II SA/Po 900/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) sierpnia 2008 r. Nr (...), II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę (...),- zł (...) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ T. Świstak /-/ B. Drzazga Decyzją z dnia (...) sierpnia 2008 r., nr (...), Prezydent Miasta P., na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 2 i 3, art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 pkt. 9 lit. b1, art. 216 ust. 1, art. 217 ust. 2 i art. 227 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.) orzekł o zwrocie na rzecz M. B. części nieruchomości oznaczonej nr (...) położonej przy ul. (...), zapisanej w KW nr (...) jako własność Skarbu Państwa (pkt I decyzji) oraz orzekł o obowiązku zwrotu przez M. B. na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanej części odszkodowania wypłaconego w 1984 r. w kwocie (...) zł (pkt II decyzji). Ponadto organ I instancji odmówił M. B. zwrotu części nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) zapisanej w KW nr (...) oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 343 m2 (pkt III decyzji). Uzasadniając odmowę zwrotu wyżej opisanej nieruchomości oznaczonej nr (...) Prezydent Miasta P. wyjaśnił, iż nieruchomość stanowiąca w dacie wywłaszczenia działkę nr (...) została nabyta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę "A" (dalej "A"). Zgodnie z aneksem do planu realizacyjnego, zatwierdzonego decyzją z (...) grudnia 1986 r., na części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr (...) przewidziano fragment budynku biurowo-socjalno-technicznego wraz z obsługującą ten budynek kanalizacją deszczową oraz parkingiem i zielenią. Zdaniem Prezydenta cel powyższy został zrealizowany, co przesądziło o braku przesłanek uzasadniających zwrot przedmiotowej nieruchomości. Odwołanie od powyższej decyzji, w części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr (...), wniosła M. B., podnosząc, iż decyzją z (...) listopada 1990 r., znak (...), Prezydent Miasta P. orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu m.in. działki nr (...) udzielonego "A" i przekazał ten grunt odpłatnie w zarząd, na czas określony, na rzecz "B". Utraciła zatem moc decyzja o lokalizacji inwestycji z dnia (...) marca 1979 r. oraz decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z (...) grudnia 1986 r., a przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w tej swojej części, która jest aktualnie niezabudowana i niezagospodarowana. Zdaniem strony około 320 z 343 m2 działki nr (...) pozostało niezagospodarowane. Decyzją z dnia (...) października 2008 r. nr (...) Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), utrzymał w mocy pkt III decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia (...) sierpnia 2008 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Wojewoda przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania zapoczątkowanego wnioskiem M. B. z (...) maja 2001 r. Następnie Wojewoda wskazał, że analiza zgromadzonych dokumentów wskazuje, że cel, dokonanego w dniu (...) kwietnia 1984 r., wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej nr (...), jakim była budowa "A", został zrealizowany w ustawowym terminie na części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr (...). Organ odwoławczy ustalił, że na przedmiotowej nieruchomości powstał budynek socjalno-techniczny "A" wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Budynek ten istniał już w 1990 r., a zatem powstał przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia. Tym samym cel wywłaszczenia został zrealizowany, a przesłanki zwrotu zawarte w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostały spełnione. W opinii Wojewody duża część działki nr (...) jest zagospodarowana, gdyż na nieruchomości znajduje się część terenu urządzonej zieleni, część parkingu z chodnikami utwardzonymi kostką typu poz-bruk. Wzdłuż granicy działki, w pobliżu budynku, który obecnie stanowi siedzibę "B", znajduje się rząd drzew iglastych stanowiących zaporę zieloną, za którym znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren. Pośrodku terenu znajduje się uzbrojenie związane z budynkiem sądu: kanalizacja deszczowa z dwoma studzienkami oraz przyłącze telefoniczne. Zdaniem Wojewody sam fakt, iż na działce nr (...) znajduje się część budynku, którego realizacja