IV SA/Gl 418/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi I.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362) oraz na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ( Dz. U. Nr 267 poz. 2259) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił I. D. świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w wywiadzie środowiskowym ustalony został dochód rodziny wnioskodawczyni z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Na dochód ten składała się renta inwalidzka wnioskodawczyni w wysokości [...] zł, dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, dotacja do czynszu w wysokości [...] zł oraz [...] pożyczki wynoszącą [...] zł, co łącznie stanowiło kwotę [...] zł. Uznano, iż 150% kryterium dochodowego dla rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł i jako przyczynę odmowy przyznania nieodpłatnej pomocy na dożywianie wskazano przekroczenie przez wnioskodawczynię ustawowego 150% kryterium dochodowego. Jednocześnie organ rozpatrzył sprawę w aspekcie uprawnień do zasiłku specjalnego celowego i zasiłku celowego zwrotnego, które mogą być przyznane na podstawie art. 41 ust.1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej osobom lub rodzinom nie spełniającym kryterium dochodowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Dokonując analizy wydatków ponoszonych na pomoc oraz posiadanego budżetu organ stwierdził, iż nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb zgłaszających się po pomoc i pozostające do dyspozycji środki finansowe muszą zostać przeznaczone dla osób i rodzin znajdujących się w najtrudniejszych sytuacjach życiowych. Oceniając sytuację wnioskodawczyni jako trudną lecz nie należąca do szczególnych, organ odmówił jej przyznania pomocy. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji I.D. zarzuciła nieprawidłowe wyliczenie dochodu jej rodziny poprzez zawyżenie wartości kredytu, z którego korzystała od [...]r. i który w części spłaciła, a następnie trzykrotnie podwyższała. Oświadczyła, iż rozpoznając jej poprzedni wniosek , jako [...] kredytu uznano również [...] zł, a wysokość kredytu na skutek spłat ulegała zmianie. Wskazała nadto, iż uzyskiwana w kwocie [...] zł dotacja na mieszkanie stanowi kwotę przyznaną na trzy osoby, a w tym jej syna, który studiuje w K. i przebywa tylko kilka razy w roku w domu. W dalszej części swego odwołania I.D. podniosła, iż syn nie posiada stypendium, a mąż spłaca zadłużenie alimentacyjne wobec czego opłaty stałe rodziny przewyższają jej rentę. Opisała swoją sytuację zdrowotną wykazując, iż jest osobą cierpiącą na dużą ilość poważnych schorzeń ([...]) zaliczoną do I grupy inwalidzkiej z orzeczeniem [...] stopnia niepełnosprawności. Wskazała na brak żywności i lekarstw, a także brak możliwości korzystania z koniecznej dla niej rehabilitacji. Wskutek wniesionego odwołania sprawa rozpatrzona została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...]r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy powołał się na ustawę z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" stwierdzając, iż celem jej było stworzenie możliwości dodatkowej pomocy dla osób potrzebujących wsparcia. Stwierdził, iż ustawa ta jednak nie przewiduje możliwości objęcia nią nieodpłatnie osób, których dochód przekracza wyznaczone kryterium dochodowe. Nie ma w niej bowiem mowy o wsparciu odpowiadającym zasiłkom specjalnym celowym, o jakich mowa w ustawie o pomocy społecznej. W przypadku uzyskiwania przez wnioskodawcę dochodu przekraczającego kryterium dochodowe jedyną możliwością jest udzielenie odpłatnej pomocy, o czym mowa w art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. Mając na względzie, iż organ I instancji odmówił przyznania odwołującej pomocy na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" z powodu przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego organ odwoławczy uznał, iż rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Słusznie bowiem zostało ustalone, że odwołująca prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem, a na gruncie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej mającej zastosowanie do spraw rozstrzyganych na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" prawidłowo ustalono jej dochód. Kolegium wskazało, iż na dochód ten w kwocie [...] zł, uzyskany przez stronę w [...]r. składała się renta inwalidzka odwołującej ([...] zł), zasiłek pielęgnacyjny ([...]zł), dotacja do czynszu ([...] zł) i [...] pożyczki ([...]zł). 