II FW 1/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA (del.) Lidia Ciechomska-Florek (sprawozdawca), Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej z wniosku Prezydenta Miasta C. z dnia 29 listopada 2010 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta C. a Burmistrzem Miasta G. w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego w przedmiocie podatku od środków transportowych p o s t a n a w i a: wskazać Burmistrza Miasta G. jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy. 1. Prezydent Miasta C., pismem z 29 listopada 2010 r., na podstawie art. 19 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z ze zm.) zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta C. a Burmistrzem Miasta G., dotyczącego ustalenia organu właściwego do wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego w zakresie określenia wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych za okres od stycznia 2005 r. do marca 2009 r., w stosunku do J. J.. J.J., posiadający samochód ciężarowy marki Star o nr rej. [...], do 3 marca 2009 r. zamieszkiwał w C. przy ul. G., a obecnie mieszka w G. przy ul. J. W uzasadnieniu tego wniosku Prezydent Miasta C. wskazał, że postanowieniem nr [...] z dnia 18 lutego 2010 r. dokonał wszczęcia z urzędu postępowania podatkowego w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych od stycznia 2005 r. do marca 2009 r. w stosunku do J. J., obecnie zamieszkałego w G. przy ul. J. K., a w okresie objętym ww. postanowieniem tj. od dnia 01 stycznia 2005 r. do dnia 03 marca 2009 r. zamieszkałego w C. przy ul. G. (zał. nr 1) 2. Prezydent Miasta C. postanowieniem nr [...] z dnia 8 kwietnia 2010 r., wezwał J. J. do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego w sprawie podatku od środków transportowych za lata 2005-2009 wyznaczając stronie siedmiodniowy termin do stawienia się w siedzibie organu podatkowego (zał. Nr 2). Przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych organ podatkowy, pismem z dnia 26 maja 2010 r. Nr [...] zwrócił się do Biura Prawnego Urzędu Miasta C. z prośbą o wydanie opinii czy Prezydent Miasta C. jest organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie zaległego podatku od środków transportowych w stosunku do właścicieli pojazdów, którzy obecnie nie mieszkają na terenie miasta C. (zał. Nr 3) Pismem nr [...] z 16 czerwca 2010 r. Biuro Prawne, na podstawie art. 18 § 1, art. 18 § 2, art. 18a, art. 18b ustawy Ordynacja podatkowa oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2009 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz. U. nr 165, poz. 1371) wypowiedziało się, iż Prezydent Miasta C. nie jest organem właściwym miejscowo do wszczęcia postępowania podatkowego, w sprawie zaległego podatku od środków transportowych wobec osób, które były mieszkańcami C., a w trakcie roku podatkowego lub po jego zakończeniu zmieniły miejsce zamieszkania. W myśl § 14 powołanego rozporządzenia organem podatkowym właściwym miejscowo w sprawach podatku od środków transportowych dla podatników, którzy w trakcie roku podatkowego zmienili miejsce zamieszkania lub siedziby, wskutek czego właściwy stał się organ podatkowy inny niż dotychczasowy, jest organ podatkowy miejsca zamieszkania lub adresu siedziby od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania (zał. nr 4). 3. Prezydent Miasta C. pismem z 17 czerwca 2010 r. Nr [...], zwrócił się do Burmistrza Miasta G. z prośbą o wszczęcie postępowania podatkowego w podatku od środków transportowych i wyegzekwowanie należności podatkowych za lata 2005-2008 oraz za okres od stycznia do marca 2009 r. od J. J. zamieszkałego w G. przy ul. J. (zał. nr 5). W związku z powyższym, ponownie pismem z 23 sierpnia 2010 r. wystąpiono do Biura Prawnego o wydanie opinii w przedmiotowej sprawie (zał. nr 7). W odpowiedzi z 14 wrześnie 2010 r. nr [...] Biuro Prawne podtrzymało opinię z 16 czerwca 2010 r. (zał. nr 8). II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z treścią art. 166 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. : dalej p.p.s.a.), spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji państwowej rozstrzygają sądy administracyjne. Stosownie zaś do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwym do rozpoznania tego rodzaj sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny. 2. Organy administracji publicznej mają obowiązek przestrzegać zasad, dotyczących właściwości, które gwarantują stronom zapewnienie realizacji zasady praworządności. Ustawodawca, w art. 19 kodeksu postępowania administracyjnego, zobowiązał organy do przestrzegania z urzędu ich właściwości rzeczowej i miejscowej, obwarowując ten wymóg sankcją nieważności decyzji ( art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Konsekwencją takiego stanu prawnego jest to, że żaden organ nie może dowolnie stosować przepisów dotyczących właściwości, a przepisy te podlegają ścisłej wykładni. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( dz. U. Nr 9, poz. 31 ze zm. ; dalej u.p.o.l.), w części dotyczącej podatku od środków transportowych (rozdział 3), zawiera unormowania dotyczące właściwości organów podatkowych. Badając właściwość w sprawie podatku od środków transportowych organ podatkowy powinien w pierwszej kolejności ocenić ją według zasad zawartych w tej ustawie jako regulacji szczególnej. 