stanowiła cel wywłaszczenia (pomimo tego, że jest to mała część) powoduje, iż cała nieruchomość nie spełnia przesłanek zwrotu. Tym bardziej, iż na pozostałej części działki znajdują się elementy zagospodarowania stanowiące infrastrukturę niezbędną do obsługi budynku. Odnosząc się do zarzutu, iż w toku trwania postępowania administracyjnego prawo materialne nie może się zmienić na niekorzyść obywatela, Wojewoda stanął na stanowisku, że organ administracji rozstrzygający sprawę powinien co do zasady stosować prawo w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania, o ile z przepisów szczególnych nie wynika zasada odwoływania się do regulacji wcześniejszych. Zaznaczył przy tym, że w przepisach nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami (z dnia 22 września 2004 r.) nie nakazano stosowania art. 137 ustawy w dotychczasowym brzmieniu w odniesieniu do spraw wszczętych przed nowelizacją. Skargę od powyższej decyzji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. B. zarzucając jej naruszenie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez jego zastosowanie w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania rozstrzygnięcia. Jej zdaniem w ten sposób uchybiono zasadzie nieretroakcji nie uwzględniając praw nabytych przez stronę zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wszczęcia postępowania ((...) maja 2001 r.). M. B. wskazała również na naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 poprzez niewłaściwą interpretację pojęcia zbędności części nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W ocenie skarżącej organy uchybiły nadto przepisom postępowania, to jest: art. 75 § 1 oraz art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego obejmującego żądanie przeprowadzenia oględzin działki w celu geodezyjnego ustalenia, w jakiej części działki został zrealizowany cel wywłaszczenia, a w jakiej części stałą się ona zbędna na ten cel w rozumieniu art. 137 ustawy. Wskazując na powyższe, M. B. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji bądź orzeczenie, że zostały wydane z naruszeniem prawa. Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 1067/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. B. na decyzję Wojewody z dnia (...) października 2008 r. Zdaniem Sądu Wojewoda prawidłowo przyjął, iż wobec nie zamieszczenia przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw od daty jej wejścia w życie należało stosować przepisy w brzmieniu przez nią nadanym. Równocześnie analiza materiału sprawy nie daje podstawy do twierdzenia, że działka nr (...), na której znajduje się obecnie fragment budynku "B" oraz służąca mu kanalizacja deszczowa i dwie studnie kanalizacyjne stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim była budowa "A" (dokładniej: jego zajezdni wraz z infrastrukturą), został zrealizowany w ustawowym terminie na jej części wydzielonej jako działka nr (...). Jakkolwiek w planowanej pierwotnie lokalizacji nie zbudowano zajezdni, to jednak zrealizowano niezbędne dla obsługi jego budowy i funkcjonowania budynki, w tym budynek biurowo socjalno-techniczny "A" wraz z obsługującą go kanalizacją deszczową. Pierwotny cel i funkcję budynku były zgodne z założonym celem, dla którego nieruchomość wywłaszczono. Nie budziło też wątpliwości sądu pierwszej instancji, że budynek zrealizowano w terminie, o jakim mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest przed upływem 10 lat od daty zbycia nieruchomości przez M. B. Za nietrafne uznano również zarzuty naruszenia art. 75 i 78 kpa. W ocenie sądu pierwszej instancji przeprowadzenie dowodu z oględzin nie było konieczne, bowiem dotyczył on okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami. Wskazano, że nie budzi wątpliwości, że w środkowej części działki oznaczonej obecnie numerem (...) znajduje się kanalizacja deszczowa i dwie studnie kanalizacyjne służące odwadnianiu budynku stanowiącego siedzibę "B". Również ten budynek w niewielkiej części zlokalizowany jest na tej działce. Wydzielona część działki stanowi pas o szerokości zaledwie 7,61 m i długości 44,97 m, a obiekty kanalizacyjne budynku znajdują się niewątpliwie bliżej jej północnej granicy i to na przeważającej części jej długości. Oznacza to, że fragment gruntu pomiędzy granicą działki a studzienkami wynosi ok. 3 m i stanowi minimalną przestrzeń służącą ich obsłudze i