150% kryterium dochodowego, którego nieprzekroczenie pozwala na przyznanie nieodpłatnej pomocy na dożywianie wynosi natomiast dla dwuosobowej rodziny [...] zł. Zaznaczając, iż przyznanie świadczenia na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ma charakter uznaniowy Kolegium stwierdziło, iż nawet w przypadku spełnienia wszystkich wymogów ustawowych organ nie ma obowiązku udzielenia tego typu świadczenia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach I.D. zaprzeczyła ustalonemu przez organ stanowi faktycznemu odnośnie wysokości pobranego przez nią kredytu. Wskazała, iż zaciągnęła kredyt w [...]r. i nie spłaciła go w całości, a obecnie otrzymuje kredyt "dobierany", jednakże w [...] r. nie otrzymała żadnych pieniędzy z tego tytułu. Wyliczając dochód uzyskany w [...]r. stwierdziła, iż wyniósł on na dwie osoby [...] zł. Jej zdaniem dodatek mieszkaniowy powinien zostać rozdzielony na trzy osoby, gdyż uwzględnia się w nim również syna, który jest studentem i mieszka obecnie w K., aczkolwiek pozostaje zameldowany w mieszkaniu skarżącej. Skarżąca uznała odmowę przyznania jej pomocy za decyzję krzywdzącą, nie uwzględniającą jej trudnej sytuacji zdrowotnej. Jest ona bowiem niezdolna do samodzielnej egzystencji, posiadając orzeczenie o niepełnosprawności [...] stopnia na stałe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie stwierdzając, iż zarzuty postawione przez skarżącą są bezzasadne. Powołano się nadto na przedstawiony w decyzji organu I instancji budżet gminy przeznaczony na zadania własne, który dowodzi, że nie tylko osoby pobierające świadczenia w postaci zasiłków stałych i okresowych lecz również emeryci i renciści, a także osoby uzyskujące płace minimalne nie mają zapewnionej możliwości pokrycia z budżetu państwa lub gminy wszystkich kosztów zakupu leków czy opału. Ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej mogą niewątpliwie, co wynika z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, determinować treść rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) zwanej dalej w p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sprawa skarżącej rozpatrywana była przez organy pomocy społecznej w aspekcie możliwości, jakie dają przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267 poz. 2259 z późn. zm.), a organy rozpatrujące sprawę skarżącej słusznie dostrzegły konieczność ustalenia wysokości dochodu osoby występującej o wsparcie ze strony organów pomocy społecznej określone w treści obu tych ustaw. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Ustawodawca sprecyzował nadto katalog wydatków zmniejszających uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód, a także katalog przychodów, których nie traktuje się jako dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej ( art. 8 ust. 4 ustawy). Oba te katalogi mają charakter zamknięty, co nie dopuszcza możliwości wykładni rozszerzającej. Wśród wpływów, które nie są z woli ustawodawcy traktowane jako dochód, nie zamieszczono kwot pożyczek czy kredytów bankowych, a jednolite w tym zakresie stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych pozwala bezspornie przyjąć, iż przychody te stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej dochód podlegający wliczeniu do dochodu ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2006 r. w sprawie sygn. akt I OSK 700/06, publ. LEX nr 320923). Podzielając zaprezentowany pogląd Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w przypadku uzyskania przez skarżąca, w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku, kredytu bankowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego dwuosobowej rodziny, należało wliczyć ten rodzaj przychodu do jej o dochodu obliczanego dla potrzeb załatwienia jej wniosku o udzielnie pomocy społecznej Zważyć jednak trzeba, iż kwotę tę, po myśli art. 8 ust.11 ustawy o pomocy społecznej rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Jak wynika z przedstawionego Sądowi do kontroli materiału sprawy, na karcie 43 i nast. akt administracyjnych znajduje się harmonogram spłat i umowa pożyczki zawartej przez skarżąca z A w dniu [...] r., a więc w okresie, o którym mowa w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Po dokonaniu analizy treści zawartej przez skarżącą umowy kredytowej i harmonogramu spłat przyznanego jej kredytu Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał jednak za błędne obliczenie przez organ pomocowy przychodu skarżącej z tytułu udzielonego jej kredytu. Umowa przedstawiona na k. 44 akt administracyjnych pozwala na odczytanie, iż rzeczywistą kwotą przychodu skarżącej w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku jest kwota [...] zł. Jak stanowi pkt 4 umowy bank postawił do dyspozycji pożyczkobiorcy kwotę [...] zł ze względu na potrącenie składki ubezpieczeniowej, prowizji bankowej i opłaty przygotowawczej. Z kwoty postawionej do dyspozycji skarżącej potrącono nadto kwotę, która