VI SA/Wa 71/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2011 r. sprawy ze skargi W. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2010 roku Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, p. 1188 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa po rozpatrzeniu odwołania W. J. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 roku Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Powyższe rozstrzygnięcia obu Komisji zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniach [...] czerwca – [...] lipca 2010 roku W. J. przystąpił do egzaminu adwokackiego na podstawie art. 77b ustawy Prawo o adwokaturze przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w K. Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że: a) z pierwszej części egzaminu adwokackiego, stanowiącej zestaw pytań testowych W. J. otrzymał 80 punktów, co stanowi ocenę dobrą b) z drugiej części egzaminu adwokackiego – ocenę niedostateczną c) z trzeciej części egzaminu adwokackiego – ocenę dostateczną d) z czwartej części egzaminu adwokackiego – ocenę dostateczną e) z piątej części egzaminu adwokackiego – ocenę dobrą. W tym stanie rzeczy, powołując się na art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że Pan W. J. uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Od powyższej uchwały odwołał się W. J., który zakwestionował wystawioną mu ocenę niedostateczną z prawa karnego, ocenę dostateczną z prawa gospodarczego. Odwołujący się wniósł o zmianę oceny końcowej i uznanie, że egzamin adwokacki został złożony z wynikiem pozytywnym. W uzasadnieniu odwołania W. J. podniósł, że pominięcie zarzutu naruszenia art. 11 kk było spowodowane tym, iż ustalenie sądu pierwszej instancji co do okresu zakazu prowadzenia pojazdów było pozbawione podstaw, a zatem działanie oskarżonego nie wypełniało znamion przestępstwa z art. 244 kk., nie można zatem przyjąć zbiegu przestępstw i naruszenia art. 11 kk. Zdaniem skarżącego, nie jest także dopuszczalne określenie ani zmiana treści pisemnego zadania egzaminacyjnego w postaci ustnej informacji ze strony członków komisji, natomiast w trakcie drugiej części egzaminu zdający zostali poinformowani ustnie przez przewodniczącą Komisji Egzaminacyjnej odmiennie od pisemnej treści zadania o okresie orzeczonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. Podkreślił również, że brak podniesienia przez niego zarzutu naruszenia art. 182 kpk nie dyskwalifikuje sporządzonej przez niego apelacji, która zawiera inne trafne zarzuty prowadzące w ostatecznym wyniku do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji. Zdaniem W. J. niesłusznie zaniżono mu ocenę z prawa gospodarczego z uwagi na to, że pominął w umowie pożyczki kwestię dotyczącą ustroju majątkowego małżeńskiego jednej ze stron umowy, podczas gdy świadomie pominął tę kwestię w umowie, o czym świadczy pkt 6 założeń do tej umowy. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania W. J., utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę podniosła, iż konstrukcja przyjęta w wyroku Sądu Rejonowego dawała podstawę do podniesienia wielu zarzutów apelacyjnych. Co do dwóch czynów przypisanych oskarżonemu tj. przestępstwa z art. 289 § 1 kk i art. 284 § 1 kk istniały podstawy odwołania, umożliwiające domagania się uniewinnienia (co do czynu z art. 284 § 1 kk) lub "wyeliminowania" możliwości kwalifikowania czynu opisanego w pkt 1 do przestępstwa. Natomiast w przypadku pozostałych przestępstw przypisanych w pkt 2 i 3 to zachowanie wyczerpujące znamiona przestępstw w sensie prawnym stanowiły jedno przestępstwo (art. 11 § 1 kk), a nadto nieuprawnione było kwalifikowanie takiego przestępstwa z art. 64 § 1 kk. Znajomości przepisu art. 86 § 1 kk wymagało zaś dostrzeżenie, że orzeczona kara łączna przekracza sumę kar orzeczonych za poszczególne przestępstwa. Według Komisji Egzaminacyjnej II stopnia dostrzeżone przez egzaminatorów oceniających pracę skarżącego z zakresu prawa karnego mankamenty apelacji w pełni uzasadniały wystawioną mu ocenę niedostateczną. Organ nie zgodził się z tezą W. J., że informacja przekazana ustnie w trakcie egzaminu odnośnie okresu, na który orzeczony został zakaz prowadzenia pojazdów w wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] listopada 2006 roku nie mogła zostać uwzględniona w pracy, albowiem praca winna być oparta na danych zawartych w przygotowanych aktach sprawy. Przede wszystkim sam skarżący dostrzegł, że w treści uzasadnienia wyroku ujęto, że środek karny orzeczono na okres dwóch lat. Poza tym w wyjaśnieniach na k-16 sam oskarżony wskazał, że okres zakazu został wyznaczony na dwa lata. W tym stanie rzeczy podana w trakcie egzaminu informacja nie miała charakteru informacji nowej. Zatem w tym układzie mieli rację egzaminatorzy, gdy zakwestionowali formułę zarzut