utrzymaniu. Nie zachodziła tym samym potrzeba dodatkowego, geodezyjnego badania działki. Zebrany w sprawie materiał, jest wystarczający do stwierdzenia, że działkę nr (...) wykorzystano na cel wywłaszczenia poprzez realizację na niej (w centralnej części) infrastruktury towarzyszącej budynkowi biurowo socjalno-technicznemu "A" (dziś "B"). Dodatkowo podniesiono, że projekt podziału nieruchomości obejmujący wydzielenie działki (...), która następnie została skarżącej zwrócona, został zaakceptowany przez M. B., reprezentującego w postępowaniu administracyjnym M. B. Odnosząc się do zarzutów wadliwego zastosowania przepisów nowej ustawy, Sąd wskazał, że nawet gdyby przyjąć za podstawę rozstrzygnięcia przepisy obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania - działki nr (...) nie można by traktować jako "zbędnej" na cel wywłaszczenia. Budynek stanowiący obecnie siedzibę "B", którego część i infrastruktura znajduje się na tej działce, wykonano do roku 1990 r. Skoro tak, to nie można twierdzić, że decyzja o lokalizacji inwestycji w odniesieniu do tego budynku utraciła moc (w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarcze nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania zwrotowego). Realizacja budynku spowodowała, że decyzja o lokalizacji inwestycji pozostała w obrocie, a prawo z niej wynikające zostało skonsumowane. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. B. zarzucając mu naruszenie prawa materialnego polegającego na zastosowaniu prawa, a mianowicie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania, z naruszeniem nabytego (z chwilą złożenia wniosku) przez stronę ( obywatela) prawa podmiotowego do żądania zwrotu części działki na podstawie brzmienia art. 137 ust. 2 cyt. ustawy obowiązującego w momencie złożenia przez stronę wniosku w dniu (...) maja 2001 r. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu, a tym samym błędne zastosowanie przez Sąd prawa z pominięciem fundamentalnej zasady nieretroakcji, lex retro non agit, i opowiedzenie się przez Sąd za zastosowaniem co do przedmiotu rozstrzygnięcia zasady bezpośredniego działania prawa nowego Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W motywach skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, iż błąd Sądu pierwszej instancji wynikający z niewłaściwego zastosowania prawa polegał na tym, że Sąd uznał za nieistotne przeprowadzenie postępowania mającego na celu dokładne ustalenie w jakiej części przedmiotowej działki został zrealizowany cel wywłaszczenia, a w jakiej części stała się ona zbędna na ten cel, o co wnosiła strona zarzucając naruszenie art. 75 §1 kpa, art. 78 §1 Kpa, albowiem w danej sprawie według aktualnego brzmienia art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami strona nie może żądać zwrotu części działki, jak to mogła żądać według brzmienia art. 137 ust. 2 ustawy w roku 2001, kiedy zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1594/09, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji. W ocenie sądu II instancji, przy ocenie przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy kierować się jej normatywną (ustawową) definicją zawartą w treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Stosownie do tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczną nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W powyższym świetle, dla dokonanie oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia niezbędny jest upływ terminów określonych przepisami ustawy oraz ustalenie czy cel wywłaszczenia osiągnięto na całej lub części przejętej nieruchomości. Nie chodzi bowiem o to czy określone zamierzenia w ogóle i kiedykolwiek zostały osiągnięte, lecz czy inwestycja stanowiąca podstawę wywłaszczenia konkretnej nieruchomości została wykonana na tej właśnie nieruchomości oraz następnie czy nastąpiło to w ściśle określonym okresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że sporna nieruchomość została nabyta od skarżącej w dniu (...) kwietnia 1984 r. z przeznaczeniem na budowę "A", którego plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją z dnia (...) marca 1979 r. Zgodnie z aneksem do planu realizacyjnego zatwierdzonym decyzją z (...) grudnia 1986 r. na części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr (...) przewidziano fragment budynku biurowo-socjalno-technicznego wraz z obsługującą