I SA/Po 1108/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Karol Pawlicki /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w 9 marca 2010r. sprawy ze skargi A. L. N. i L. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za bezzasadne wniesione zarzuty na postępowanie egzekucyjne oddala skargę /-/ K.Pawlicki /-/ K.Nikodem /-/ W.Zygmont Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. o sygn. akt I SA/Po 1260/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. L. – N. i L. N., uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2007 r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że organy obu instancji błędnie oceniły stan faktyczny sprawy, a w konsekwencji dokonały błędnej subsumpcji przepisów prawa uznając, że doręczenie skarżącym tytułów wykonawczych nastąpiło w dniu [...] grudnia 2006 r. Zarówno kserokopie, jak i wysłane oddzielnie oryginały tytułów wykonawczych zostały skutecznie doręczone skarżącym w dniu [...] lutego 2007 r., co wynika wprost z akt administracyjnych, i to od tej daty winny być liczone skutki postępowania egzekucyjnego dla skarżących. Skoro zobowiązani złożyli zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich rozpatrzenia w dniu [...] lutego 2007 r., zachowując 7 - dniowy termin do ich wniesienia, postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu winno zostać umorzone, bowiem uchybienie terminu w ogóle nie miało miejsca. Tym samym należało rozpatrzyć zarzuty skarżących na prowadzone wobec nich postępowanie egzekucyjne. Stosując się do zaleceń Sądu, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r., wydanym na podstawie art. 34 § 4 w zw. z art. 33 pkt 6 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu, po rozpatrzeniu zarzutów: niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, wniesionych pismem z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], [...], [...] - uznał zgłoszone zarzuty za bezzasadne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej polegający na braku doręczenia tytułów wykonawczych przed zastosowaniem środka egzekucyjnego, w oparciu o art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, należy uznać za chybiony. Zgodnie z w/w przepisem wszczęcie egzekucji administracyjnej może nastąpić z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie miało miejsce przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny ma obowiązek w każdej sprawie egzekucyjnej doręczyć zobowiązanemu odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego, nawet jeśli następuje to po zastosowaniu środka egzekucyjnego, jak to miało miejsce w powyższej sprawie. Za niezasadny organ uznał również zarzut braku doręczenia upomnienia. Zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne, może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Na powyższe postanowienie zobowiązani złożyli zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, wnosząc o uchylenie w/w orzeczenia oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podtrzymali zarzut niedopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazując, że tytuły wykonawcze zostały wystawione przez nieupoważniony podmiot. Zobowiązani przeprowadzili analizę zmian personalnych na stanowisku Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu w okresie, w którym wystawiono w/w tytuły wykonawcze oraz wszczęto egzekucję. Ponadto podnieśli zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a w szczególności uniemożliwienie im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. W odniesieniu do tytułu wykonawczego o nr [...] zobowiązani zarzucili organowi egzekucyjnemu, iż nie wziął z urzędu pod uwagę upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2000 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Uzasadniając stanowisko organ wskazał, iż ustawodawca w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określił zamknięty katalog przesłanek, na podstawie których zobowiązany może złożyć zarzuty. Jedną z takich przesłanek jest niedopuszczalność egzekucji administracyjnej wskazana w pkt 6 art. 33 ustawy. Okoliczności powyższe organ egzekucyjny ma obowiązek zbadać z urzędu przed wszczęciem egzekucji, a gdy zostaną one ujawnione po wszczęciu, np. na skutek złożonych przez zobowiązanego zarzutów, organ egzekucyjny uznając zarzuty za uzasadnione, zobowiązany jest umorzyć postępowanie egzekucyjne. Odnośnie zarzutu strony dotyczącego wystawienia tytułów wykonawczych przez niewłaściwy podmiot, który zakwalifikowano jako zarzut wynikający z pkt 6 art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wyjaśnił, że sprawa zmian personalnych na stanowisku Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu podniesiona została już przez zobowiązanych w toku postępowania sądowego toczącego się pod sygn. akt I SA/Po 1260/07. Naczelnik w/w Urzędu przedłożył wówczas zarządzenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu nr [...] z dnia [...] lipca 2006r. w sprawie podpisywania decyzji, postanowień, zaświadczeń i pism wydawanych w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Poznaniu. Organ wyjaśnił, że naczelnik urzędu skarbowego jest organem administracji rządowej niezespolonej, w imieniu którego działa personalnie, powołany przez Ministra Finansów naczelnik urzędu, wykonując zadania przy pomocy kierowanego przez siebie urzędu. To skutkuje przenoszeniem uprawnień naczelnika na pracowników zajmujących ściśle określone stanowiska. Zasada kontynuacji powoduje, że obowiązki organu wypełnia każda następna osoba powołana na stanowisko naczelnika lub której powierzono