jest – niezależnie od tego czy podejmuje pozytywną albo negatywną decyzję w tym przedmiocie – dokładnie przeanalizować sytuację majątkową (finansową) oraz rodzinną strony oraz wyjaśnić na czym opiera się prognoza (założenie), że zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane (bądź nie). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, że rodzina skarżącej boryka się z bezrobociem (aktywnością zawodową wykazuje się jedynie mąż skarżącej oraz pełnoletni syn M., obaj pracujący w gospodarstwie rolnym) oraz ubóstwem (rodzina korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej). Bezspornym jest, że skarżąca przekazała swoje gospodarstwo rolne synowi M. (aktem notarialnym z dnia [...] maja 2009 r.) i w dacie złożenia wniosku o umorzenie należności ([...] maja 2009 r.) nie dysponowała żadnym wartościowym majątkiem. Wniosek ZUS o ustanowienie hipoteki przymusowej został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lipca 2009 r. (k. 27 akt adm.). Nie jest też sporne, że ZUS wezwał skarżącą do wyjawienia majątku w trybie art. 26 ust. 5 i 5 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła w dniu [...] maja 2009 r., że nie posiada nieruchomości, ruchomości, innych praw majątkowych oraz wierzytelności. Jak wynika z akt sprawy, wobec skarżącej wdrożono postępowanie egzekucyjne (skarżąca przyznaje to w skardze) i nie zakończono go jeszcze. W tych okolicznościach dyskusyjną była kwestia uregulowania należności przez skarżącą. Jak sama wyjaśniła, nie posiada mienia, które mogłaby sprzedać aby zaspokoić ZUS. Jest osobą bez pracy (bezrobotną) i aktualnie nie uzyskuje stałych dochodów. W tym stanie rzeczy odpadała więc możliwość dobrowolnego uregulowania długu przez skarżącą. Problematyczną była również skuteczność czynności egzekucyjnych. W rozważaniach organu na ten temat zabrakło konsekwencji. W sytuacji, kiedy organ odmawia umorzenia należności, to jego obowiązkiem jest wskazać wyraźnie, co jest podstawą prognozy, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). Obszerne uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie usuwa powstających na tym tle wątpliwości, co czyni ją przedwczesną z punktu widzenia dyspozycji art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższy przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. W art. 28 ust. 3 a/, ustawodawca zastrzegł, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo ich całkowitej nieściągalności. Stwierdzone uchybienia świadczyły o wadliwości zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia[...]listopada 2009 r. Podlegała ona zatem uchyleniu na mocy art. 145 § 1 pkt 1 litera a/ i c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.