ten budynek kanalizacją deszczową oraz parkingiem i zielenią. Zgodnie z pismem Urzędu Miasta P. z dnia (...) września 1990 r. powyższy budynek został przekazany przez Zarząd "A", "B". Realizując roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości Prezydent Miasta P. zatwierdził projekt jej podziału, w wyniku którego z działki nr. (...) wyodrębniły się działki o numerach (...) i (...). Równocześnie oględziny działki nr (...), których dokonano w dniu (...) czerwca 2001 r. wskazały, iż na jej niewielkiej części znajduje się budynek "B" oraz kanalizacja deszczowa, wraz ze studniami kanalizacyjnymi, natomiast na przeważającej części jest ona niezagospodarowana i niezabudowana, porośnięta dziką trawą i chwastami. Z aktualnego protokołu oględzin nieruchomości (po jej podziale) wynika natomiast, iż na działce nr (...) znajduje się niewielka część budynku "B", część parkingu oraz zieleń w postaci drzew iglastych za którymi znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren. Na środku działki przebiega kanalizacja deszczowa wraz z dwiema studniami kanalizacyjnymi służącymi odprowadzaniu wody z budynku "B". W pozostałej części działka pozostaje niezagospodarowana. Zdaniem sądu II instancji z powyższych ustaleń wynika w sposób bezsporny, że pierwotny cel w postaci budowy budynku biurowo-socjalno-technicznego został zrealizowany tylko na niewielkiej części działki nr (...), bowiem znajduje się na niej jedynie fragment inwestycji (obecnie siedziby "B"). Natomiast pozostała część gruntu pozostaje niezabudowana. Cała nieruchomość została więc wywłaszczona ponad rzeczywiste potrzeby, a w takim razie część niewykorzystanej w omawiany sposób nieruchomości podlega zwrotowi na żądanie byłego właściciela. Podkreślono, że sąd I instancji rozstrzygając przedmiotową sprawę nie dostrzegł, iż przedmiotem zwrotu może być nie tylko cała nieruchomość przejęta w przeszłości na określone cele, które nie zostały na tej nieruchomości zrealizowane, ale także część takiej nieruchomości. Tym samym niezbędne stało się dokonanie oceny zbędności części nieruchomości na cel wywłaszczenia, w oparciu o przesłanki określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, niezależnie od tego, czy część ta została już ewidencyjnie wyodrębniona poprzez podział nieruchomości. Mając powyższe na względzie, za częściowo usprawiedliwiony uznano również zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 75 i 78 kpa bowiem akceptując w pełni stanowisko organów zaniechał ustalenia w jakiej części sporna nieruchomość rzeczywiście stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Natomiast rozważania czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozstrzygając przedmiotową sprawę winien był stosować brzmienie art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przed czy po nowelizacji w 2004 r. uznano za bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna Na wstępie dalszych rozważań należy podkreślić, iż Sąd rozstrzygnął sprawę mając na uwadze, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) przy ponownym rozpoznaniu sprawy jest związany wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1594/09. W przedmiotowej sprawie zawisły spór dotyczy ustalenia, czy cel dokonanego w dniu (...) kwietnia 1984 r. wywłaszczenia nieruchomości należącej do M. B., położonej przy ul. (...) oznaczonej nr (...), został zrealizowany na całej działce nr (...), powstałej w wyniku podziału działki nr (...). Zdaniem organów administracji publicznej, rozstrzygających przedmiotową sprawę, cel wywłaszczenia został na przedmiotowej działce w ustawowym terminie zrealizowany, co powoduje brak przesłanek do dokonania zwrotu nieruchomości. Zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt. 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt. 2). Równocześnie, zgodnie z ust. 2 powyższego artykułu, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pt. 