3. W rozpatrywanym stanie sprawy mamy do czynienia z negatywnym sporem kompetencyjnym z zakresu administracji publicznej, w którym żaden z organów (Prezydent miasta C. oraz Burmistrz Miasta G.) nie uznaje się za właściwy do wszczęcia z urzędu i przeprowadzenia postępowania podatkowego w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych w stosunku do Pana J. J. obecnie zamieszkałego w G. przy ul. J., a w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 3 marca 2009 r. zamieszkałego w C. przy ul. G. 4. W przepisach Ordynacji podatkowej ustawodawca nałożył na organy podatkowe obowiązek przestrzegania z urzędu właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość rzeczową organów podatkowych ustala się według przepisów określających zakres ich działania. Jeżeli chodzi o właściwość miejscową organów podatkowych, to w Ordynacji podatkowej stwierdzono, że jeżeli ustawy podatkowe nie stanowią inaczej, właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania adresu lub siedziby podatnika (art. 17 § 1 Ordynacji podatkowej). W celu ustalenia właściwości miejscowej organów podatkowych ustawodawca odsyła więc do przepisów ustaw podatkowych. Tylko w sytuacji gdy brak jest "przepisów odrębnych" zastosowanie znajdą regulacje Ordynacji podatkowej. W podatku od środków transportowych właściwość miejscową określa art. 9 ust. 7 u.p.o.l. Stosownie do treści tego przepisu, organem właściwym w sprawach podatku od środków transportowych jest organ podatkowy, na terenie którego znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba podatnika, a w przypadku przedsiębiorstwa wielozakładowego lub podmiotu, w którego skład wchodzą wydzielone jednostki organizacyjne, organ podatkowy, na terenie którego znajduje się zakład lub jednostka posiadająca środki transportowe, podlegające opodatkowaniu. Powołany wyżej przepis formułuje zasadę, w myśl której właściwym miejscowo jest organ, na którego obszarze znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba podatnika. Podkreślić jednocześnie należy, że status podatnika prawodawca powiązał z faktem bycia właścicielem lub posiadaczem środka transportowego. Pojęcie miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało zaś zdefiniowane w art. 25 k.c. Jest nim miejscowość, w której osoba taka przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dla ustalenia miejsca zamieszkania istotne są dwie przesłanki, które muszą być spełnione jednocześnie: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości oraz zamiar stałego pobytu. Łączne spełnienie powyższych warunków skutkuje przyjęciem, że określona osoba ma miejsce zamieszkania w konkretnej miejscowości. Podkreślić przy tym należy, że pojęcie zamieszkania nie jest tożsame z pojęciem zameldowania. To ostanie jest kategorią prawa administracyjnego i wynika z ciążącego na obywatelach obowiązku meldunkowego uregulowanego w ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tj. Dz. U. z 2006 r. Nr. 139, poz. 993 ze zm.). Aby ustalić fakt miejsca zamieszkania należy stwierdzić, jaka miejscowość stanowi centrum osobistych i majątkowych interesów osoby fizycznej oraz zbadać na podstawie obiektywnych okoliczności, czy osoba fizyczna ma wolę stałego pobytu w tej miejscowości. Zdarzeniem mogącym spowodować zmianę właściwości miejscowej organu podatkowego jest zmiana miejsca zamieszkania lub siedziby podatnika w trakcie roku podatkowego. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Podatnik zamieszkiwał bowiem w C. do 3 marca 2009 r. a od 4 marca 2009 r. zamieszkuje w Mieście G. Ponieważ przepisy u.o.p.l. nie regulują właściwości organu podatkowego w takiej sytuacji, do czasu wejścia w życie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych ( D.U. Nr. 165, poz. 1371 ze zm.), istniały różne interpretacje tego zagadnienia w praktyce. Ten mankament został naprawiony, bowiem § 14 powołanego rozporządzenia stanowi , że " organem podatkowym właściwym miejscowo w sprawach podatku od środków transportowych dla podatników, którzy w trakcie roku podatkowego zmienili miejsce zamieszkania lub adres siedziby, wskutek czego właściwy stał się organ podatkowy inny niż dotychczasowy – jest organ podatkowy właściwy według miejsca zamieszkania lub adresu siedziby od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania lub adresu siedziby." Tak więc, w przypadku osób fizycznych właściwość miejscową organu podatkowego w zakresie podatków od środków transportowych ustala się w oparciu o jej miejsce zamieszkania. Zaznaczyć należy, iż powyższy przepis nie będzie miał zastosowania w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania lub siedziby podatnika w trakcie toczącego się postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, o czy stanowi art. 18b Ordynacji podatkowej. Sytuacja taka w rozpatrywanej sprawie nie miała jednak miejsca. 5. W tym sporze, rację należy przyznać Prezydentowi Miasta C. 6. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił wskazać Burmistrza Miasta G. jako organ właściwy do wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego wobec pana J. J. w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od środka transportu w postaci samochodu ciężarowego marki Star o [...] za okres od 1 stycznia 2005 r. do marca 2009 r.