VI SA/Wa 1950/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2010 r. bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] czerwca 2010 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w [...] z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie skreślenia adwokata M. J. T. (skarżący) z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Do wydania tych uchwał doszło w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: M. J. T. w dniu [...] listopada 2007 r. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o wpisanie na listę adwokatów. Wniosek swój uzasadniał tym, że przez okres niespełna dziewięciu lat pracował jak prokurator Prokuratury Rejonowej w [...]. Stosunek pracy w Prokuraturze Rejonowej w [...] ustał z dniem [...] grudnia 2006 r. na skutek zrzeczenia się przez skarżącego ze stanowiska prokuratora w związku z powołaniem do pełnienia funkcji w organach państwowych. Z tą datą skarżący został zatrudniony w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w którym to organie pozostawał w zatrudnieniu w dacie złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uchwałą z dnia [...] stycznia 2008 r. w głosowaniu tajnym jednomyślnie odmówiła M. J. T. wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu uchwały, wskazując na przepisy art. 65 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm - dalej p.o.a.) stwierdzono, iż objęcie przez skarżącego stanowiska w organach ścigania (w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego-dalej ABW) stanowiło negatywną przesłankę do uwzględnienia wniosku o wpis. Na skutek odwołania Prezydium NRA na posiedzeniu [...] marca 2008 r. w głosowaniu tajnym podjęło uchwałę jednogłośnie utrzymującą zaskarżoną uchwałę w mocy. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2008 r., uznał odwołanie skarżącego od powyższej uchwały Prezydium NRA za bezzasadne i utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W wyniku skargi M. J. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Sąd ten wyrokiem z dnia 21 listopada 2008 r. uchylił obydwie uchwały ORA i Prezydium NRA oraz decyzję Ministra Sprawiedliwości ( sygn. akt VI SA/Wa 1609/08). Następnie M. J. T. został wpisany na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2009 r. Pismem z [...] października 2009 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że nie sprzeciwił się wpisowi w/w na listę adwokatów. Uchwałą z [...] listopada 2009 r. ORA w [...] wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia M. J. T. z listy adwokatów, ponieważ z dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych adwokata wynikało, że nie rozwiązał on łączącego go stosunku pracy i nadal jest zatrudniony jako [...] w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Uchwałą z [...] marca 2010 r. ORA w [...] skreśliła skarżącego z listy adwokatów. Zdaniem Prezydium NRA osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza nie może być jednocześnie adwokatem (art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.). W ocenie ORA rafio legis tego przepisu jest oczywiste - osoby zajmujące stanowiska w organach ścigania: prokuraturze lub policji nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokata" (art. 1 ust. 4 p.o.a.). W uzasadnieniu uchwały nie podzielono stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. sygn. akt II GSK 594/08 m.in. z uwagi na fakt, iż nie można w ogóle dopuścić do powstania choćby teoretycznej sytuacji, w której osoba zatrudniona w organach ścigania i wykonująca czynności śledcze mogłaby powoływać się na posiadanie również legitymacji adwokata (i odwrotnie); przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej jako działające ex post nie zabezpieczają dostatecznie przed możliwymi patologiami i nie są wystarczające. Podkreślono również, że adwokat skreślony z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. ma niemal automatyczne prawo ponownego wpisu po ustaniu przyczyny skreślenia (art. 73 p.o.a.). Odwołanie od uchwały ORA w [...] do Prezydium NRA złożył skarżący zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa w tym art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez jego niesłuszne zastosowanie. Zdaniem skarżącego ustawa o adwokaturze nie zawiera jakiejkolwiek normy prawnej, która nakazuje skreślić z listy adwokatów osoby pełniące funkcje w organach ścigania - w niniejszym przypadku funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz, że stanowisko wskazane przez ORA jest przykładem rażącego naruszenia zasady równości wobec prawa i jest wyrazem zamykania dostępu do zawodu. Skarżący podkreślił różnicę, jaka istnieje pomiędzy objęciem przez adwokata stanowiska, o którym mówi wspomniany wyżej przepis, a zajmowaniem takiego stanowiska przed wpisem na listę adwokatów i dochodzi do wniosku, że zajmowanie stanowiska w chwili wpisu nie jest tożsame z objęciem go już po uzyskaniu wpisu, gdyż pojęcia "objęcie stanowiska" używa ustawa. Ponadto wyjaśnił, że z uwagi na reformę organizacyjną ABW zajmowane przez niego stanowiska z dniem [...] stycznia 2008 r. uległo likwidacji. Utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę Prezydium NRA wskazało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Prezydium NRA nie można traktować poszczególnych sformułowań przepisu ustawy w oderwaniu od istoty regulowanej tym przepisem materii. Organ wskazał, że ratio legis uchwalenia przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. było niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub w organach ścigania mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Zdaniem Prezydium NRA gdyby ustawodawca dopuszczał możliwość zaistnienia sytuacji, uzasadniającej wprowadzenie przepisu analogicznego do treści art. 26 ustawy o radcach prawnych, niewątpliwie taki przepis znalazłby się w treści ustawy p.o a. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, iż uchwalona niecałe dwa miesiące później ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zawiera wspomniany wyżej przepis art. 26 o treści: "Osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego". Natomiast dopiero w wypadku rezygnacji z zajmowanego stanowiska w myśl art. 73 p.o a. adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych m.in. w art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o a. podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt. 1 i 2. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. J. T. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o uchylenie zaskarżonych uchwał. Ponawiając zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. wskazał, że nie ma ustawowego zakazu bycia adwokatem nie wykonującym zawodu. Nie do przyjęcia jest natomiast nieuzasadniona krytyka i podważanie orzeczeń sądowych - w tym przypadku wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Uzupełniająco wskazano, że w przypadku przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. wykładnia literalna nie daje prawidłowych rezultatów, zatem należy odwołać się do wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Zdaniem organu nie istnieje żadna ważna przyczyna dla różnicowania sytuacji adwokata obejmującego stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości czy ścigania od sytuacji prokuratora, sędziego czy policjanta, którzy w trakcie pełnienia obowiązków zostali wpisani a listę adwokatów i nie zamierzają rezygnować ze stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2007 r. Nr 99 , poz. 664 ze zm. ) zarówno Okręgowe Rady Adwokackie, jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jako kolegialne organy samorządu zawodowego adwokatów sprawują zróżnicowane zadania z zakresu administracji publicznej. W określonych sytuacjach są także powołane do orzekania w sprawach indywidualnych, w tym między innymi w przedmiocie skreślenia adwokata z listy adwokatów. Dokonując oceny z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd nie dopatrzył się uchybienia przepisom prawa przez organy obu instancji w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonych uchwał. Stosownie do art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Przepis ten stanowił podstawę prawną przedmiotowych uchwał. Z akt sprawy wynika, że skarżący mimo wpisania go na listę adwokatów nie rozwiązał łączącego go stosunku pracy i nadal był zatrudniony jako [...] w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę kwestionowanych uchwał nie budzą wątpliwości. Istota sprawy sprowadza się natomiast do oceny interpretacji art. 74 ust. 1 pkt 4 p.o.a. dokonanej przez organy samorządu adwokackiego w świetle ustalonego stanu faktycznego. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd wyrażony w zaskarżonych uchwałach, zgodnie z którym rafio legis przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. jest oczywiste - osoby zajmujące stanowiska w organach ścigania nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokata". W ocenie Sądu w niniejszej sprawie odwoływanie się jedynie do wykładni językowej jest wysoce niewystarczające, zaś pozostałe wykładnie: celowościowa, funkcjonalna i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji członka Izby Adwokackiej, który po wpisaniu go na listę obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i sytuacji osoby , która - jak skarżący, takie stanowisko zajmowała jeszcze przed wpisem na listę adwokatów i z niego nie zrezygnowała po dokonaniu tego wpisu. W konsekwencji należy uznać za niedopuszczalną z punktu widzenia przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze możliwość, w której funcjonariusz Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego legitymuje się jednocześnie tytułem adwokata. Przecież w myśl art.1 ust. 4 p.o.a. tytuł zawodowy "adwokat" podlega ochronie prawnej. Należy też zaakcentować, że adwokatura powołana jest do udzielania pomocy prawnej, współdziałania w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz w kształtowaniu i stosowaniu prawa ( art.1 ust. 1 p.o.a.) Z tymi ustawowymi zadaniami nie do pogodzenia jest sytuacja, w której funkcjonariusz ABW przy wykonywaniu czynności służbowych uprawniony jest do używania tytułu "adwokat". Dlatego też słusznie Prezydium NRA podnosi w uzasadnieniu, że dopiero w wypadku rezygnacji z zajmowanego stanowiska w myśl art. 73 p.o.a. adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych m.in. w art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt. 1 i 2. Odnosząc powyższe rozważania do zarzutów skargi Sąd doszedł do wniosku, że akcentowany przez skarżącego brak ustawowego zakazu bycia adwokatem nie wykonującym zawodu pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Jednocześnie słusznie Prezydium NRA przywołało brzmienie przepisu art. 26 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym: "Osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego". Cytowany przepis obejmuje osoby zajmujące stanowiska w organach ścigania analogicznie do art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Potwierdza to zasadę, że wyłącznie gramatyczna wykładnia przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. , z pominięciem wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nie prowadzi do prawidłowego odczytania intencji ustawodawcy. Nie można tez podzielić stanowiska skarżącego, że dokonana przez organ interpretacja przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze jest przykładem rażącego naruszenia zasady równości wobec prawa i wyrazem zamykania dostępu do zawodu. Nadanie pewnym zawodom charakteru zawodów zaufania publicznego oznacza, w rozumieniu Konstytucji, ustawową dopuszczalność nakładania pewnych ograniczeń w zakresie konstytucyjnej wolności dostępu do zawodu i jego wykonywania (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) oraz objęcie osób wykonujących takie zawody obowiązkiem przynależności do samorządu zawodowego. Konstytucyjnym zadaniem samorządu zawodowego jest piecza nad zgodnym z regułami właściwymi dla danego zawodu jego wykonywaniem. Podstawą włączenia określonego zawodu do kategorii zawodu zaufania publicznego powinno być zawsze uznanie, że nałożenie owych ograniczeń nie następuje w celu stworzenia określonej grupie zawodowej przywilejów, lecz ma służyć interesowi publicznemu, a zakres ograniczeń winien być odpowiedni do ochrony tego interesu (z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zostały zatem ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organy podały przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych. Ponadto oceniając zaskarżone uchwały Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.