III SA/Łd 109/10

Dnia 29 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2010 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją [....] z dnia [...] r., Wojewoda Ł., po rozpatrzeniu odwołania A. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. Nr [...], w przedmiocie wymeldowania A. D. z pobytu czasowego z lokalu przy ul. A.[...]w Ł., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stan faktyczny, w oparciu o który została wydana zaskarżona decyzja przedstawiał się następująco: W dniu [...] r. H. N. i M. N. wystąpili o wymeldowanie zięcia A. D. z pobytu czasowego w lokalu nr [...] przy ul. A [...] w Ł. W uzasadnieniu podali, że A. D. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, gdyż mieszka i pracuje w S. W trakcie wszczętego przez organ I instancji postępowania administracyjnego strony złożyły wyjaśnienia. A. D. poinformował, że w 2006 roku wyjechał do S. do pracy, gdzie pozostaje do chwili obecnej mieszkając tam z żoną i dzieckiem. Do Polski przyjeżdżał co jakiś czas w celu ukończenia studiów na Uniwersytecie Ł. Zamieszkiwał wówczas zarówno u swoich rodziców w L jak również korzystał kilka razy w tygodniu z przedmiotowego lokalu, do którego miał swobodny dostęp i w którym posiadał swoje rzeczy. W dniu [...]H. N. i M. N. wymienili zamki w drzwiach wejściowych uniemożliwiając A. D. swobodny dostęp do mieszkania i korzystanie ze znajdujących się w nim rzeczy. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego w dniu [...] roku A. D. złożył pozew do Sądu Rejonowego w Ł. o przywrócenie naruszonego posiadania. Wyrokiem z dnia [...] r. [...] Sąd przywrócił A. D. utracone posiadanie lokalu mieszkalnego nr [...]przy ulicy A [...] w Ł. i nakazał H. N. i M.N. solidarne wydanie A. D. kluczy do zamków w drzwiach wejściowych do przedmiotowego lokalu. Wobec braku porozumienia stron A. D.[...] roku złożył do Komornika sądowego wniosek egzekucyjny w celu wykonania powołanego wyroku Sądu i wniósł o zawieszenie postępowania meldunkowego do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika. Wniosek ten nie został rozpoznany przez organ I instancji. Na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji decyzją z dnia [...]r. orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu czasowego trwającego do dnia [...] roku z lokalu nr [...]przy ul. A [...] w Ł. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, iż w omawianej sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. Nr 139, poz.993 z 2006 r. ze zm.), z uwagi na skoncentrowanie życia osobistego i rodzinnego A. D. poza granicami Polski. Organ I instancji podkreślił, że z art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynika, iż jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest przesłanka opuszczenia lokalu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. D.. kwestionując prawidłowość dokonanych przez organ I instancji ustaleń co do faktu opuszczenia przez niego przedmiotowego lokalu. Odwołujący się stwierdził, że opuszczenie przez niego mieszkania nie miało charakteru ani dobrowolnego ani trwałego, lecz było wymuszone bezprawnym działaniem jego teściów H N i M N. Jednocześnie zwrócił uwagę na fakt, iż w przedmiotowym lokalu znajduje się niemal cały dorobek jego i jego żony, to jest sprzęty i rzeczy osobiste oraz że zamierza powrócić do domu. Po rozpatrzeniu odwołania A. D., decyzją wydaną z upoważnienia Wojewody Ł., z dnia [....] r., utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podniósł przede wszystkim, że organy administracji w sprawie o wymeldowanie obowiązane są do ustalenia czy występuje okoliczność faktycznego opuszczenia lokalu, czy opuszczenie lokalu jest dobrowolne i trwałe a także jaki jest zamiar osoby, która ma być wymeldowana. W ocenie organu odwoławczego, z materiału zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie, że A. D. nie opuścił miejsca pobytu czasowego dobrowolnie, gdyż posiadał klucze do lokalu, oraz w okresie od sierpnia 2008 roku przebywał okresowo w przedmiotowym lokalu, zbierając materiały do pracy magisterskiej. W związku z wymianą zamków i uniemożliwieniem mu przez H. i M.N. korzystania z lokalu, A. D uzyskał wyrokiem Sądu Rejonowego utracone posiadanie lokalu oraz nakaz wydania mu kluczy do zamków w drzwiach wejściowych do spornego lokalu. A D. w celu wyegzekwowania wyroku Sądu Rejonowego składał dwukrotnie wniosek do Komornika Sądowego o wszczęcie egzekucji. Z akt sprawy zgromadzonych w postępowaniu przed organem odwoławczym wynika również, że A. D. deklaruje zamiar powrotu do miejsca pobytu czasowego. Z uwagi na to, iż deklarowany zamiar powrotu odnosi się do zdarzenia przyszłego i niepewnego, gdyż uzależniony jest od rozwiązania konfliktu między A.D a H. i M.N, organ II instancji nie może brać go pod uwagę przy wydawaniu decyzji. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego nie bez znaczenia jest okoliczność, że A. D. sam deklarował opuszczenie lokalu po wydaniu należących do niego rzeczy osobistych jak również okoliczność, że przeniósł centrum życia osobistego i rodzinnego do S. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A D podniósł, iż organ wydając zaskarżoną decyzję błędnie przyjął, iż skarżący dobrowolnie opuścił miejsce pobytu czasowego. Skarżący został pozbawiony władztwa nad lokalem wskutek bezprawnych działań H N. i M N, którzy wymienili zamki do drzwi, uniemożliwiając skarżącemu korzystanie z pozostawionych w spornym lokalu ruchomości i rzeczy osobistych. Skarżący złożył do Sądu Rejonowego w Ł. pozew o naruszenie posiadania spornego lokalu. W związku z tym faktem wnioskował do organu administracji publicznej o zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie, ale jego wniosek został rozpatrzony odmownie. Skarżący, odnosząc się do opisu stanu faktycznego zawartego w uzasadnieniu decyzji, podniósł, że mieszkał w Polsce od sierpnia 2008 roku, gdyż chciał przygotować grunt do powrotu swojej rodziny do kraju. Zamierzał także otworzyć przewód doktorski, co wymagałoby stałej obecności na uczelni i pobytu w kraju. Wstępne rozmowy z promotorem rozpoczął w grudniu, jednak z uwagi na uniemożliwienie mu swobodnego dostępu do spornego mieszkania, w którym znajdowały się wszystkie podręczniki, wykłady i notatki przerwał je w pierwszej połowie stycznia. Od momentu wyjazdu do S. w kwietniu 2006 roku, w celu zbierania materiałów do pracy magisterskiej, do sierpnia 2008 roku skarżący przyjeżdżał do Polski regularnie. Natomiast od sierpnia 2008 roku zamieszkiwał zarówno u swoich rodziców jak i w spornym mieszkaniu. Skarżący podnosi także, że nie zeznawał, że nie rości sobie praw do dalszego przebywania w przedmiotowym lokalu, a w każdym razie jego wypowiedzi nie miały tego na celu, o czym świadczy wystąpienie do Sądu Rejonowego w Ł. z pozwem o przywrócenie posiadania. Opuszczenie przez skarżącego lokalu nie było wynikiem jego autonomicznej woli. Świadczy o tym podjęcie przez skarżącego środków prawnych w celu obrony swoich praw do przebywania w spornym mieszkaniu . Ponadto w mieszkaniu znajduje się niemal cały dobytek skarżącego i jego żony. Gdyby skarżący miał trwały i dobrowolny zamiar opuszczenia lokalu wyprowadziłby się z niego zabierając wszystkie swoje rzeczy i oddając klucze. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ł. wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i w całości podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p. p. s. a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia oceniając, czy jest ono zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżone decyzje podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawowym przepisem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 993 z późn. zm.), w świetle którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Istotne znaczenie ma też treść przepisu art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Zatem dla prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu A. D. z lokalu nr [...] przy ul. A [...] w Ł. niezbędne było ustalenie, że A. D. opuścił trwale i dobrowolnie wskazany lokal i w chwili orzekania w lokalu tym nie zamieszkuje, a nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Na tle przytoczonych przepisów w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, który ma już utrwalony charakter, iż przesłanka opuszczenia miejsca pobytu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić w sytuacji, gdy zaistnieją łącznie dwa elementy: dana osoba fizycznie (faktycznie) nie przebywa w przedmiotowym lokalu oraz ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w nowym miejscu ośrodka życiowych interesów. W toku postępowania w sprawach o wymeldowanie obowiązkiem organów administracji publicznej jest ustalenie - w oparciu o wszelki dostępny materiał dowodowy - czy zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne wskazują na fizyczne opuszczenie lokalu połączone z odpowiednim zamiarem zmiany ośrodka życiowego. Podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, a mianowicie następuje to wtedy gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/2002, z dnia 17 września 2003 r. V SA 402/2003; z dnia 3 kwietnia 2000 r. V SA 1784/99; z dnia 21 marca 2001 r. V SA 2950/2000; z dnia 23 kwietnia 2001 r. V SA 3169/2000). Ustalenie przytoczonych wyżej przesłanek wymeldowania z pobytu stałego musi być efektem postępowania administracyjnego przeprowadzonego z zachowaniem wszelkich wymogów proceduralnych, w szczególności dotyczących wyjaśniania okoliczności faktycznych sprawy. Innymi słowy organ administracji publicznej może wydać decyzję o wymeldowaniu, jeżeli na podstawie wszechstronnej analizy całego dostępnego materiału dowodowego w sprawie dojdzie do przekonania, że zaistniały okoliczności świadczące o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez osobę, której decyzja dotyczy. Wszelkie błędy w tym zakresie, powodujące pozostawienie niewyjaśnionymi istotnych okoliczności w sprawie skutkuje możliwością popełnienia błędu w subsumcji i w konsekwencji błędnego zastosowania normy prawnej do sytuacji nie objętej jej hipotezą. Odnosząc powyższe uwagi do stanu zaistniałego w przedmiotowej sprawie i oceniając czynności organów zmierzające do ustalenia istnienia przesłanek wymeldowania, Sąd stwierdza, że organy nie dochowały w pełni wymogów proceduralnych. Organy pozostawiły niewyjaśnionymi wiele istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, zaniechawszy czynienia ustaleń w tym względzie, jak również nie oceniły prawidłowo całego materiału dowodowego w sprawie. W ten sposób organy naruszyły podstawowe zasady postępowania dowodowego: zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), zasadę oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 KPA), zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 KPA). Organy ustaliły wprawdzie, że skarżący A. D. faktycznie opuścił przedmiotowy lokal przy ulicy A w Ł, nie poczyniły jednak wystarczających kroków w celu ustalenia, czy opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny, tj. nastąpiło z zamiarem trwałego opuszczenia lokalu i skoncentrowaniem swoich spraw życiowych w innym miejscu. Do przesłanki dobrowolności organy nie ustosunkowały się w swoich rozstrzygnięciach. A przecież skarżący poczynił wszelkie kroki prawem dopuszczone ( i wskazane w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych ) ku temu, aby udowodnić, iż nie opuścił dobrowolnie miejsca pobytu czasowego. Z analizy akt administracyjnych wynika także, że sporne w sprawie były okoliczności, w jakich doszło do opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego Kluczowym argumentem, który w ocenie organów przemawiał za trwałym i dobrowolnym opuszczeniem lokalu przez skarżącego było jego zeznanie złożone w toku postępowania wyjaśniającego, podczas którego skarżący deklarował, że opuści lokal po wydaniu mu rzeczy osobistych znajdujących się w mieszkaniu. Organ nie odniósł się jednak w żaden sposób do podnoszonych przez skarżącego już w odwołaniu argumentów, że co prawda wyjechał do S. w kwietniu 2006 r., ale do sierpnia 2008 roku przyjeżdżał do Polski regularnie, a następnie powrócił do kraju i zamieszkiwał w spornym lokalu, do czasu gdy H. N. i M. N. wymienili zamki w drzwiach wejściowych i pozbawili go faktycznego władztwa nad lokalem. Niewątpliwie wytoczenie powództwa posesoryjnego przez A. D. może mieć wpływ na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie. Wytoczenie takiego powództwa może bowiem wskazywać na fakt, że skarżący korzystając z tego środka prawnego starał się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli został usunięty (por. przytaczany wyżej wyrok NSA z 8 grudnia 2008 r. oraz wyroki NSA: z 12 kwietnia 2001 r. V SA 3078/2000 i z 26 października 2006 r. II OSK 1244/2005 niepubl.). W ocenie Sądu, skarżący wykazał zatem brak dobrowolności, odnoszący się do opuszczenia przez niego spornego lokalu i w tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko skarżącego. Stwierdzić zatem należy, iż organy administracji naruszyły art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Ponadto organy naruszyły art. 101 § 3 kpa poprzez nierozpoznanie wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania. W wyroku z dnia 13 lipca 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził , że : Każdy wniosek o zawieszenie postępowania - niezależnie od zasadności takiego żądania - musi być rozpatrzony przez organ w drodze postanowienia. Strona powinna być też pouczona o prawie zaskarżenia takiego aktu. Zażalenie przysługuje bowiem na wszystkie postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania, a zatem także na ewentualną odmowę zawieszenia postępowania. Niedopuszczalne jest wydanie decyzji kończącej postępowanie bez uprzedniego rozpatrzenia złożonego żądania zawieszenia postępowania. ( LEX nr 275467) . Sąd w tym składzie pogląd ten w pełni podziela. Naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, pod warunkiem, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że wskazane wyżej uchybienia organów mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie podstawowych zasad postępowania dowodowego - w szczególności zasady prawdy obiektywnej - może prowadzić do wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, w konsekwencji do nieprawidłowego jej rozstrzygnięcia. Stąd niemal w każdym takim przypadku można przyjąć istnienie związku pomiędzy uchybieniami proceduralnymi a wynikiem sprawy. W cytowanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2006 r. Sąd stwierdził, iż nierozpoznanie wniosku o zawieszenie postępowania stanowi naruszenie art. 101 § 3 kpa i może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd musiał uchylić zaskarżoną decyzję, a ponieważ uchybienia te stwierdził również w odniesieniu do poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, działając na podstawie cytowanego wyżej art. 135 ppsa, uchylił również decyzję pierwszoinstancyjną. Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy administracji publicznej i obliguje sąd do zamieszczenia wskazówek co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a). Organy administracji publicznej orzekające w sprawie powinny przeprowadzić ponownie, tym razem prawidłowe postępowanie dowodowe w celu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego niezbędnego do ustalenia, czy zachodzą przesłanki do wymeldowania skarżącego ze spornego lokalu, wskazane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, a przede wszystkim rozpoznać wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania. Postępowanie powinno przede wszystkim zmierzać do wyjaśnienia wskazanych wyżej spornych okoliczności, co do okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżącego (w szczególności, czy nastąpiło wskutek wymiany zamków), oraz co do skoncentrowania przez skarżącego swoich interesów życiowych w innym miejscu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 oraz na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. D.T.