stanowić mogła jej dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 11 ustawy o pomocy społecznej w latach 2008/2009, gdyż udzielony we [...]r. kredyt miał częściowo charakter "refinansujący", pozwalający skarżącej na regulację zadłużenia zaciągniętego w latach poprzednich. Z tych względów niesłusznym było, zdaniem Sądu, ustalenie organu, iż skarżąca z tytułu zaciągniętego kredytu uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Należy zgodzić się z poglądem, iż w sytuacji, gdy pożyczkobiorca samodzielnie stworzył sobie możliwość zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych poprzez dysponowanie niezbędnymi do utrzymania środkami finansowymi pochodzącymi z kredytu bankowego, pomoc społeczna zwolniona jest od konieczności jego wspierania, jako że działa wyłącznie subsydiarnie. Obliczając jednakże dochód osób korzystających z kredytów nie można tratować jako ich przychody kwot stanowiących wynagrodzenie banku z tytułu udzielanych pożyczek, czy innych opłat ponoszonych przez kredytobiorcę w chwili zawierania umowy. Jako dochód pożyczkobiorcy z tytułu pobranej pożyczki może być uznana wyłącznie kwota netto przyznana przez bank i wypłacana do rąk kredytobiorcy. Wniosek taki wyprowadzić można z treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdzie ustawodawca wyraźnie wskazuje, iż dochody, które mają wpływ na ustalanie prawa do świadczeń pomocowych, to dochody netto. Tym samym sposób wyliczenia dochodu skarżącej nie był prawidłowy. Uchybienie to jednak pozostawało bez wpływu na wydane w sprawie rozstrzygnięcie i nie mogło stać się przyczyną uwzględnienie skargi. Niezależnie od tego, czy wysokość miesięcznych wpływów z tytułu kredytu bankowego wyniosła miesięcznie [...] zł, jak to przyjął organ I instancji, czy też była równa [...] zł, jak wynika to z prawidłowego obliczenia [...] z [...] złotych kredytu faktycznie udzielonego skarżącej, konieczność doliczenie tej kwoty do dochodu skarżącej z pozostałych źródeł, powodowała, że przekroczyła ona kryterium dochodowe, które w przypadku dwuosobowej osobowej rodziny wynosi [...] zł. Organy orzekające prawidłowo bowiem przyjęły, że do dochodu skarżącej, obok renty inwalidzkiej i dodatku pielęgnacyjnego podlega także wliczeniu uzyskiwany przez nią dodatek mieszkaniowy. Zważyć trzeba przede wszystkim, iż art. 8 ust. 4 u.p.s. nie wymienia dodatku mieszkaniowego, jako świadczenia, które nie wlicza się do dochodu osoby ubiegającej się bądź korzystającej z pomocy społecznej. Aby dodatek mieszkaniowy mógł być wliczony do dochodu osoby starającej się o przyznanie pomocy społecznej musi on zostać przyznany na jej rzecz. Tylko wtedy, gdy dodatek mieszkaniowy przyznano by kilku uprawnionym lub na rzecz innej osoby zamieszkującej razem z wnioskującym o pomoc społeczną, świadczenie to nie miałoby wpływu na jego sytuację finansową. W badanej sprawie skarżąca jednak nie kwestionowała faktu, iż jest adresatem uprawnienia w postaci dodatku mieszkaniowego, a jedynie twierdziła, iż jako uprawnieni do tego świadczenia powinni być traktowani również jej były mąż i syn, jako zameldowani razem z nią w lokalu. Pogląd ten jednak nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o dodatkach mieszkaniowych, a także nie odpowiada stanowi faktycznemu sprawy. Reasumując należy stwierdzić, iż skarżąca nie spełniła warunków do przyznania nieodpłatnej pomocy, zaś ustawodawca w art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w zakresie dożywiania zastrzegł, że pomoc w formie posiłku może być przyznana odpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód wnioskującego o pomoc przekracza kryterium dochodowe. Skarżąca nie ubiegała się jednak o przyznanie odpłatnej pomocy w formie posiłku. Zauważyć należy, iż organy rozpatrujące wniosek skarżącej rozpoznały jej sprawę również na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm). Rozważały bowiem możliwość przyznania skarżącej pomocy w postaci dożywiania, jak też zasiłku specjalnego celowego. Dokonując z urzędu kontroli przeprowadzonego w sprawie postępowania stwierdzić trzeba, iż specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, jest odrębną formą pomocy społecznej, a ustawodawca nie dopuszcza możliwości zastosowania specjalnego zasiłku celowego przy ustalaniu prawa do pomocy w zakresie dożywiania. Nie słuszne było przeto rozpoznawanie sprawy skarżącej w decyzji organu I instancji zarówno w aspekcie ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", jak też przez pryzmat specjalnego zasiłku celowego. Dostrzeżone uchybienie nie miało jednak również wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu nakazywałyby uchylić zaskarżona decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a