II SA/Ol 75/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2010 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie statusu bezrobotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia 15 września 2009r. Starosta uznał W.W. za osobę bezrobotną z dniem 7 września 2009r. oraz przyznał prawo do zasiłku od dnia wydania decyzji w wysokości 690 - zł miesięcznie brutto. W dniu 2 listopada 2009r. Powiatowy Urząd Pracy otrzymał od firmę M. pisemną informację o zgłoszeniu bezrobotnego do ZUS celem objęcia ubezpieczeniem i opłacania należnych składek, jako uczestnika zorganizowanego przez ten podmiot szkolenia. Organizator szkolenia poinformował, że opłacenie składek nastąpi po otrzymaniu stosownego orzeczenia sądu, gdyż Sąd Rejonowy w S. uznał w tej sprawie, że nie należy opłacać składek ZUS od osób, które zgłosiły się do projektu samodzielnie. Organizator szkolenia podał, że oczekuje obecnie na orzeczenie sądu II instancji wobec zaskarżenia przez ZUS Oddział w S. wyroku sądu rejonowego. Decyzją z "[...]" nr "[...]", działająca z upoważnienia Starosty Zastępca Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy, orzekła o utracie przez W.W. od dnia 17 września 2009r. statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku. Decyzja ta została następnie sprostowana z urzędu postanowieniem z 17 listopada 2009r. w zakresie daty jej wydania oraz daty określenia utraty uprawnienia. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f, art. 73 ust. 5 w związku z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu podano, że bezrobotny uczestniczy w szkoleniu w ramach projektu "Nowy zawód - nowe perspektywy - edycja druga" organizowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego przez firmę M., które odbywa się w terminie od 17 września 2009r. do 24 listopada 2009r. Organ ustalił, że bezrobotnemu wypłacono dodatek szkoleniowy w wysokości 936 zł brutto za dwa miesiące szkolenia. Nadto organ otrzymał w dniu 2 listopada 2009r. od organizatora szkolenia informację o zgłoszeniu uczestnika szkolenia do ZUS w celu jego ubezpieczenia i opłacania należnych składek zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec tego osobę uczestniczącą w szkoleniu pozbawia się statusu bezrobotnego w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Od tej decyzji W.W. złożył odwołanie wnosząc o jej uchylenie oraz przywrócenie statusu osoby bezrobotnej wraz z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Wyjaśnił, że jako osoba aktywna nie wyobrażał sobie bezczynności i szukał zatrudnienia na własną rękę. Z własnej inicjatywy przystąpił do szkolenia, o którym znalazł informację w Internecie, o czym powiadomił ustnie urząd pracy i z dniem 17 września 2009r. rozpoczął kurs. Podał, że warunkiem uczestniczenia w szkoleniu było posiadanie przez uczestników statusu bezrobotnego, zaś jednym z jego organizatorów był Wojewódzki Urząd Pracy. Wyjaśnił, że w szkoleniu uczestniczyły 22 osoby z województwa, a tylko 2 osoby z powiatu "[...]" zostały pozbawione "wszelkich praw". Podał, że interweniował w tej sprawie w PUP, w wyniku czego w rozmowie telefonicznej uzyskał potwierdzenie, że pozostałe urzędy nadal uznają osoby biorące udział w tym szkoleniu za bezrobotne oraz wypłacają im zasiłki. W ocenie odwołującego się z powodu pozbawienia statusu bezrobotnego nie będzie mógł kontynuować szkolenia, gdyż posiadanie statusu jest niezbędnym wymogiem jego uczestnictwa. Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda decyzją z "[...]" nr "[...]" utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie oraz podstawy prawne podjętego rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Wojewoda uznał, że Starosta zobligowany był do podjęcia orzeczenia o utracie przez odwołującego statusu osoby bezrobotnej, w związku z czym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i brak jest podstaw do jej uchylenia. Wyjaśniono w oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że W.W. został skierowany na kurs przez jego organizatora - firmę M. we współpracy z Wojewódzkim Urzędem Pracy, a więc przez podmiot inny niż powiatowy urząd pracy. Z tytułu uczestnictwa w tym kursie odwołujący się pobierał stypendium, w związku z czym podlegał ubezpieczeniu społecznemu opłacanemu przez organizatora, nie było ono opłacane ze środków pochodzących z Funduszu Pracy. Bezrobotny jako uczestnik kursu podlegał ubezpieczeniu społecznemu, w konsekwencji czego nie spełniał warunku zawartego w art. 33 ust. 4 pkt. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przez co zasadnie pozbawiono go statusu osoby bezrobotnej. Nie podzielono twierdzenia strony, że brak statusu osoby bezrobotnej pozbawia dalszego uczestnictwa w szkoleniu, gdyż jak wynika z akt postępowania administracyjnego kurs był skierowany do osób nieaktywnych zawodowo (w tym osób posiadających status bezrobotnego). Dlatego też brak statusu nie skutkuje obowiązkiem rezygnacji z uczestnictwa przez osobę, która status bezrobotnego utraciła. Podkreślono, że po ukończeniu kursu strona nie będzie już podlegała ubezpieczeniu społecznemu i będzie mogła ponownie się zarejestrować jako osoba bezrobotna i uzyskać prawo do zasiłku tzw. uzupełniającego na zasadzie art. 73 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Na tę decyzję W.W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o jej uchylenie, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zwolnienie z kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie przepisów art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podniósł, że organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia podstaw podlegania ubezpieczeniu społecznemu, uczestniczył bowiem w kursie, do którego nie odnosi się ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Podał, że art. 6 ust. 1 pkt 9a tej ustawy odnosi się do przygotowania zawodowego i stażu, które to instytucje nie mają zastosowania w jego przypadku, gdyż uczestniczył w kursie dobrowolnie, z własnej inicjatywy, a nie na zasadzie skierowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniono, że organ I instancji był w posiadaniu wiedzy pozwalającej na podjęcie rozstrzygnięcia - otrzymał od organizatora kursu informację, że osoby biorące udział w projekcie, w tym skarżący, zostały zgłoszone do ZUS w celu opłacenia należnych składek. Ponadto organizator poinformował o otrzymywaniu przez uczestników kursu dodatku szkoleniowego, który w istocie jest stypendium na skutek nowelizacji z dniem 1 lutego 2009r. ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, którą uchylono w całości art. 2 ust. 1 pkt 10 tej ustawy powołując ust. 1 pkt 35 tego artykułu zawierającego definicję stypendium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270, ze zm.), zwanej dalej ustawą ppsa., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w tej spawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy ppsa.) Sąd stwierdził, że zarówno skarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z "[...]", utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty przez Zastępcę Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy z dnia "[...]" orzekającą o utracie przez W.W. od 17 września 2009r. statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku. Jako podstawę podjętego rozstrzygnięcia organy powołały otrzymaną "[...]" od organizatora szkolenia - firmę M. informację dotyczącą zgłoszenia skarżącego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu objęcia ubezpieczeniem i opłacania należnych składek zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W związku z powyższym stwierdzono, że osobę uczestniczącą w szkoleniu pozbawia się statusu bezrobotnego zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt. 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008r. Nr 69, poz. 415 ze zm.). W pierwszej kolejności dostrzegając brak we wniesionej skardze polegający na braku jej podpisu wyjaśnić pozostaje, że na podstawie art. 49 w związku z art. 57 § 1 ustawy ppsa. jeżeli pismo (w tym skarga) strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie. Na podstawie zarządzenia z 4 lutego 2010r. skarżącego wezwano do usunięcia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie, co skarżący uczynił w zakreślonym terminie. Stosownie do art. 33 ust. 4 pkt. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Starosta, z zastrzeżeniem niemającego zastosowania w sprawie art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g lub lit. i, j, l, lub cudzoziemca - członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - jeżeli nie posiada wpisu do ewidencji działalności gospodarczej albo nie podlega, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników. Po myśli zaś art. 6 ust. 9 i 9a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: 9) osobami pobierającymi zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie integracyjne lub stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez powiatowy urząd pracy, zwanymi dalej "bezrobotnymi"; 9a) osobami pobierającymi stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe dorosłych, zwanymi dalej "osobami pobierającymi stypendium". Z powyższej regulacji wynika, że bezrobotni pobierający stypendium w okresie odbywania szkolenia, na które zgłosili się samodzielnie (a w każdym razie nie zostały na nie skierowane przez powiatowy urząd pracy), zostają pozbawieni statusu bezrobotnego, jeżeli podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników. Przy czym obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym objęte są osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe dorosłych. Ustawa określa te osoby już nie jako bezrobotne, ale jako osoby pobierające stypendium i wyraźnie wiąże podleganie obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z czynnością pobierania przez nie stypendium oraz skierowania przez inne podmioty. W rzeczonej sprawie organy uznały, że wystarczającą do pozbawienia skarżącego statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku jest informacja przekazana przez organizatora szkolenia w ramach projektu "Nowy zawód - nowe perspektywy - edycja druga" ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego - firmę M., iż skarżący został zgłoszony do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu opłacenia należnych składek. Jednakże na tle powołanych wyżej przepisów prawa skarżący może być pozbawiony statusu bezrobotnego dopiero z chwilą uznania za osobę pobierającą stypendium zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przy czym samo zgłoszenie bezrobotnego do organu emerytalno-rentowego nie pozbawia automatycznie bezrobotnego jego prawa, gdyż ustawodawca wyraźnie powiązał w art. 6 ust. 1 pkt 9a tej ustawy i art. 2 ust. 1 pkt 2 lit f ten fakt z podleganiem obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, nie zaś z faktem zgłoszenia do takiego ubezpieczenia zwłaszcza, że jak wynika z pisma organizatora kursu w tym zakresie pojawiła się wątpliwość mająca wpływ dla oceny, czy skarżący faktycznie podlega takiemu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Z przekazanej przez organizatora informacji wynik, że wprawdzie dokonano zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia lecz Sąd Rejonowy w S. uznał, że od osób które samodzielnie zgłosiły się do projektu nie należy opłacać składek na ubezpieczenie społeczne co oznacza, iż orzeczeniem tym odmówiono objęcia tych osób obowiązkowym ubezpieczeniem. Słuszny jest zatem podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej; Kpa, gdyż organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w celu jednoznacznego ustalenia czy skarżący z tytułu uczestnictwa w szkoleniu podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu, czy też nie, a okoliczność powyższa jest najistotniejszą dla rozstrzygnięcia, czy można przyjąć, że skarżący z tytułu uczestnictwa w tym szkoleniu utracił status osoby bezrobotnej oraz prawo do zasiłku z tego tytułu. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 7 Kpa organ administracji publicznej rozpoznający sprawę, a w efekcie wydający decyzję, w toku postępowania stoi na straży praworządności oraz podejmuje wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w tym przepisie, nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego tak, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. To na organie administracji publicznej spoczywa ciężar dowodu i nie może on jedynie oczekiwać na dowody zgłoszone przez stronę. Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 77 Kpa) wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok NSA z 29 listopada 2000r. sygn. akt V SA 948/00, LEX nr 50114). W rozpoznawanej sprawie organy orzekające pominęły okoliczność toczącego się sporu pomiędzy organem emerytalno - rentowym a organizatorem szkolenia, który rozpoznawany jest przez właściwy sąd powszechny a dotyczy on właśnie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu osób, które same zgłosiły się do prowadzonego projektu szkolenia. Spór ten niewątpliwie może zostać przesądzony jedynie orzeczeniem sądu powszechnego. Na ten temat organy orzekające w sprawie posiadały informację przekazaną przez organizatora w piśmie z 2 listopada 2009r., że w sprawie skarżącego Sąd Rejonowy w S. uznał, iż nie należy opłacać składek ubezpieczeń społecznych od osób, które zgłosiły się do projektu samodzielnie. Organizator szkolenia nie wskazał daty ani sygnatury wyroku, podał jednak, że w dniu sporządzenia pisma oczekiwał jeszcze na orzeczenie sądu II instancji wobec zaskarżenia przez ZUS Oddział w S. wyroku sądu rejonowego. Ocena prawna wyrażona w tym postępowaniu przez sądy powszechne będzie miała decydujące znaczenie w rozpatrywanej sprawie administracyjnej. W tym stanie sprawy zarówno Starosta, jak i Wojewoda nie byli uprawnieni do samodzielnego przesądzenia o fakcie podlegania przez skarżącego z tytułu udziału w szkoleniu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Zatem postępowanie poprzedzające wydanie decyzji w sprawie nastąpiło z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7 i art. 77 Kpa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą uzupełnić postępowanie wyjaśniające we wskazanym kierunku. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 ustawy ppsa. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.