II SA/Rz 937/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ NSA Maria Serafin-Kosowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: SKO [...]) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] odmawiającą przyznania E.L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z sprawowaniem opieki nad J.L., babką wnioskodawczyni jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zarzuty odwołania nie mogły być skuteczne i prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja ta odpowiada prawu. SKO [...] zwróciło uwagę, że odwołująca się jest wnuczką J.L., jednak obowiązek opieki spoczywa na jej ojcu Z.L., który będąc synem jest zobowiązany w pierwszej kolejności do sprawowania opieki ze względu na treść art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139, z 2006 r., poz. 992 ze zm.). Nadto J.L. pozostaje w związku małżeńskim, co dodatkowo wskazuje, że wnioskodawczyni nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ten rodzaj wsparcia nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Obowiązek odmowy ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego wynika z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z rozstrzygnięciem SKO [...] nie zgodziła się E.L. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rz. wniosła o rozpoznanie jej sprawy uznając, że skarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Skarżąca wskazała, że ustalenia organów obu instancji są sprzeczne z istniejącym stanem. J.L. wymaga stałej opieki, której nie może jej zabezpieczyć syn Z.L., ojciec skarżącej. Opieka sprawowana nad babką musi być stała i ciągła, a jej ojciec jako jedyny pracujący na rzecz utrzymania rodziny nie może zrezygnować z pracy. Wprawdzie J.L. jest osobą zamężną, jednak mąż K.L. jako osoba 80-letnia nie może sprawować opieki, zwłaszcza że sam jest osobą wymagającą codziennej pomocy. W odpowiedzi na skargę SKO [...] wniosło o oddalenie skargi z argumentacją jak w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działań administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres sprawowanej kontroli przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarżona decyzja zapadła w stanie faktycznym, który w ocenie Sądu nie został dostatecznie wyjaśniony. Z tego powodu postępowanie odwoławcze oraz postępowanie prowadzone przez Burmistrza Miasta S. dotknięte są wadami, których skutkiem musi być uchylenie decyzji obu instancji. W ocenie Sądu te rozstrzygnięcia wydane są przedwcześnie, bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Organy obu instancji przyjmują, że E.L. nie może mieć ustalonego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babką J.L., bo żyje jej mąż K. oraz syn Z. W ocenie organów te fakty dają podstawę do odmowy ustalenia świadczenia dla skarżącej. Jest ona wnuczką, a więc osobą zobowiązaną do świadczeń alimentacyjnych w dalszej odległości niż jej ojciec, a syn J.L., Z. Z kolei pozostawanie J.L. w związku małżeńskim wyczerpuje przesłankę z art. 17 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadząc do konieczności odmowy tego rodzaju świadczenia. Konkludując organy przyjmują, że na rzecz odmowy świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej przemawia treść art. 17 A ust. 1 a ustawy, wskazując, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Organy przyjmują, że syn Z.L. może sprawować opiekę nad matką, zatem on wyklucza skarżącą z możliwości ubiegania się o świadczenie. Niezależnie od tego J.L. pozostaje w związku małżeńskim z K.L., a to jest negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy prowadzącą zawsze do odmowy ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego. Takie stanowisko nie może spotkać się z akceptacją. Sąd wskazuje, że treść art. 17 ust. 1 a ustawy jeżeli ma stanowić podstawę odmowy świadczenia, to w postępowaniu w sposób niebudzący wątpliwości należy wykazać, że osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszym stopniu ma faktyczne możliwości sprawowania opieki i taką opiekę sprawuje. W realiach rozpoznawanej sprawy ta okoliczność nie została wyjaśniona w sposób spełniający warunki z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Akta sprawy nie wykazują, by organy ustalały, jaki jest charakter pracy, jej częstotliwość i wymiar, który musi realizować Z.L. jako osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad matką. Zauważyć trzeba, że art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala odmówić spokrewnionej w pierwszym stopniu tylko wtedy, gdy osoba ta jest w stanie sprawować opiekę. Taki wniosek wynika a contrario z treści tego przepisu. To oznacza, że organy powołując się na tę podstawę prawną muszą wykazać istnienie możliwości sprawowania opieki przez osobę z pierwszej grupy pokrewieństwa. W rozpoznawanej sprawie takiego dowodu nie prowadzono stwierdzając tylko, że Z.L. jest osobą pracującą, co wynika ze złożonych przez skarżącą oświadczeń. Sąd nie podziela również stanowiska organów, które wskazuje, że sam fakt pozostawania J.L. w związku małżeńskim z K. jest spełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy. Literalna wykładnia tego przepisu taki wniosek uzasadnia, jednak ten rodzaj wykładni nie jest najwłaściwszy przy interpretacji tego przepisu. Na potrzebę wykładni celowościowej i systemowej zwrócono uwagę wielokrotnie w orzecznictwie (np. postanowienie TK z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09), gdzie podkreślono, że jest to bardziej racjonalny sposób działania. Również NSA w wyrokach o sygn. I OSK 722/09 i I OSK 723/09 stwierdza, że pozostawanie osób niezaradnych życiowo ze względu na stan zdrowia w związku małżeńskim nie może być sankcją w stosunku do osób, które w takim związku nie pozostają. Ten rodzaj wykładni jest sprzeczny z art. 18 Konstytucji RP oraz art. 32 Konstytucji RP. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak na wstępie mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.