II SA/Bd 728/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 września 2010 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej 116 zł (sto szesnaście), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [..] nr [..], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1,2,4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [..] nr [..], odmawiającą przyznania I. B. świadczenia pieniężnego określonego w wyżej wskazanej ustawie. W wydanej w pierwszej instancji decyzji Kierownik Urzędu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07, wskazał, iż niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie wykonywania pracy przymusowej połączonej z wysiedleniem (wyrwaniem) z dotychczasowego środowiska, Wnioskodawca natomiast, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wykonywał w okresie okupacji pracę przymusowa w obrębie stałego miejsca zamieszkania, w związku z czym, z uwagi na brak wysiedlenia, wniosek I. B. nie mógł zostać uwzględniony. Wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy, I. B. podniosła, iż wydana w pierwszej instancji decyzja jest dla niej krzywdząca. Jak wskazała odwołująca się, we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zawarte zostały fakty uprzednio przez odwołującą się nie przywołane. Skarżąca wskazała, iż ojciec jej objęty został mobilizacją w sierpniu 1939r. i powrócił do domu w grudniu 1945r., skarżąca zaś z matką i siostrą pozostały w miejscowości C.. W związku z odmową ojca skarżącej podpisania grupy niemieckiej, w kwietniu 1942r. skarżąca i jej siostra zostały odebrane matce i przewiezione do S., oddalonego od C. ok. 20 km, matka skarżącej przewieziona została do miejscowości K., dziadek natomiast do J.. W majątku w S. skarżąca pozostawała do listopada 1944r., kiedy to wraz z siostrą odebrana została przez siostrę matki do miejscowości K. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu wskazał, iż jak zauważył Trybunał Konstytucyjny, beneficjentami świadczeń przyznawanych osobom deportowanym do pracy przymusowej, winny być jedynie osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej przybierał szczególnie dotkliwą formę i połączony był z wysiedleniem, czyli przymusową zmianą miejsca pobytu. Organ zwrócił uwagę na to, iż jako szczególnie poszkodowane należy uznać osoby, które pracę przymusową świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Sytuacji bowiem osób wykonujących pracę przymusową, ale przebywających w miejscu zamieszkania, lub też w niewielkim od niego oddaleniu, nie można równać z sytuacją osób przesiedlonych, pozbawionych kontaktu z bliskimi i zmuszonych do organizacji życia w nowych, często nieprzyjaznych warunkach. Kierownik Urzędu wskazał, że nie zostały w niniejszym przypadku spełnione przesłanki deportacji do pracy przymusowej, o których mowa w ustawie, w oparciu o którą wydane zostały decyzje obu instancji. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosła I. B.. Skarżąca wskazała, iż w czasie wykonywania pracy przymusowej nie miała kontaktu ani z domem rodzinnym, ani z matka, ponieważ dopiero w listopadzie 1944r. dowiedziała się o miejscu pobytu matki w miejscowości K. Skarżąca podniosła, że podczas wykonywania pracy przymusowej była często karana i źle traktowana, konsekwencje czego odczuwa do dnia dzisiejszego. Za nietrafne skarżąca uważa zatem przyjęcie przez organ jedynie kryterium odległości miejsca wykonywania pracy dla stwierdzenia braku represji. Skarżąca podniosła, że przyjęte kryterium jest jedynie interpretacją organu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., nie zostały natomiast wzięte pod uwagę – jak podniosła skarżąca – oderwanie dziecka od rodziny, brak kontaktu z domem, czy przymusowe wtłoczenie w środowisko niemieckie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zawartego w treści zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skargę należy uznać za uzasadnioną ze względu na naruszenie przepisów procesowych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. I. B. we wniosku o przyznanie świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) w rubryce zawierającej dokładny opis represji podała, że została wywieziona do wsi S. w którym mieścił się majątek zarządzany przez Niemca H. S. Wykonywała prace polowe zimową porą w suszarni i obejściach. Przed wojną mieszkała w C. W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżąca podała szereg nowych faktów i okoliczności, które w żaden sposób nie znalazły odzwierciedlenia w decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy. Są to okoliczności istotne, mające w ocenie Sądu wpływ na określenie, czy w tej sytuacji opisanej przez skarżącą mamy do czynienia z deportacją, czy też nie. Z treści jej odwołania wynika, że ojciec na początku wojny został zmobilizowany i powrócił dopiero [..] do kraju. Skarżąca z mamą i siostrą pozostały w gospodarstwie. Po pewnym czasie otrzymały wiadomość, że ojciec żyje i jest w łagrach w miejscowości K. Początkowo pracował przy okopach, wyrębie lasu a ponieważ znał niemiecki został zatrudniony w gospodarstwie rolnym J. L. Ojca nakłaniano do podpisania grupy niemieckiej. Ponieważ odmówił podpisu, to w następstwie tego (w ocenie skarżącej) ją i siostrę wywieziono do majątku w S. na czwartą wioskę, ok. 20 km od C. Nie miała kontaktu z rodziną a matkę i dziadka wywieziono na okopy. Mama została wywieziona do miejscowości K. w okolicach S., a dziadek do J. Tym sposobem nie miała ona żadnego oparcia w rodzinie. Również w sensie materialnym nie miała gdzie wracać ponieważ ich gospodarstwo zabrał sąsiad, który podpisał grupę niemiecką. Skarżąca wiąże doznaną represję w związku z tym, że ojciec nie podpisał grupy niemieckiej. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy ponownie rozważyć, czy w tych okolicznościach faktycznych, mimo bliskiej odległości nie mamy do czynienia z deportacją. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ, rozpoznając ponownie sprawę, rozpatruje ją po raz drugi merytorycznie i obowiązany jest ustosunkować się do nowych faktów i okoliczności. Zaskarżona decyzja nie zawiera ustosunkowania się do nowych twierdzeń strony i tym samym zapadła ona z naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a. jak również z naruszeniem art. 77 § 1 K.p.a. nakazującego organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Również organ i instancji naruszył art. 10 § 1 K.p.a. albowiem nie umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Być może w przypadku zapoznania się z materiałami skarżąca podałaby obszerniejsze okoliczności jej wywozu do prac przymusowych. W toku dalszego postępowania należy zatem ponownie rozważyć, czy okoliczności sprawy wskazują na "deportację" w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylenie decyzji organu I i II instancji.