IV SA/Po 1011/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk-Marciniak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2011r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2010r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, uchyla zaskarżone postanowienie Decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...]Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. nałożył na właściciela B. S. obowiązek rozbiórki obiektu letniskowego, zlokalizowanego na działce oznaczonej nr ewidencyjnym gruntów [...]w miejscowości W., gm. B.. Przedmiotowy obiekt został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę. Decyzja ta została stronie skutecznie doręczona dnia [...] października 2010 r. Od decyzji powyższej odwołanie wniósł skarżący pismem z dnia [...]października 2010 r., nadanym w placówce pocztowej również w tej dacie, a zatem z uchybieniem 14-dniowemu terminowi do wniesienia odwołania. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. na podstawie aer 123 § 1 i 2 oraz art. 144 i 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm., dalej - kpa) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż skarżący był prawidłowo pouczony o terminie wniesienia odwołania. Pismem z dnia [...] listopada 2010 r. zatytułowanym "odwołanie" skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem WINB skarżący zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu w postępowaniu administracyjnym. Prośbę tą skarżący umotywował tym, że jest ponad osiemdziesięcioletnim człowiekiem chorym na przewlekłą niewydolność oddechowo-krążeniową, kardiomiopatię niedokrwienną, naczyniopochodne organiczne uszkodzenie mózgu, nadciśnienie tętnicze, okresowe zaniki pamięci, a leczenie powyższych schorzeń wymaga wizyt lekarskich, co wiąże się z częstą nieobecnością w domu. Wyręczanie się zaś małżonką nie jest możliwe, z powodu jej choroby i niedopuszczania przez nią domu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na wezwanie Sądu (zarządzenie z dnia [...]grudnia 2010 r., k. [...] verte akt sądowych) skarżący nadesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dokumenty potwierdzające informacje zawarte w skardze, tj. karty informacyjne leczenia szpitalnego (z dnia [...] listopada 2009 r. – k . [...] oraz [...]lutego 2010 r. – k. [...]). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest również do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej osoby skarżącej. W niniejszej sprawie, wydając zaskarżone postanowienie, organ administracji II instancji uchybił zasadom postępowania administracyjnego wyrażonym w art. 7, 8, 9 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm., dalej - kpa). Zgodnie z powyższymi przepisami w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powinnością organów jest przy tym prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Są one także obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wreszcie organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. W realiach niniejszej sprawy szczególne znaczenie ma art. 9 kpa - obowiązek udzielania stronie informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Jak wskazuje się w doktrynie, orzecznictwie - zakres tego obowiązku wyznaczony jest kryterium podmiotowym oraz kryterium przedmiotowym. Podmiotem uprawnionym jest strona, przy czym należy podkreślić, że organ obowiązany jest z urzędu udzielać informacji stronie. Bierność organu w tym zakresie stanowi naruszenie prawa. Zakres przedmiotowy udzielania informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych dotyczy praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ obowiązany jest zatem do udzielenia całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej, a zatem o stanie faktycznym założonym w normie prawa materialnego, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne, korzystne lub niekorzystne dla pozytywnego załatwienia sprawy. Organ obowiązany jest również informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zatem zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego, jak i przepisach prawa procesowego. Przy czym nie można uznać za realizację tego obowiązku odesłanie strony do przepisów prawa, ale wskazanie na ich zastosowanie w sprawie, np. przedstawienie okoliczności faktycznych, których udowodnienie przesądza pozytywne załatwienie sprawy. W wyroku z 23.7.1992 r., III ARN 40/92 (Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1993, Nr 4, s. 68) SN przyjął: "Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 KPA) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnienie naruszenia tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 KPA". Glosa do tego wyroku W. Tarasa (PiP 1993, z. 3, s. 110 i nast.) oraz glosa J. Zimmermanna do tego wyroku (PiP 1993, z. 8, s. 116 i nast.) (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2011, Wydanie 11, str. 69). Na tle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż organ administracji wydając zaskarżone postanowienie uchybił obowiązkom, o których mowa. Organ winien był poinformować skarżącego, o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji, gdy z zaledwie dwudniowym uchybieniem terminowi skarżący wniósł obszerne odwołanie i jego wola zaskarżenia decyzji organu I instancji była niewątpliwa. Brak wydania postanowienia w przedmiocie rozpoznania wniosku o przywróceniu terminu nie zmierza do załatwienia sprawy w rozumieniu art. 7 kpa, a zamyka drogę skarżącemu do skutecznego (w normalnym trybie) wzruszenia decyzji, z którą ten ostatni się nie zgadza. W szczególności za uchybiające zasadzie wyrażonej w art. 9 kpa należy uznać zachowanie organu po otrzymaniu pisma z dnia [...] listopada 2010 r., które organ bezkrytycznie uznał za skargę, wbrew jej nazwie i treści, które wskazują jednoznacznie na chęć przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, nie zaś na zaskarżenie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W takiej sytuacji obowiązkiem organu było co najmniej wyjaśnienie (w drodze pisemnego zapytania strony), jaka jest jej intencja. Jak wskazuje przywoływany już art. 7 kpa - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Mają zatem możliwość działania z urzędu. Sąd stwierdza, iż na tle zasad postępowania administracyjnego wskazanych na wstępie, organ winien był poinformować stronę o wniesieniu odwołania z uchybieniem terminu ustawowego do jego wniesienia oraz pouczyć o możliwości i warunkach do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W związku z uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia organ obowiązany jest poinformować skarżącego o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania oraz pouczyć go o prawie (terminie i warunkach) złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a zatem o treści art. 58 kpa, zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy; zaś prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W zaistniałych okolicznościach, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c orzekł jak w sentencji.