VIII SA/Wa 80/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi B.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] października 2009 r.; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania B. C. (zwanej dalej skarżącą), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta R. z dnia [...] października 2009 r. znak: [...] o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2009 r. wydaną na podstawie art. 2 pkt 7, art. 20 ust. 2 i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm. zwanej dalej: "p.o.u.a.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. zwanej dalej: "k.p.a.") ustalił, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r., znak [...] za okres od dnia [...] grudnia 2008 r. do dnia [...] grudnia 2008 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi w kwocie: należność główna – [...] zł oraz odsetki ustawowe – [...] zł naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia wydania decyzji oraz w wysokości 0,18 zł za każdy dzień, zaczynając od dnia następnego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r., znak: [...] przyznano M. C. i K. C., reprezentowanym przez matkę B. C. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wysokości po [...] zł miesięcznie na każdą z córek, z tym że na M. w okresie od [...] listopada 2008 r. do [...] kwietnia 2009 r., a na K. - w okresie od [...] listopada 2008 r. do [...] września 2009 r. W dacie wydania tejże decyzji spełnione zostały wszystkie prawem przewidziane przesłanki do przyznania wskazanych świadczeń. W dniu [...] lipca 2009 r. zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia uprawnień M. C. i K. C. do otrzymywania świadczeń z Funduszu alimentacyjnego. W jego trakcie ustalono, że podczas pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w grudniu 2008 r. Przedstawiciel ustawowy uprawnionych – B. C. otrzymała alimenty. W myśl art. 2 pkt 7 lit.d p.o.u.a. świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym, jeżeli w tym samym okresie osoba uprawniona otrzymała alimenty. Zatem, zgodnie z art. 23 ust. 1 p.o.u.a. świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi w ten sposób, że podlega potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 p.o.u.a.). Od decyzji tej B. C. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławcze w R. Podniosła, że jednoczesne wypłacenie alimentów oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie wynikło z jej winy, a podmiotów wypłacających te należności. Przekazana przez komornika kwota stanowiła spłatę zaległych alimentów. Ponadto odwołująca podniosła, że jej trudna sytuacja rodzinna i materialna uniemożliwia spłatę świadczenia z odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ ten podkreślił, że w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego zawarto pouczenie, że uprawniona osoba nie może pobierać alimentów do rąk własnych. W przypadku otrzymania alimentów powinna niezwłocznie powiadomić komornika lub występujący w imieniu organu I instancji Miejski Ośrodek pomocy Społecznej w R. Niewykonanie tego obowiązku skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. B. C. nie powiadomiła organu I instancji o otrzymaniu alimentów. Wpływ ich na konto nie miał znaczenia, jak również okoliczność, że były to zaległe alimenty. Trudna sytuacja odwołującej mogła być podstawą do ewentualnego umorzenia kwoty nienależnie pobranych alimentów w całości lub w części albo rozłożenia ich spłaty na raty. Decyzję w tym zakresie podejmuje organ I instancji na wniosek uprawnionego, na mocy art. 23 ust. 8 p.o.u.a. Kierując się powyższym organ odwoławczy stwierdził, że w myśl art. 23 ust. 1 p.o.u.a. odwołująca ma obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. W skardze na powyższą decyzję skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła organowi sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym i naruszenie przepisów postępowania poprzez stwierdzenie, że decyzja z dnia [...] grudnia 2008 r. przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego za miesiąc grudzień została zmieniona decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmawiającą przyznania tego świadczenia, a skarżącą od tej ostatniej decyzji nie odwołała się, skoro rozstrzygnięcie to uchylono i umorzono postępowanie. Wobec tego organ odwoławczy powinien merytorycznie rozpatrzyć obecne odwołanie. Zarzuciła także naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1, art.2 pkt 2 i pkt 7 lit. d p.o.u.a. Komornik bowiem wpłacił na konto kwotę [...] zł z tytułu zaległych alimentów. Mimo tego nadal zachodziła bezskuteczność egzekucji, gdyż wyegzekwowana kwota nie stanowiła pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów. Zaległe alimenty wynoszą około [...] zł. Jednocześnie wniosła o zmianę o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w przedmiotowej sprawie, wniosło o jej oddalenie. Przyznało, że nieprawidłowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że skarżąca od decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r. nie wniosła odwołania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. bowiem organ odwoławczy, wskutek odwołania B. C. uchylił decyzje z dnia [...] sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Jednocześnie, z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, pozs. 1270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga B. C. jest uzasadniona. Podstawą materialnoprawną wydanej decyzji był art. 23 ust. 1 p.o.u.a., stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję "nienależnie pobranego świadczenia zawiera art. 2 pkt 7 p.o.u.a. Przepis ten stanowi, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b)przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, zdaniem organu odwoławczego podstawą uznania świadczenia za nienależnie pobrane, było otrzymanie przez skarżącą alimentów w okresie, gdy świadczenie z funduszu alimentacyjnego było wypłacane. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., podlegającą natychmiastowemu wykonaniu (k-[...] akt organu I instancji). Decyzja została odebrana przez skarżącą w dniu [...] grudnia 2008 r. Komornik zaś w dniu [...] grudnia 2008 r. przekazał skarżącej kwotę [...] zł. Skarżąca nie kwestionowała okoliczności, że alimenty otrzymała po wypłaceniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu w sprawie doszło do naruszenia przepisów zobowiązujących organy administracji publicznej do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) i naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Organ I instancji uznanie wypłaconych skarżącej w grudniu 2008 r. kwot świadczeń alimentacyjnych za nienależnie pobrane, tłumaczył ustaleniem, iż komornik sądowy wypłacił B. C. także w grudniu 2008 r. kwotę [...] zł. Akta administracyjne zawierają pisma komornika sądowego z dnia [...] lutego 2009 r. i z dnia [...] lutego 2009 r. (k-[...], [...] akt organu I instancji), w których istotnie stwierdzono fakt wypłaty tej kwoty. Jednakże z pism tych nie wynika w żaden sposób, jakim tytułem wyegzekwowano te kwoty, czy są to kwoty z tytułu bieżąco wypłacanych świadczeń alimentacyjnych, czy też są to alimenty zaległe. Jest to o tyle istotne, że na rzecz M. C. i K. C. zostały zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt [...] (kopia wyroku, k- [...] akt organu I instancji) alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na każdą z nich. Zaległość dłużnika alimentacyjnego na dzień [...] listopada 2008 r. wynosiła [...] zł (kopia pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R., k – [...] akt organu I instancji). Natomiast z funduszu alimentacyjnego Prezydent Miasta R. przyznał po [...] zł miesięcznie na M. C. i K. C. Kolejność zaspokajania z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego w trakcie wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa art. 28 p.o.u.a. Organ ustalający, czy wypłacone świadczenie alimentacyjne jest nienależne, winien jednoznacznie ustalić, z jakiego tytułu komornik przekazał wierzycielowi alimentacyjnemu oznaczone kwoty. W pojęciu nienależnie pobranego świadczenia, jakim posłużył się ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit. d p.o.u.a., stanowiąc, że są to "świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" zwraca uwagę, że chodzi o faktyczne otrzymanie nie każdej kwoty wyegzekwowanej przez komornika na rzecz wierzyciela alimentacyjnego, ale właśnie "alimentów". Organ I instancji nie podjął, w ocenie Sądu, dostatecznych działań w celu jednoznacznego wyjaśnienia tytułu przekazanych skarżącej kwot określonych pismami komornika sądowego z dnia [...] lutego 2009 r. i z dnia [...] lutego 2009 r. Zdaniem Sądu powyższe uchybienia procesowe nie są jedynymi, które uzasadniają wzruszenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji I instancji. Brak jest podstaw do uznania, że wypłacone świadczenia alimentacyjne stanowią w całości świadczenia nienależnie pobrane w sytuacji, gdy w okresie ich pobierania osoba uprawniona otrzymała alimenty (art. 2 pkt 7 lit. d p.o.u.a.). Z przepisów art. 23 ust. 2 i 5 p.o.u.a. wynika, że organ właściwy wierzyciela ma ustalić te należności. Zatem nie można abstrahować od porównania kwot otrzymanych alimentów od kwoty alimentów, jakie winien otrzymywać w stosunku miesięcznym wierzyciel alimentacyjny. Odnosząc to do rozpatrywanej sprawy, skoro skarżącej przysługiwało prawo do kwoty łącznej [...] zł w stosunku miesięcznym tytułem zasądzonych alimentów (po [...] zł na każdą z córek) zaspokajane częściowo z wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w kwocie łącznej [...] zł miesięcznie), to uzyskanie w danym miesiącu w drodze egzekucji komorniczej kwoty [...] zł czyli mniejszej, nie uprawnia właściwego organu do tego, aby całą tę kwotę wypłaconego świadczenia uznać za świadczenie nienależnie pobrane. Inna wykładnia art. 2 pkt 7 lit. d p.o.u.a. byłaby nieuprawniona. Skarżąca była uprawniona do otrzymywania kwoty [...] zł w stosunku miesięcznie jako kwoty należnych alimentów. Wypłacenie przez komornika w grudniu 2008 r. - miesiącu pobrania świadczenia alimentacyjnego (jego wysokość łączna w stosunku miesięcznym to [...] zł) należności w niższej kwocie ([...] zł) niż wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego, nie może prowadzić do wniosku, że cała kwota wypłaconych świadczeń może być ustalona jako świadczenia nienależnie pobrane. Decyzje organów I i II instancji zatem naruszają zatem przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak i przepisy postępowania, także w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), co uzasadnia uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji. Uwzględnienie skargi uzasadniało także opatrzenie wyroku klauzulą ochrony tymczasowej na podstawie art. 152 p.p.s.a.