I SA/Wa 1964/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Monika Nowicka (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skarg L. S., K. S., W. S., B. S., W. S., P. S., P. S. i M. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz L. Ś. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, na rzecz: K. S., W. S. i B. S. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego, a ponadto kwoty po 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz na rzecz: W. S., P. S., P. S. i M. S. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego i kwoty po 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych Administracji utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej B., obręb B. uregulowanej w księdze wieczystej KW [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Decyzją z dnia [...] listopada 1991r. nr [...] Wojewoda [...] – działając na zasadzie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) - stwierdził nabycie przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności opisanej wyżej nieruchomości. Z wnioskami o stwierdzenie nieważności w/w decyzji komunalizacyjnej wystąpili: L. S., J. M., A. M. (wniosek z dnia 18 maja 2006 r.) i P. S. (wniosek z dnia 5 maja 2006 r.). Pismem z dnia 15 maja 2007 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zawiadomił strony o wszczęciu postępowania nadzorczego objętego wspomnianymi wnioskami. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że przed Sądem Rejonowym w B. został wszczęty w 2004 r. z powództwa J. M., A. M., L. S, W. S., P. S., R. S., M. S. i P. S. przeciwko Gminie Miasta B. proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW nr [...], który postanowieniem Sądu z dnia [...] lipca 2006 r. ( sygn. akt [...]) został zawieszony z uwagi na śmierć jednego z powodów tj. R. S. Z uwagi na fakt, że przed sądem powszechnym wszczęte zostało postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW nr [...], która prowadzona była dla nieruchomości skomunalizowanej kwestionowaną decyzją, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie, który złożył P. S., podniesiono, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie nieważności decyzji komunalizacyjnej będzie stanowiło istotny element podlegający ocenie sądu powszechnego w toczącej się sprawie cywilnej a w związku z tym, brak rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] będzie podstawą do zawieszenia postępowania przed sądem powszechnym, a nie odwrotnie. Rozpatrując zatem ponownie sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że - zgodnie z przepisem art. 97 § l pkt 4 Kpa - obowiązek zawieszenia postępowania przez organ administracji publicznej powstaje w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zaakcentował przy tym, że istotnym elementem instytucji zawieszenia postępowania, w trybie przepisu art. 97 § l pkt 4 Kpa, jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej (w tym wypadku: sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji), a zagadnieniem wstępnym. Odnosząc się do przedmiotowego stanu faktycznego organ wskazał, że występującym w nim zagadnieniem wstępnym, pozostającym w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym jest stanowisko, jakie będzie wyrażone w przyszłości przez Sąd Rejonowy w B. i w związku z tym podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Od wyżej przedstawionego postanowienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: L,S., W. S., M. S., P. S., P. S., K. S., W. S. i B. S. Skarżący, wnosząc o uchylenie obu postanowień wydanych w tej sprawie, zarzucili organowi naruszenie art. 97 § 1 pkt 4. k.p.a. polegające na wadliwym uznaniu, że zachodziły w niniejszej sprawie przesłanki do zastosowania tego przepisu. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podzielając w tym zakresie twierdzenia i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za zasadną, co skutkowało uchyleniem obu wydanych w niniejszej sprawie postanowień. Jak wynika z materiałów dowodowych znajdujących się w aktach administracyjnych, w tym z treści szeregu orzeczeń sądów powszechnych, które zapadły w różnych postępowaniach cywilnych, przedmiotowa nieruchomość, położona w B. przy ul. [...], stanowiła pierwotnie od 1926 r. współwłasność B. i Z. M. Osoby te aktualnie już nie żyją a ich dalszymi spadkobiercami są skarżący. Nadmienić w tym miejscu również wypada, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] września 2006 r. (sygn. akt [...]) zostały już też stwierdzone prawa spadkowe po R. S. na rzecz: B. S., K. S. i W. S. W czasie II Wojny Światowej Z. M. przyjęła II grupę narodowościową niemiecką. Postanowieniem Sądu Grodzkiego w B. z dnia [...] stycznia 1946 r., który rozpatrywał wniosek Z. M. o rehabilitację, orzeczono m. in. o odrzuceniu wniosku oraz o utracie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych a także o przepadku całego majątku. Ponadto wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada 1947 r. ( sygn. akt [...]) Z. M. została uznana za winną odstępstwa od narodowości i również w tym wyroku orzeczono m. in. o przepadku całego jej majątku. B. i Z. M. byli