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, przy ocenie przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy kierować się jej normatywną (ustawową) definicją zawartą w treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Równocześnie treść przytoczonego wyżej przepisu nie pozwala na dowolną interpretację pojęcia "zbędności dla celu cel określonego w decyzji o wywłaszczeniu". W konsekwencji w postępowaniu zwrotowym niezbędne staje się ustalenie czy inwestycja stanowiąca podstawę wywłaszczenia konkretnej nieruchomości została wykonana na tej właśnie nieruchomości oraz następnie czy nastąpiło to w ściśle określonym okresie. W przedmiotowej sprawie bezsprzecznym jest, że sporna nieruchomość została nabyta od skarżącej w dniu (...) kwietnia 1984 r. z przeznaczeniem na budowę "A", którego plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją z dnia (...) marca 1979 r. Zgodnie z aneksem do planu realizacyjnego zatwierdzonym decyzją z (...) grudnia 1986 r. na części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr (...) przewidziano fragment budynku biurowo-socjalno-technicznego wraz z obsługującą ten budynek kanalizacją deszczową oraz parkingiem i zielenią. Jak wskazuje pismo Urzędu Miasta P. z dnia (...) września 1990 r. powyższy budynek został przekazany przez Zarząd "A", "B". Równocześnie Prezydent Miasta P. realizując roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości zatwierdził projekt jej podziału, w wyniku którego z działki nr (...) wyodrębniły się działki o numerach (...) i (...). W tym miejscu podkreślić należy dokonane w dniu (...) czerwca 2001 r. oględziny działki nr (...) przed podziałem, wskazały, że na jej niewielkiej części znajduje się budynek "B" oraz kanalizacja deszczowa, wraz ze studniami kanalizacyjnymi, natomiast na przeważającej części jest ona niezagospodarowana i niezabudowana, porośnięta dziką trawą i chwastami. Z protokołu oględzin przeprowadzonych (...) kwietnia 2008 r. wynika natomiast, iż na działce nr (...) znajduje się część budynku "B", część terenu urządzonej zieleni, część parkingu z chodnikami utwardzonymi kostką typu poz-bruk. Wzdłuż granicy działki, w pobliżu budynku, który obecnie stanowi siedzibę "B" znajduje się rząd drzew iglastych stanowiących zaporę zieloną, za którym znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren sądu. Pośrodku terenu znajduje się uzbrojenie związane z budynkiem sądu: kanalizacja deszczowa z dwoma studzienkami oraz przyłącze telefoniczne. Pozostałą część terenu stanowi grunt o nierównej nawierzchni. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzeczeniu z dnia 23 września 2010 r. z ustaleń powyższych wynika, że pierwotny cel w postaci budowy budynku biurowo-socjalno-technicznego został zrealizowany tylko na niewielkiej części działki nr (...), bowiem znajduje się na niej jedynie fragment inwestycji (obecnie siedziby "B"). Natomiast pozostała część gruntu pozostaje niezabudowana. Cała nieruchomość została więc wywłaszczona ponad rzeczywiste potrzeby, a w takim razie część niewykorzystanej w omawiany sposób nieruchomości podlega zwrotowi na żądanie byłego właściciela. Przywołując w tym miejscu art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazać należy, że przedmiotem zwrotu może być nie tylko cała nieruchomość przejęta w przeszłości na określone cele, które nie zostały na tej nieruchomości zrealizowane, ale także część takiej nieruchomości. Ocena zbędności części nieruchomości na cel przejęcia (wywłaszczenia) dokonywana jest natomiast przez pryzmat przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 powyższej ustawy, niezależnie od tego, czy część ta została już ewidencyjnie wyodrębniona poprzez podział nieruchomości. W powyższym świetle wskazać należy, że organy administracji publicznej rozstrzygające przedmiotową sprawę nie wyjaśniły, czy cały obszar działki nr (...) został przeznaczony na cel wywłaszczenia. Nie dokonano tym samym oceny, w jakim zakresie obszar tej działki spełnia przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościam., aby w wyniku dokonanych ustaleń rozważyć zastosowanie tego przepisu do takiej części gruntu, która okazała się zbędna na cel przejęcia. Mając powyższe na względzie Sąd na postawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) sierpnia 2008 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do wyjaśnienie, czy część działki oznaczonej nr (...) spełnia przesłankę zbędności na cel wywłaszczenia, o jakiej mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i w konsekwencji rozważyć możliwość zwrotu nieruchomości w części, w oparciu o przepis art. 137 ust. 2 powyższej ustawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej powyżej ustawy. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ M. Kwiecińska /-/ T. Świstak /-/ B. Drzazga