III SA/Gd 43/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: Sędzia NSA Marek Gorski Sędzia WSA Elżbieta Kowalik- Grzanka ( spr.) Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J.H. na decyzję Wojewody [...] z dnia 22 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu refundacji kosztów wyposażenia stanowisk pracy dla bezrobotnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 6 listopada 2009 r., nr [...]. 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. H. kwotę 200 ( dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 6 lipca 2009 r. skierowanym do Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w S. J. H. zwrócił się o umorzenie w całości lub w znacznej części zadłużenia z tytułu umowy nr 12/2007 zawartej w dniu 20 marca 2009 r. i dotyczącej refundacji ze środków Funduszu Pracy kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy dla bezrobotnego. W uzasadnieniu wniosku w/w wskazał, że podstawą prawną umorzenia jest art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym organ zatrudnienia może umorzyć kwotę otrzymanej refundacji jeżeli jej dochodzenie mogłoby pozbawić osobę, która taką refundację otrzymała lub osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Starosta decyzją z dnia 6 listopada 2009 r. nr [...], działając na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu dokonywania refundacji ze środków Funduszu Pracy kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy dla skierowanego bezrobotnego, przyznawania bezrobotnemu środków na podjęcie działalności gospodarczej oraz form zabezpieczenia zwrotu otrzymanych środków i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) odmówił umorzenia zadłużenia wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu udzielonej refundacji w kwocie 13.279,12 zł (na którą składają się: kapitał 10.621,14 zł, odsetki ustawowe 2.418,71 zł, odsetki ustawowe naliczone od kapitału za nie dokonywanie wpłat zgodnie z planem spłaty 241,15 zł). W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, że argumenty strony nie wyczerpują żadnej z przesłanek uzasadniających umorzenie kwoty otrzymanej refundacji. W chwili wystąpienia o refundację strona winna była bowiem liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu w przypadku nie wywiązania się z zawartej umowy, nawet w obliczu przejściowych trudności finansowych. Regres gospodarczy w kraju lub regionie i związane z tym zmniejszenie zysku nie mogą skutkować umorzeniem otrzymanej refundacji , gdyż przesłanki te stanowią ryzyko związane z działalnością. Co istotne, strona zawierając umowę poddała się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 5 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. Oznacza to, że w chwili zawierania umowy stan majątkowy strony był co najmniej zadowalający. W następstwie odwołania wniesionego przez J. H. Wojewoda decyzją z dnia 22 grudnia 2009 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy odnosząc się do regulacji zawartej w art. 76 ust. 7 w/w ustawy wskazał, że decyzje w przedmiocie umorzenia przyznanych należności wydawane są w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że po stronie organu administracji publicznej brak jest obowiązku orzekania zgodnie ze złożonym wnioskiem. W ocenie organu odwoławczego granice uznania administracyjnego zakreślone przez cztery samodzielne przesłanki zawarte w w/w przepisie nie zostały przez organ I instancji przekroczone. Z kolei okoliczności podawane przez stronę nie zasługują na uwzględnienie. W momencie składania stosownego wniosku o refundację strona posiadała bowiem określony majątek. Obecnie strona zdolna jest do pracy, posiada stałe źródło dochodu i nie korzysta z pomocy społecznej. Tym samym brak jest argumentów przemawiających za umorzeniem należności publicznoprawnej przysługującej Skarbowi Państwa. W ocenie organu to stronę obciążał w sprawie obowiązek udowodnienia faktów, z zaistnienia których wywodziła określone skutki prawne. Powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną strona zobligowana byłam bowiem te okoliczności wykazać. Nie wywiązanie się z tego obowiązku skutkować zaś musi podjęciem rozstrzygnięcia negatywnego dla strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. H. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez brak umorzenia należności w sytuacji gdy jej dochodzenie pozbawi stronę niezbędnych środków do życia. Nadto skarżący podniósł zarzuty naruszenia: art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; art. 10 § k.p.a. poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań; art. 138 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w sytuacji gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. W obszernym uzasadnieniu skargi wskazano m.in., iż na obecnym etapie organ bezzasadnie uwzględnia okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przy składaniu wniosku o refundację. Nadto organ nie odniósł się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w tym następstw wypadku samochodowego skarżącego, stanu zdrowia małżonki skarżącego oraz konieczności opieki nad matką będącą w podeszłym wieku. Nie uwzględniono nadto obecnego stanu majątkowego i skromnych dochodów skarżącego z gospodarstwa rolnego (o powierzchni 4,0975 ha przeliczeniowych), które nie pozwalają na spłatę