obowiązki naczelnika. Zmiany personalne na stanowisku Naczelnika w Pierwszym Urzędu Skarbowego nie spowodowały zmian w uprawnieniach pracowników określonych w przedłożonym zarządzeniu. Zgodnie z powyższym zarzut wystawienia tytułu wykonawczego przez niewłaściwy podmiot dotyczyć może sytuacji, gdy tytuł został wystawiony przez niewłaściwy organ. Organem upoważnionym natomiast do wystawienia tytułu wykonawczego jest Naczelnik Urzędu Skarbowego, bez względu na to jaka osoba została powołana przez Ministra Finansów na stanowisko naczelnika lub której powierzono pełnienie obowiązków naczelnika. W przedmiotowej sprawie organem uprawnionym do wystawienia tytułu wykonawczego był Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu, a zatem przesłanka dopuszczalności egzekucji została spełniona. Dyrektor Izby Skarbowej podzielił stanowisko organu pierwszej instancji dotyczące bezzasadności zarzutu braku doręczenia upomnienia. W kwestii zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego za rok 2000, określonego w tytule wykonawczym nr [...] organ stwierdził, iż nie został on podniesiony na etapie złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Z tego względu powołanie nowego zarzutu w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji wydane w przedmiocie zarzutu nie może świadczyć o wadliwości tego postanowienia. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny zasady czynnego udziału strony w postępowaniu egzekucyjnym Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż powyższe nie może być przedmiotem postępowania w sprawie zarzutów, bowiem kwestia naruszenia przez organ egzekucyjny zasady czynnego udziału strony w postępowaniu nie mieści się w zamkniętym katalogu przesłanek określonych w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W skardze z dnia [...] listopada 2009 r. złożonej na powyższe postanowienie strona reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła naruszenie przepisów : - art. 8, 9, 11, 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego; - art. 18, art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; - art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. W kontekście powyższych naruszeń strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi powtórzone zostały argumenty przedstawione w zażaleniu na postanowienie w sprawie uznania wniesionych zarzutów za bezzasadne, wskazujące na wystawienie przedmiotowego tytułu wykonawczego przez niewłaściwy organ, naruszenie zasady czynnego udziału strony w przedmiotowym postępowaniu oraz pominięcie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2000 r., objętego tytułem wykonawczym nr [...]. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi. W kwestii zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego za rok 2000 określonego w tytule wykonawczym nr [...] organ odwoławczy poinformował, że przed Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu toczy się obecnie postępowanie w sprawie wniosku zobowiązanych o umorzenie postępowania egzekucyjnego odnoszącego się do tytułu wykonawczego obejmującego zaległości podatkowe za 2000 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga jest bezzasadna. W świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia . Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2009 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2009 r., uznające wniesienie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, zgłoszonych przez małżonków A. L. – N. i L. N., za bezzasadne. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o art. 33 oraz 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oznaczonej w skrócie jako "u.p.e.a". Zgodnie z powołanym art. 34 § 1 organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Badanie przez wierzyciela zarzutów przeciwegzekucyjnych podniesionych przez stronę ma na celu ocenę prawidłowości postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnić należy, że w sytuacji gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem (tak jak w rozpatrywanej sprawie), to już na etapie sporządzania tytułu wykonawczego jest uprawniony do dokonania oceny, czy egzekucja jest dopuszczalna. Zarzuty zobowiązanego mogą zatem zostać rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów. W postanowieniu wydanym na podstawie art. 34 u.p.e.a. wierzyciel powinien więc ustalić, czy zarzuty podniesione przez dłużnika mieszczą się w ustawowych ramach przyczyn wyszczególnionych w art. 33 pkt 1-10 ustawy oraz szczegółowo odnieść się do tych zarzutów w świetle stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy. Na podstawie art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być : 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Żadne inne niż wskazane powyżej sytuacje, czy powody nie mogą być podstawą do wniesienia zarzutów. Z powołanego unormowania wynika, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Przy tym podniesione w nich okoliczności, zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, właściwy do rozpoznania tego środka prawnego. Jeżeli zatem dany zarzut nie zostanie podniesiony przez zobowiązanego, to nie może być rozpoznany przez organ egzekucyjny. W badanej sprawie poza sporem pozostaje doręczenie zobowiązanym trzech tytułów wykonawczych w dniu [...] lutego 2007 r. Od tej daty rozpoczął się bieg terminu do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. O powyższej okoliczności faktycznej przesądził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. o sygn. akt I SA/po 1260/07. W zarzutach zgłoszonych do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu przy piśmie z dnia [...] lutego 2007 r. przez L. N. (k. 54 akt administracyjnych ), a następnie przy piśmie z dnia [...] lutego 2007 r. przez oboje małżonków (k. 65 ), w pierwszej kolejności sformułowany został zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, określony w art. 33 pkt 6 u.p.e.a., polegający na braku doręczenia tytułów wykonawczych przed zastosowaniem środka egzekucyjnego. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że dla badanej sprawy znaczenie ma to pierwsze pismo z dnia [...] lutego 2007 r., w którym sformułowane zostały tylko dwa zarzuty przeciwko egzekucji. Jak prawidłowo zatem wskazał organ powyższy zarzut z art. 33 pkt 6 u.p.e.a nie znajduje uzasadnienia. Stosownie do art. 26 § 5 wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego Podkreślić należy, że wystarczającym dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest realizacja warunku z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. Przepis art. 26 § 5 ustawy stwarza bowiem alternatywę rozłączną i oznacza, iż spełnienie tylko jednego warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Interpretacja prowadząca do konkluzji, iż do wszczęcia postępowania egzekucyjnego niezbędne jest ziszczenie się obu warunków z art. 26 § 5 jest błędna (por. wyrok z dnia 30 listopada 2007 r. III SA/Wa 1632/07, System informacji Prawnej Lex nr 494225). W aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajdują się zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, skierowane do banków ( k. 17, 19, 24, 27, 30 ) oraz zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie, skierowane do pracodawcy skarżących ( k. 33 ). Drugim zarzutem podniesionym przez zobowiązanych w piśmie z dnia 19 lutego 2007 r. był brak uprzedniego doręczenia upomnienia, wynikający z art. 33 pkt 7 ustawy. Również w odniesieniu do tego zarzutu organ prawidłowo ustalił, powołując § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.), że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Orzeczeniami tymi w rozpatrywanej sprawie były trzy decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu dotyczące wymiaru podatku dochodowego od osób fizycznych z dnia 20 listopada 2006 r. za 2000 r., z dnia 24 listopada 2006 r. za 2001 r., z dnia 27 listopada 2006 r. za 2002 r., w związku z czym przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie było wymagane uprzednie doręczenie zobowiązanym upomnienia. Kolejne zarzuty dotyczące niedopuszczalności prowadzenia egzekucji, poszerzone o zarzut wystawienia tytułów wykonawczych przez nieuprawniony podmiot oraz dotyczące przedawnienia tytułu wykonawczego nr [...], nie znajdują uzasadnienia, bowiem zostały podniesione przez zobowiązanych dopiero na etapie zażalenia, a w konsekwencji powtórzone w skardze do sądu. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, a to - co do zasady - następuje w chwili przystąpienia do czynności egzekucyjnych i dokonywane jest albo przez egzekutora, albo drogą pocztową (art. 32 u.p.e.a.). W przypadku dokonania czynności po upływie wskazanego terminu czynność taka jest prawnie nieskuteczna. Jeśli pomimo uchybienia organ rozpoznał zarzuty to organ wyższego stopnia rozpoznając zażalenie na postanowienie o rozpatrzeniu zarzutów ma obowiązek uchylić postanowienie i umorzyć postępowanie w tym zakresie. Organ nie posiada zatem uprawnień do rozpoznania zarzutów formułowanych przez zobowiązanych po upływie siedmiodniowego terminu do ich zgłoszenia. Podkreślenia wymaga, że zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są środkiem prawnym przysługującym zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie w jego toku. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu. Zobowiązany nie może także zgłosić nowych zarzutów w toku postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów - o ile przeprowadzenie takiego postępowanie jest w określonej sprawie konieczne - ani też w toku postępowania zażaleniowego, ani tym bardziej w toku postępowania sądowoadministracyjnego. (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2009, teza 4 do art. 33, s. 162, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2006 r., I OSK 1057/06). W powołanym wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że jeżeli zarzut przedawnienia egzekwowanego zobowiązania podatkowego nie został podniesiony w zarzutach w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nie może być skutecznie podniesiony w skardze do sądu administracyjnego. Zgłaszanie zatem po upływie terminu nowych zarzutów na dalszym etapie przeciwko wszczętemu postępowaniu egzekucyjnemu jest nieskuteczne również z powodu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. Nie mógł być uwzględniony zgłoszony także na etapie zażalenia zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, bowiem zarzut ten nie jest ujęty w katalogu enumeratywnie wymienionych przesłanek z art. 33 u.p.e.a. i nie może być przedmiotem postępowania w przedmiocie zarzutów. Organ prawidłowo wyjaśnił, że postępowania egzekucyjne ma odrębny charakter w odróżnieniu od postępowania wymiarowego, gdzie czynny udział strony w postępowaniu jest obligatoryjny. Katalog zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego jest odmienny od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, jest ono bowiem postępowaniem wykonawczym, mającym na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku. Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. |/-/ K. Pawlicki |/-/ K. Nikodem |/-/ W. Zygmont |