I SA/Ol 127/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski (spr.),, Sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Krzysztof Dzieliński, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o stwierdzenie przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 757 (siedemset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia "[...]" "[...]"utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia "[...]". orzekającą o umorzeniu – jako bezprzedmiotowym – postępowania z wniosku A. L. o stwierdzenie przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości II-IV raty za 2001r. , I-IV raty podatku za 2002r. oraz umorzenia postępowań egzekucyjnych, a wydaną na podstawie art. 105§1 oraz art. 107 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. DZ.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako kpa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO wywiodło, iż zgodnie z przepisem art. 59§1 pkt. 9 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej jako O.p., zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia. Wygaśnięcie zobowiązania podatkowego powoduje ustanie więzi prawnej łączącej podatnika z podmiotem uprawnionym do świadczenia podatkowego. Oznacza to, że podmiot uprawniony nie może żądać od podatnika wykonania zobowiązania podatkowego. Wobec braku przedmiotu postępowania, postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Jednocześnie przepisy ustawy Ordynacja podatkowa nie przewidują możliwości wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie zobowiązania na skutek przedawnienia. Konsekwencja powyższego jest to, że w razie złożenia wniosku w tym przedmiocie, stanowisko organu nie może zostać wyrażone w drodze wydania decyzji, chyba że przepisy wyraźnie przewidywały taka formę działania organu. W sprawie niniejszej taka sytuacja nie występuje. Wszczęte postępowanie kończy się decyzją merytoryczną tylko wówczas, gdy podstawę do wydania takiej decyzji stanowią przepisy prawa materialnego. W rozumieniu art. 165§1 w zw. z §2 O.p. żądanie strony skierowane do organu podatkowego wszczyna postępowanie tylko wtedy, gdy dotyczy sprawy załatwianej w formie decyzji podatkowej. W tej sytuacji zasadnym było – pomimo wniosku strony o stwierdzenie przedawnienia zobowiązania podatkowego – umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Bezprzedmiotowe jest bowiem postępowanie z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji zgodnie z żądaniem strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało wreszcie, że organ podatkowy I instancji, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego winien przekazać, na podstawie art. 170 O.p., właściwemu organowi egzekucyjnemu. Wydanie decyzji na podstawie art. 105§1 kpa nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż w ustawie Ordynacja podatkowa występuje identyczne uregulowanie. A. L. na powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając naruszenie przepisów: - art. 6 kpa , poprzez uchylanie się od wydania jasnego, zgodnego ze stanem faktycznym i intencją strony rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego; - art. 7 kpa poprzez brak dążenia do ustalenia skarnu faktycznego i wyjaśnienia wszelkich nasuwających się w sprawie wątpliwości; - art. 12§1 kpa poprzez przeciąganie postępowania, bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu podatnika; - art. 105§1 kpa poprzez bezzasadne umorzenie postępowania i błędne uznanie o jego bezprzedmiotowości. W efekcie zgłoszonych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wywiódł, że strona zwracała się o stwierdzenie przedawniania zobowiązania podatkowego i umorzenie postępowań egzekucyjnych. W kolejnym piśmie wyjaśniła, że chodziło jej o wyrażenie przez wierzyciela stanowiska w sprawie prowadzonej egzekucji, pomimo że zobowiązania podatkowe wygasły na skutek upływu okresu przedawnienia. Według skarżącego organ nie jest związany podanym przez stronę tytułem żądania, a zobligowany jest do rozpatrzenia sprawy co do istoty, według intencji strony. W przypadku wątpliwości co do treści żądania strony, organ jest zobligowany do podjęcia działań zmierzających do uzyskania jednoznacznego stanowiska strony. Mając powyższe na uwadze skarżący wywiódł, że rozpatrzenie sprawy nastąpiło w niewłaściwym trybie i stanowi naruszenia podstawowych zasad postępowania. Intencją strony nie było bowiem uzyskanie decyzji stwierdzającej przedawnienie zobowiązań podatkowych lecz uzyskanie rozstrzygnięcia orzekającego o umorzeniu postępowań egzekucyjnych na skutek wygaśnięcia zobowiązań podatkowych wobec upływu okresu przedawnienia. Organy obydwóch instancji bezzasadnie umorzyły postępowanie, gdyż sprawę rozpatrzono w nieodpowiednim trybie. Sprawa rozpatrzona została przez Prezydenta Miasta Olsztyn niezgodnie z żądaniem strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie mogą się ostać, z przyczyn, o których będzie poniżej. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 §1 i §2 ustawy z 25.08.