II SA/Wa 569/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Joanna Kube, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] listopada 2009 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. M. Ł. urodzony w [...] roku, starał się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą z dnia [...] listopada 2009 r. odmawiającą przyznania świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stwierdził, że zainteresowany legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2009 r., stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy, która powstała dopiero w dniu 1 lipca 2009 r. Tymczasem organ nie odnotował wpływu składek na ubezpieczenie społeczne M. Ł. w okresach od dnia 1 czerwca 1990 r. do dnia 30 czerwca 1998 r. i od dnia 11 maja 1999 r. do dnia 30 czerwca 2009 r., zatem całkowita niezdolność do pracy nie mogła, w ocenie organu, stanowić przyczyny braku ubezpieczenia we wskazanych okresach. Legitymowanie się przez 46-letniego mężczyznę łącznym okresem ubezpieczenia 10 lat, 6 miesięcy i 11 dni jest niewystarczające w porównaniu do wieku zainteresowanego i w porównaniu z datą powstania całkowitej niezdolności do pracy. Ustosunkowując się do twierdzeń strony, organ wskazał, iż częściowa niezdolność do pracy nie może stanowić usprawiedliwienia dla braku ubezpieczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. Ł. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Decyzji tej zarzucał błędną wykładnię art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, w wyniku których skarżący nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia oraz naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: art. 7 i art. 77 § 1 Kpa – przez niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie (dokumentacji ubezpieczeniowej z lat 1998 – 1999), co wpłynęło na niedokładne ustalenie stanu faktycznego w sprawie i niewłaściwe załatwienie sprawy, skutkujące naruszeniem słusznego interesu strony; art. 8 Kpa – przez naruszenie naczelnych zasad postępowania administracyjnego, nieuwzględnienie dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (dokumentacji ubezpieczeniowej z lat 1998 – 1999), analizę dokumentacji z ukierunkowaniem na wydanie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia; art. 107 § 3 Kpa – przez zupełny brak odniesienia się do orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 1999 r. stwierdzającego u skarżącego częściową niezdolność do pracy i przez wybiórcze odniesienie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona – w niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozpatrując niniejszą sprawę uchybił powyższym zasadom, co miało niewątpliwie wpływ na wynik sprawy. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest bardzo zawężona i jednostronna i z tych powodów zarzuty skargi są zasadne. Z akt sprawy wynika, że M. Ł. urodził się w [...] r. Lekarz orzecznik ZUS w dniu [...] sierpnia 2009 r. stwierdził u niego całkowitą niezdolność do pracy do dnia 31 sierpnia 2010 r., która powstała od dnia 1 lipca 2009 r. Wnioskodawca we wniosku z dnia 8 września 2009 r., inicjującym postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie podawał, że od 1998 r. cierpi na liczne choroby: [...], które uniemożliwiały mu bądź utrudniały podjęcie pracy. Z tych przyczyn lekarz orzecznik ZUS w 1999 r. stwierdził u niego częściową niezdolność do pracy. Podawał, iż w 2005 r. stwierdzono u niego znaczny stopień niepełnosprawności. W aktach sprawy znajdują się dwa orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] kwietnia 1999 r. i z dnia [...] lutego 2004 r. potwierdzające orzeczoną wobec skarżącego od dnia 28 sierpnia 1998 r. częściową niezdolność do pracy. Organ pominął w uzasadnieniach obu decyzji istotną okoliczność znaną mu w chwili rozstrzygania sprawy, a mianowicie fakt, iż M. Ł. od dnia 28 sierpnia 1998 r. był częściowo niezdolny do pracy. Organ powinien zatem sprawdzić tę okoliczność i ustalić co było przyczyną orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy i jakie prace były dla skarżącego wskazane w okresie od powstania częściowej niezdolności do pracy do chwili powstania u niego całkowitej niezdolności do pracy, a następnie ustalić czy na terenie zamieszkania M. Ł. lub w pobliżu istniały możliwości podjęcia pracy zgodnie z zaleceniami lekarskimi i jak kształtował się lokalny rynek pracy w tym okresie (chodzi tu zwłaszcza o okres od dnia 11 maja 1999 r. do dnia 30 czerwca 2009 r.). Na skarżącym również spoczywa inicjatywa dowodowa i dlatego powinien on wykazać jakie były przyczyny braku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w okresie poprzedzającym powstanie częściowej niezdolności do pracy, to jest od dnia 1 czerwca 1990 r. do dnia 30 czerwca 1998 r. Dopiero po ustalonym przez organ, zgodnie z przytoczonymi wyżej wytycznymi, stanie faktycznym sprawy można będzie ocenić czy wobec M. Ł. zachodzą przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wydać stosowną decyzję. Na obecnym etapie wyjaśnienia sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wobec szeregu istotnych i wyżej wskazanych wątpliwości, ocena taka jest nieuprawniona i przedwczesna. Dlatego też sprawa wymaga ponownego zbadania przez organ zgodnie z wytycznymi Sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 ppkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z treścią art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.