II SA/Ol 72/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2010 r. sprawy ze skargi L.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". Nr "[...]" w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" nr MOPS "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta O. zmienił decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. z dnia "[...]" w sprawie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej ul. P. "[...]" w O. w ten sposób, że ustalił od dnia 1 sierpnia 2009r. w stosunku do L. J. kwotę odpłatności w wysokości 683,54zł. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że podstawą zmiany decyzji na niekorzyść strony była zmiana sytuacji dochodowej L. J. wobec podjęcia przez niego zatrudnienia ze wskazań terapeutycznych. Dochód stanowi renta, dochody z tytułu pracy w Zakładzie Aktywizacji Zawodowej oraz zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie netto 1208,63zł. Organ wskazał, że w myśl art.61 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do podstawy obliczenia opłaty za pobyt w placówce brane jest 50% dochodu z tytułu pracy oraz renta netto, co daje łączną kwotę 976,49zł, a 70% kwoty stanowi 683,54zł i w takiej wysokości ustalono odpłatność. W odwołaniu od tej decyzji L. J. zarzucił, że kwota odpłatności jest zbyt wysoka, ponieważ jest inwalidą I grupy i z uwagi na zły stan zdrowia powstały zaległości w płaceniu alimentów na rzecz jego córki, które są potrącane przez ZUS. Niezrozumiałym jest dla strony nieuwzględnienie przez organ kwoty potrącanych alimentów, mimo iż dotychczas były one brane pod uwagę. Wskazał także, że wbrew dyspozycji art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ przy podejmowaniu decyzji nie kierował się jego dobrem jako osoby korzystającej z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia "[...]" nr SKO "[...]", po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 60 ust.1 i 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego utrzymania ustalanego przez starostę i mieszkańcy domów pomocy społecznej obowiązani są do ponoszenia tych opłat w wysokości do 70% dochodu pensjonariusza. Organ podniósł, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wyraził pogląd, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej sum ściąganych przez komornika na poczet zadłużenia w funduszu alimentacyjnym nie można uznać za alimenty, gdyż świadczenia przyznane przez ten fundusz mają charakter zastępczy wobec alimentów niewyegzekwowanych od osoby zobowiązanej. W związku z tym, nie należy odliczać od dochodu L. J. kwot ściąganych na poczet zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. Organ II instancji podzielił ten pogląd, podnosząc, że w rozumieniu art. 8 ust.3 kwoty ściągane na poczet zadłużenia w funduszu alimentacyjnym nie wpływają na odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, gdyż nie mogą być odliczone od dochodu. Pojęcie " alimentów świadczonych na rzecz innych osób" użyte w przepisie oznacza alimenty świadczone bezpośrednio do rąk osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego, bądź też egzekwowane za pośrednictwem komornika. Sum ściąganych przez komornika na poczet zadłużenia w funduszu nie można uznać za alimenty, maja one bowiem charakter zastępczy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję L.J. wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca. Podniósł, że nie jest w stanie zrozumieć, dlaczego dotychczas organy, działając w oparciu o te same przepisy, uwzględniały przy ustalaniu jego dochodu kwotę zaległych alimentów, a teraz nie chcą tego faktu uwzględnić. Podobnie jak w odwołaniu wskazał, że jest inwalidą I grupy i do powstania zaległości w alimentach doszło nie z jego winy. Opisał również, że w grudniu po dokonaniu potrąceń przez komornika otrzymał wynagrodzenie za pracę w kwocie 188,08zł, rentę z ZUS w wysokości 135,02zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153zł – łącznie 476,10zł. ZUS przesyła na konto domu pomocy społecznej kwotę 202,53zl a zatem otrzymane przez niego środki nie wystarczają na pokrycie dopłaty za pobyt w placówce w kwocie 481,01zł. Do skargi dołączone zostały dokumenty w postaci: - zaświadczenia o zarobkach i wynagrodzeniu, z którego wynika, że w miesiącu grudniu 2009r. wynagrodzenie netto skarżącego wyniosło 480,89zł, z czego dokonano potrącenia na rzecz komornika w kwocie 292,81zł; - zaświadczenia Domu Pomocy Społecznej w O. o środkach ze świadczenia rentowego w wysokości 202,53zł miesięcznie przekazywanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za pobyt w placówce; - informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z dnia 18 listopada 2009r.o zajęciu wynagrodzenia za pracę do wysokości nie wyższej niż trzy piąte wynagrodzenia netto za pracę na poczet alimentów bieżących w kwocie 300zł miesięcznie , alimentów zaległych 12.997,90zł, odsetek, zaległości względem ZUS w kwocie 4.508,57zł, zaległości względem UWW (zaliczka alimentacyjna) w kwocie 535,50zł oraz kosztów; - zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości dokonywanych potrąceń z tytułu alimentów ze świadczenia skarżącego w okresie od października 2001r. do grudnia 2009r. wraz z informacją, że kwota zaległych alimentów w wysokości 2015,11zł nie jest realizowana, ponieważ potrącana rata nie zabezpiecza zasądzonej kwoty alimentów bieżących. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podnosząc, że na gruncie obowiązujących przepisów istnieje jedynie możliwość pomniejszenia dochodu skarżącego o kwotę bieżących alimentów, jednakże z taką sytuacja nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie rozważań wskazać należy, że zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Zatem ocenie w postępowaniu przed sądem administracyjnym podlega prawidłowość stosowania i wykładni przepisów prawa przez organy orzekające w toku postępowania administracyjnego. Kryterium legalności ( zgodności z prawem) powoduje, że sąd administracyjny może wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm./ - dalej jako p.p.s.a.). Tym samym sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd może wadliwość kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. W ocenie Sądu oba orzeczenia wydane zostały bowiem z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego mający wpływ na wynik sprawy jak i przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz.1362) pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. W myśl art. 61 ust.1 i 2 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są m.in. mieszkańcy domu, w wysokości nie wyższej jednak niż 70 % swojego dochodu. Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 4 dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty, zmniejsza się o 50 % kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach. Definicję dochodu dla celów pomocy społecznej zawiera art. 8 ust.3 ustawy, w myśl którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Odnosząc powyższe regulacje do rozpoznawanej sprawy, uznać należy, że organy w sposób nieprawidłowy ustaliły dochód skarżącego, stanowiący podstawę ustalenia jego odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W decyzjach organów obu instancji nie pomniejszono bowiem jego dochodu ani o kwotę alimentów świadczonych na bieżąco, ani o kwotę alimentów zaległych. Okoliczność tę przyznał także na rozprawie pełnomocnik organu odwoławczego. Organy w sposób nieuprawniony przyjęły, że potrącenia dokonywane ze świadczenia rentowego skarżącego przeznaczane są na poczet zadłużenia w funduszu alimentacyjnym i wywiodły, że nie mogą one podlegać odliczeniu od dochodu, ponieważ takiemu odliczeniu podlegają wyłącznie alimenty świadczone bezpośrednio do rąk osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego, bądź egzekwowane za pośrednictwem komornika. Natomiast sumy ściągane przez komornika na poczet zadłużenia w funduszu alimentacyjnym nie są, w ocenie organu, alimentami, gdyż maja charakter zastępczy. Jednak jak wynika z dołączonego do skargi zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2009r. dokonywane potrącenia ze świadczenia rentowego skarżącego od października 2001r. do chwili obecnej dotyczą wyłącznie alimentów bieżących, a ponieważ potrącana rata nie zabezpiecza zasądzonej kwoty tych alimentów, należności z tytułu alimentów zaległych nie są w ogóle realizowane. Również z zajęcia wynagrodzenia za pracę dokonanego przez komornika przy Sądzie Rejonowym w O. wynika, że z wynagrodzenia tego należy potrącać alimenty bieżące w wysokości 300zł , alimenty zaległe, odsetki, zaległości względem ZUS, zaległości z tytułu zaliczki alimentacyjnej oraz koszty. Wyjaśnienia zatem wymaga, jaka część potrącanych kwot przeznaczona jest przez organ egzekucyjny na poczet alimentów. W tym miejscu należy przywołać pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 15 września 2009r., sygn. akt I OSK 94/09 (dostępny w internetowej bazie CBOSA), w myśl którego wykładnia art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie uprawnia do przyjęcia stanowiska , że kwoty alimentów, o które pomniejsza się dochód, dotyczą tylko alimentów bieżących, a nie zaległych. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela ten pogląd. Organy obu instancji, bez przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego (co stanowiło naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego), przyjęły że kwota potrącanych ze świadczenia rentowego alimentów zaliczana jest na poczet zaległości w funduszu alimentacyjnym. Nie uwzględniły także faktu, iż z wynagrodzenia za pracę wykonywaną przez skarżącego dokonywane mają być potrącenia świadczeń alimentacyjnych zarówno bieżących, jak i zaległych, a także na fundusz alimentacyjny. Zatem uznać należy, że ustalenie dochodu skarżącego nastąpiło z naruszeniem reguł przewidzianych zarówno w art. 8 ust. 3 jak i art. 61 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, z mocy art. 1451§ 1 pkt 1 a i c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku oparto o przepis art. 152 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy ustalą u komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne w sprawie alimentów, jakie kwoty dokonywanych potrąceń przekazywane są na poczet alimentów ( bieżących i zaległych), jakie na poczet zaległości w funduszu alimentacyjnym i z tytułu zaliczki alimentacyjnej , a jakie na inne cele i dopiero w oparciu o tak poczynione ustalenia wskażą, które z potrącanych kwot uwzględnią jako podlegające odliczeniu od dochodu, a które nie i dlaczego, ustalą prawidłowo dochód skarżącego, a następnie wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, szczegółowo uzasadniając podjętą w sprawie decyzję.