I OW 5/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska Protokolant Agnieszka Gugała-Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Prezydentem Miasta G. a Wójtem Gminy D. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. B. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów schronienia i zakupu odzieży postanawia: wskazać Prezydenta Miasta G. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku D. B. o przyznanie zasiłku celowego Prezydent Miasta G. reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Wójtem Gminy D. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. B. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów schronienia i zakup odzieży. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. przekazał podanie D.B. z dnia 19 października 2009 r. wraz z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w celu załatwienia sprawy. Uznano bowiem, że D. B.i, który wraz z żoną M. i synem F. zamieszkuje w Domu Odzyskanych dla Życia Monar-Markot w M., Gmina D. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 maja 2004 r. o pomocy społecznej, a więc właściwość miejscowa organu winna być ustalona na podstawie art. 101 ust. 2 tej ustawy. Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w G. podniósł, że zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Podkreślił, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, D. B. zamieszkuje w lokalu mieszkalnym położonym w Domu Odzyskanych dla Życia Monar-Markot w M. na podstawie umowy najmu lokalu mieszkalnego zawartej na czas oznaczony od dnia 4 października 2009 r. do dnia 4 października 2011 r. Przedmiotowy lokal składa się z 3 pokoi, kuchni i łazienki. D. B. i jego żona M. są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. W ocenie wnioskodawcy powyższe okoliczności świadczą o tym, że centrum życiowe D. B. mieści się w D., gdzie zamieszkuje i poszukuje pracy. W tym stanie rzeczy nie można uznać wnioskującego o przyznanie zasiłku celowego za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, a tym samym uznać, że Miasto G. wobec tego, że D. B. był zameldowany na pobyt stały w G. przy ul. [...] do dnia 14 października 2004 r., jest gminą właściwą miejscowo na podstawie art. 101 ust. 2 tej ustawy. Gminą miejsca zamieszkania D. B., a tym samym gminą właściwą miejscowo w myśl art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jest Gmina D., stąd właściwym do rozpatrzenia sprawy jest Wójt Gminy D.. W odpowiedzi na powyższy wniosek Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działając z upoważnienia Wójta Gminy D. podał, że D. B. wraz z żoną M. i dzieckiem przebywa w Domu odzyskanych dla Życia "Markot" w M. od dnia 15 marca 2009 r., od 6 października 2009 r. do 5 października 2012 r. zameldowany jest na pobyt czasowy pod adresem M. [...]. Mieszkanie, które zajmuje rodzina mieści się w budynku należącym do "Markot". Jest ono wynajęte w ramach tymczasowej umowy najmu lokalu mieszkalnego. Mieszkanie to przydzielono w/w rodzinie z uwagi na fakt wychowywania małoletniego dziecka. Umowa najmu nie jest typowa. Zawiera ona ogóle warunki wynajmu, jednakże § 5 pkt. 6 ww. umowy informuje dodatkowo o konieczności przestrzegania regulaminu. Mieszkańcy budynku podlegają zasadom ustalonym dla wszystkich pensjonariuszy "Markot", a czas zamieszkiwania w tym lokalu zależeć będzie od usamodzielnienia się rodziny i wyjścia z bezdomności. Placówki tego typu nie należy traktować jako stałe miejsce zamieszkania czy pobytu. Podniesiono, że jak wynika z oświadczenia D. B. nie zamierza on pozostawać przez dłuższy okres w Domu Odzyskanych dla Życia w M. i chętnie wróciłby do ostatniego miejsca zamieszkania (G.), gdyby zaistniała taka możliwość. Sam fakt zarejestrowania się ww. w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. nie jest deklaracją chęci pozostania na stałe w M., lecz służy zwiększeniu aktywności zawodowej i szansy na uzyskanie kwalifikacji bądź zatrudnienia oraz zapewnia bezpłatny dostęp do świadczeń leczniczych. Ponadto, z uwagi na odległość dzielącą ww. z ostatnim miejscem zameldowania, fizyczną i finansową niemożliwością jest zarejestrowanie się w tamtejszym Urzędzie Pracy i cykliczne potwierdzanie gotowości do podjęcia pracy czy uczestnictwo w