wymaganych należności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, co nie jest kwestionowane, wnioskiem z dnia 6 lipca 2009 roku J. H. wystąpił o umorzenie w całości zadłużenia wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu otrzymanej refundacji ze środków Funduszu Pracy kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy dla skierowanego bezrobotnego w kwocie 12.136,35 złotych bądź o umorzenie w znacznej części zadłużenia z tego tytułu. Zarówno z wniosku jak i późniejszych pism wynika, że organy nie wzięły pod uwagę jego sytuacji aktualnej tj. na dzień złożenia wniosku o umorzenie, skupiając się na jego sytuacji z chwili zawarcia umowy nr [...] z dnia 20 marca 2007 roku, na mocy której otrzymał refundację. Stosownie do treści art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz. U nr 99 poz. 1001) starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. W świetle powyższego przepisu nie ulega wątpliwości, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zwrotu refundacji ze środków Funduszu Pracy, o której mowa w art. 46 ust. 1 pkt 1 jest podejmowana przez starostę w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może orzec o umorzeniu ale nie ma takiego obowiązku. Powyższa okoliczność nie oznacza jednak całkowitej i niekontrolowanej swobody organu w tej kwestii. Granice przynależnego staroście uznania wyznaczają w tym przypadku ustawowe przesłanki wskazane w omawianym przepisie oraz reguły procedury określone w Kodeksie postępowania administracyjnego w szczególności dotyczące gromadzenia dowodów, ich oceny oraz ustalenia stanu faktycznego. Organ powinien zatem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa.), a zatem podejmować wszelkie niezbędne kroki, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co wiąże się z powinnością wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i ocenienia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa.) oraz uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. Analiza uzasadnień decyzji organów orzekających obu instancji prowadzi do wniosku, że zarówno Starosta jak i Wojewoda uchybili powyższym zasadom prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego oraz orzekania. Przejawiło się to przede wszystkim w braku inicjatywy organów w zakresie gromadzenia dowodów mogących mieć znaczenie dla ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia zgodnego z prawem. Otóż istotne w tym zakresie winny być dowody ustalające sytuację materialną wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku o umorzenie. W swoim uzasadnieniu organy winny odnieść się do każdej z osobna przesłanki określonej art. 76 ust.7 w/w ustawy. Tymczasem uzasadnienia decyzji odnoszą się ogólnie do tych przesłanek, nawiązując przede wszystkim do sytuacji majątkowej skarżącego na dzień zawarcia umowy w sprawie refundacji. W świetle podstawy prawnej rozstrzygnięcia istotna jest, jak wcześniej wskazano sytuacja skarżącego w chwili złożenia wniosku o umorzenie. Z zebranego materiału dowodowego jak i uzasadnień nie wynika jaki majątek posiada skarżący. Nie wiadomo czy po udzieleniu środków z Funduszu Pracy zbył majątek nieruchomy i dlatego aktualnie przysługuje mu jedynie służebność mieszkania a w takim wypadku czy prowadzone są działania mające na celu uznanie dokonania podjętych w takim celu czynności za bezskuteczne. Samo bowiem wskazanie przez organy na złożone przez J. H. oświadczenie o poddaniu się egzekucji w dniu 19 kwietnia 2007 roku nie jest wystarczające dla ustalenia czy posiada on majątek. Organy również nie ustaliły jakim ewentualnie majątkiem ruchomym na dzień rozpoznania wniosku dysponuje skarżący, jak również co stało się z wyposażeniem sklepu zakupionym z refundowanych środków – co w świetle przesłanki z pkt 1 i 4 powołanego przepisu ma istotne znaczenie. Nadto brak jakichkolwiek ustaleń, jakie dochody uzyskuje on z prowadzonego gospodarstwa rolnego, gdyż jak twierdzi jest to jedyne źródło dochodu jego i żony. Zeznania podatkowe złożone w aktach dotyczą czasu zawarcia umowy z dnia 20 marca 2009 roku i jakkolwiek w ocenie Sądu już wówczas mało precyzyjne, to przede wszystkim zupełnie nieaktualne na dzień rozstrzygania wniosku o umorzenie. Ustalenie powyższego jest niezbędne zważywszy, że skarżący jako podstawę umorzenia wskazał przesłankę z pkt 2 art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zdaniem Sądu, podnoszona przez wnioskodawcę jego zła sytuacja zdrowotna z uwagi na wypadek samochodowy również wymagałaby oceny organu, poprzedzonej uzupełnieniem materiału dowodowego. Z samego okresu hospitalizacji po wypadku, trwającym 20 dni, bez dodatkowej oceny lekarskiej w zakresie stanu zdrowia pod kątem możliwości wykonywania pracy, nie sposób ocenić czy decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego jest zgodna z prawem. Nie kwestionując prawa organu do odmowy umorzenia należności, Sąd zwraca uwagę, iż decyzja podjęta w ramach luzu administracyjnego winna zawierać ocenę sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego odnoszącą się do chwili rozstrzygania wniosku o umorzenie. Wskazane wyżej naruszenia przepisów procedury administracyjnej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny przeprowadzić postępowanie zgodnie ze wskazanymi regułami procedury administracyjnej.