współwłaścicielami także innych nieruchomości położonych w B., w tym przy ul. [...], ale jedynie w stosunku do nieruchomości położonej przy ul. [...] ( objętej decyzja komunalizacyjną), w dniu 19 września 1958 r. - jako nowego właściciela nieruchomości - wpisano w księdze wieczystej Skarb Państwa, podając jako podstawę wpisu wspomniany wyżej wyrok skazujący z 1947 r. Dla pozostałych natomiast nieruchomości, stanowiących własność małżonków B. I Z. M., na wniosek L. S. z dnia 25 marca 1995 r. Sąd Rejonowy w B. założył księgę wieczystą, w której jako współwłaścicieli ujawniono: A. M., A. M., J. M. i L. S. Jak wyżej wspomniano s stosunku do nieruchomości położonej przy ul. [...], w dniu [...] listopada 1991 r. Wojewoda [...] wydał kwestionowaną decyzję komunalizacyjną. Z treści uzasadnienia tej decyzji wynika, że podstawą jej wydania było ustalenie, że mienie, którego ta decyzja dotyczyła, było mieniem ogólnonarodowym. We wnioskach o stwierdzenie nieważności w/w decyzji komunalizacyjnej wnioskodawcy akcentowali, że komunalizując przedmiotową nieruchomość organ nie ustalił rzeczywistego stanu prawnego bowiem wpis Skarbu Państwa - jako właściciela tej nieruchomości miał charakter nieprawomocny, bo nikt z osób zainteresowanych nie został o tym wpisie powiadomiony. Ponadto wątpliwości budziła sama treść wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada 1947 r., zwłaszcza w zakresie orzeczenia o przepadku mienia, które zostało dopisane pismem ręcznym, bez omówienia. Zwracano też uwagę na brak czynności wykonawczych, mających na celu wykonanie tego wyroku. Poza tym wywodzono, że nawet, jeśli przyjąć że kara konfiskaty mienia została rzeczywiście wymierzona, to dotyczyć ona mogła jedynie majątku Z. M. a nie udziału w majątku wspólnym jej męża - B. Skarb Państwa tymczasem został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel całej nieruchomości. W związku z powyższym należy stwierdzić, że - zgodnie z przepisem art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. - organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepisy procedury administracyjnej nie definiują wprawdzie pojęcia zagadnienia wstępnego, ale – w myśl utrwalonego stanowiska orzecznictwa – pojęcie to oznacza sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego ocena może być przedmiotem odrębnego postępowania. Istotne jest przy tym, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a wspomnianym zagadnieniem wstępnym. Związek ten winien zaś charakteryzować się tego rodzaju zależnością, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie jest możliwe rozstrzyganie w sprawie administracyjnej. Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego wypada podnieść, iż tego rodzaju zależność w nim nie zachodzi. Przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem jest ocena legalności decyzji komunalizacyjnej, której wadliwość wnioskodawcy upatrują w tym, że skomunalizowano nią nieruchomość, która nigdy nie stanowiła w całości ( części) własności Skarbu Państwa. Przedmiotem badania zatem w tym postępowaniu będzie, czy prawidłowo przyjęto w decyzji komunalizacyjnej, iż przedmiotowa nieruchomość na dzień 27 maja 1990 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych) stanowiła mienie ogólnonarodowe. Wyrok natomiast, który zostanie wydany w procesie o uzgodnienie księgi wieczystej wytoczonym przez spadkobierców małżonków M. Gminie B., nie będzie odnosić się w swej sentencji do kwestii, czy Skarb Państwa był właścicielem (współwłaścicielem) przedmiotowej nieruchomości, ale rozstrzygać będzie, czy prawo własności spornej nieruchomości przysługuje następcom prawnym B. i Z. M., czy też Gminie B. Wpis ujawniający w księdze wieczystej KW nr [...] Skarb Państwa jako właściciela spornej nieruchomości obecnie jest wpisem jedynie historycznym, bo aktualnie jako właściciel nieruchomości jest wpisana Gmina. Wprawdzie ustalenia, które Sąd Rejonowy w B. poczyniłby w w/w sprawie cywilnej byłyby z pewnością istotne (jako materiał dowodowy) dla postępowania administracyjnego, ale ponieważ powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma za zadanie doprowadzić wpisy w księdze wieczystej zgodne ze stanem prawnym aktualnym, to kryterium niezgodności treści księgi wieczystej z tym stanem, jest zawsze stan prawny obecny a nie istniejący w przeszłości. Taka zaś sytuacja wyłącza możliwość przyjęcia, że wyrok, który w przyszłości zapadnie w zawisłym przed Sądem Rejonowym w B. postępowaniu cywilnym, stanowi w niniejszej sprawie zagadnienie wstępne – w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zwrócić w tym miejscy także wypada uwagę, iż – w świetle treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r. (sygn. akt III CZP 46/07, OSNC 2008/3/30) – w której stwierdzono, że w sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości – ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające (...) - z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją, Sąd Rejonowy w B. nie miałby praktycznie możliwości badania prawidłowości decyzji komunalizacyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na przepisie art. 200 w/w/ ustawy.