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Oznacza to, że sądy administracyjne uprawnione są do kontroli czy organy prowadzące postępowania prowadziły je z zachowaniem reguł wynikających z przepisów prawa oraz czy do dokonanych prawidłowo ustaleń faktycznych zastosowały właściwe, obowiązujące normy prawa materialnego. Zasady postępowania przed sądami administracyjnymi oraz zakres kontroli sprawowanej przez te sądy uregulowane zostały w ustawie z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a. Należy też na wstępie zauważyć, że zgodnie z art. 133§1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy. W myśl art. 134 §1 i §2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ; z tym, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z akt sprawy wynika, że do Kancelarii Ogólnej Urzędu Miasta w dniu "[...]"r. wpłynął wniosek A. L. (k. 15 akt adm.), z którego wynika, iż zdaniem podatnika nastąpiło przedawnienie zobowiązań podatkowych za okresy wymienione we wniosku i wobec tego podatnik wnosi o natychmiastowe wstrzymanie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W dniu "[...]"r. Naczelnik Urzędu Skarbowego (k. 16 akt adm.) udzielił odpowiedzi na pismo Urzędu Miasta z "[...]"r. w przedmiocie stanu postępowania prowadzonego przeciwko A. L. Z akt sprawy wynika także, że Prezydent Miasta postanowieniami z "[...]"r. i "[...]"r. przekazał akta egzekucyjne Naczelnikowi Urzędu Skarbowego (k. 24 i 26 akt adm.). Pismem z "[...]"r. Prezydent Miasta wezwał podatnika do sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z "[...]" (k. 34 akt adm.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że zobowiązania podatkowe wygasły i wobec tego tytuły wykonawcze winny być wycofane. Z powyższego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący wnosił o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta. Pismo A.L. należało więc traktować jako zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w rozumieniu art. 33 pkt 1 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej jako u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo części obowiązku, przedawnienie, wygaśniecie albo nieistnienie obowiązku. Konfrontując treść pisma z brzmieniem powołanego wyżej przepisu, nie można mieć wątpliwości, iż wniosek zawarty w piśmie traktować należało jako zarzut w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Egzekucję przeciwko skarżącemu prowadzi – jak wynika z akt administracyjnych – Naczelnik Urzędu Skarbowego. Ten organ jest więc organem egzekucyjnym w sprawie. Zgodnie z art. 34§1 w/w ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7,9 i 10 ustawy rozpatruje organ egzekucyjny po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Wobec przekazania egzekucji do prowadzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, Prezydent Miasta nie był już w sprawie skarżącego organem egzekucyjnym i nie mógł rozpatrzyć zarzutu zgłoszonego przez podatnika. Właściwym do rozpatrzenia zarzutu był organ egzekucyjny czyli Naczelnik Urzędu Skarbowego. Prezydent Miasta z chwilą przekazania sprawy egzekucyjnej Naczelnikowi Urzędu Skarbowego stał się wierzycielem. Zgodnie z art. 65§1 kpa jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Wobec takiego uregulowania ustawowego, pismo skarżącego winno było zostać przekazane naczelnikowi Urzędu Skarbowego będącego w sprawie organem egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego po otrzymaniu zarzutów zobligowany byłby do wystąpienia do Prezydenta Miasta jako wierzyciela o wyrażenie przez tegoż stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów. (art. 34§1 u.p.e.a.). Prezydent Miasta jako wierzyciel jest uprawiony do wyrażenia swego stanowiska co do zasadności zarzutów bądź ich nieuwzględnienia. Nie jest natomiast w takiej sytuacji uprawniony do rozstrzygania o losach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zatem umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego nastąpiło z naruszeniem właściwości rzeczowej organu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta przeoczyło te okoliczność. Tymczasem zgodnie z art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub innych przepisach. Art. 156 pkt 1 i 2 kpa stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości bądź wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Nie może budzić wątpliwości, że obydwie decyzje zostały wydane z naruszeniem właściwości. Zarzuty winny bowiem być rozpatrzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a organem odwoławczym od orzeczeń wydanych przez ten organ byłby Dyrektor Izby Skarbowej. Należy tylko dodatkowo zauważyć, że skoro organy traktowały sprawę jako o stwierdzenie przedawnienia zobowiązania podatkowego to miały w sprawie zastosowanie przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, a nie przepisy Kodeku postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145§1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził nieważność decyzji obydwóch instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono po myśli art. 200 i art. 205§2 p.p.s.a.