kursach zawodowych. Dom Odzyskanych dla Życia "Markot" w M. istnieje od 1997 r. Dom udziela pomocy w postaci pracy socjalnej w tym ośrodku, natomiast podania o pomoc finansową przekazywane są do ośrodków właściwych ze względu na ostatnie miejsce zameldowania pensjonariuszy, których jest średnio 300 osób rocznie. Wskazano, że w ww. placówce obecnie przebywa 214 osób, żadna z nich nie jest zameldowana na pobyt stały, jedynie kilka posiada zameldowanie czasowe. Jest to miejsce pobytu osób będących chwilowo w trudnej sytuacji życiowej, które nie wiążą z tym miejscem planów na przyszłość. Dlatego podtrzymano stanowisko, że właściwym do udzielania pomocy D. B., posiadającemu ostatnie miejsce zameldowania G. ul. [...] jest Ośrodek Pomocy Społecznej w G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając zaistniały w sprawie negatywny spór o właściwość miejscową, który dotyczy ustalenia gminy zobowiązanej do rozpoznania wniosku D. B. z dnia 19 października 2009 r. o przyznanie zasiłku celowego, sięgnąć należy do regulacji zawartej w artykule 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., który normuje tego rodzaju kwestie. I tak zgodnie z art. 101 ust. 1 powołanej ustawy, właściwość miejscową Gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast w myśl ust 2 wskazanego artykułu w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby. Zaistniały między organami spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, który ze wskazanych wyżej przepisów ma w sprawie zastosowanie. W okolicznościach niniejszej sprawy zgodzić należy się z uczestnikiem postępowania, że brak jest przesłanek by przyjąć, że M. w Gminie D. jest miejscem zamieszkania D. B. Ponieważ ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 tego kodeksu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. O miejscu zamieszkania w świetle art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu), który winien wynikać z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. D. B. wraz z żoną i synem przebywa w M., w Domu Odzyskanych dla Życia "Markot" i z założenia ich pobyt w placówce ma charakter tymczasowy, a czas zamieszkiwania zależeć będzie od usamodzielnienia się rodziny. Zainteresowany nie deklaruje chęci związania się na stałe z tą miejscowością, przeciwnie, szanse na usamodzielnienie się i znalezienie pracy widzi poza terenem Gminy D.. Zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, użyte w ustawie określenie osoba bezdomna oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast w myśl art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) ilekroć w ustawie jest mowa o lokalu należy przez to rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Lokal, w którym zamieszkuje obecnie D. B. służy niewątpliwie zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, jednakże znajduje się on w budynku przeznaczonym dla pensjonariuszy Domu Odzyskanych dla Życia "Markot", został wynajęty na czas określony, mieszkańcy budynku podlegają zasadom ustalonym dla wszystkich pensjonariuszy, a czas zamieszkiwania w takim lokalu zależny jest od usamodzielnienia się rodziny, która przejściowo znalazła się w trudnej sytuacji życiowej. Lokale w tym budynku są z założenia pomieszczeniami przeznaczonymi do krótkotrwałego pobytu osób, podobnie jak lokale znajdujące się w budynkach internatów, burs, czy hoteli, można więc uznać, że D. B. obecnie nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Nie jest też zameldowany na pobyt stały, pod adresem M. [...] zameldowany jest bowiem na pobyt czasowy od 6 października 2009 r. do 5 października 2012 r. Wobec powyższego należało uznać D. B. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji więc powyższego ustalenia w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej, w tym załatwienia wniosku o przyznanie zasiłku celowego, właściwa miejscowo jest zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy, gmina jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ostatnim miejsce zameldowania D. B. na pobyt stały były G., ul. [...]. Z powyższych względów jako organ właściwy do rozpoznania wniosku wskazać należało Prezydenta Miasta G., o czym postanowiono w oparciu o art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.