obrazy prawa materialnego tj. art. 244 kk. Poza tym, gdyby skarżący chciał wykorzystać procesowo fakt nieuzasadnionego przyjęcia dwuletniego okresu zakazu, to należało postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w zakresie określenia długości zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych a nie zarzut obrazy prawa materialnego. Przyjęta w tym wypadku konstrukcja zarzutu oraz jego uzasadnienie, zdaniem organu, świadczy, że skarżący nie potrafi rozróżnić podstaw normatywnych stawianych zarzutów, co jest oczywistym i istotnym brakiem w przygotowaniu do wykonywania zawodu adwokata. Wniosek taki można wysnuć także ze sposobu konstruowania zarzutów w odniesieniu do czynu z art. 284 § 1 kk. Skarżący czyni to zarówno poprzez obrazę prawa materialnego, by następnie zarzucić obrazę przepisu art. 7 kpk, który to przepis dotyczy oceny dowodów i czynienia na ich podstawie ustaleń faktycznych, by nadto zarzucić w ostateczności błąd w ustaleniach faktycznych w tym zakresie. Kwestionowanie jednocześnie ustaleń faktycznych oraz obrazy prawa materialnego, którego istotą jest właśnie niekwestionowanie ustaleń faktycznych, świadczy o braku elementarnej wiedzy z zakresu prawa karnego procesowego. Według oceny Komisji II stopnia, myli się skarżący twierdząc, że brak zarzutu obrazy art. 182 § 2 kpk nie może dyskwalifikować pracy. Akta sprawy dawały podstawę do postawienia zarzutu obrazy art. 182 § 1 kpk w związku z art. 115 § 11 kk, którego skutkiem było niezasadne, z obrazą art. 391 § 1 kpk w zw. z art. 186 § 1 kpk wprowadzenie zeznań R. D. do procesu. Nie było potrzeby kwestionowania wiarygodności zeznań pokrzywdzonego oraz zeznań R. D., gdyby skarżący orientował się, że zeznania w/w świadka w ogóle nie mogły zostać wykorzystane w procesie, a to na nich Sąd Rejonowy oparł swe ustalenia faktyczne. Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącego organ stwierdził, że skoro skarżący miał dostateczne podstawy faktyczne, aby przyjąć, że są dowody na orzeczenie dwuletniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, to nie może skutecznie kwestionować oceny egzaminatorów, gdyż wytknięcie braku podniesienia zarzutu naruszenia art. 11 kk było zasadne. Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa gospodarczego organ podniósł, że z uwagi na wytknięte przez egzaminatorów braki w jego pracy brak jest podstaw do podwyższenia uzyskanej przez skarżącego oceny z tej części egzaminu adwokackiego. W. J. pominął bowiem zagadnienie dotyczące ustroju małżeńskiego pożyczkobiorcy, które było jednym z założeń zadania egzaminacyjnego oraz w sposób niepełny oznaczył strony umowy, w tym w szczególności pożyczkodawcy, nie wskazał też, kto udzielił akcjonariuszowi pełnomocnictwa. Powyższe braki nie pozwoliły na sprawdzenie wiedzy skarżącego z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego odnośnie odpowiedzialności przedsiębiorcy pozostającego w związku małżeńskim z punktu widzenia źródeł zaspokojenia się wierzyciela a także z zakresu prawa spółek handlowych. Na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 roku W. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł naruszenie art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze w związku z art. 78h ust. 9 tejże ustawy, polegające na nieadekwatnej do ustawowo określonych kryteriów oceny rozwiązania zadań z egzaminu adwokackiego w części obejmującej prawo karne i prawo gospodarcze oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i uznanie w wyroku nabycia przez skarżącego uprawnień wynikających z pozytywnego złożenia egzaminu adwokackiego to jest stwierdzenia złożenia egzaminu adwokackiego z wynikiem pozytywnym. Uzasadniając skargę w przedmiocie oceny z prawa karnego skarżący podniósł, iż Komisje Egzaminacyjne dokonując niezależnych całościowych ocen rozwiązania zadania nie wskazały na popełnienie jakichkolwiek błędów stanowiących uchybienie wymogom formalnym apelacji. Skarżący nie zgodził się z poglądem organów obu instancji, że sporządzony przez niego środek odwoławczy powinien zawierać zarzut naruszenia art. 11 kk, albowiem zgodnie z treścią zadania brak było podstaw do przyjęcia, iż wobec osoby, którą miał reprezentować orzeczono w przeszłości zakaz prowadzenia pojazdów na okres dwóch lat. W tym stanie rzeczy zasadne było zarzucenie błędnego uznania oskarżonego winnym popełnienia przestępstwa z art. 244 kk. Skarżący podzielił stanowisko Komisji II stopnia, że formułowanie zarzutu apelacji winno w związku z powyższym obejmować dokonanie przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktycznego niezgodnego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Jednak w ocenie skarżącego przez ocenie pracy należało mieć również na względzie, że trafnie dostrzeżono istotę uchybienia Sądu pierwszej instancji, co wynika z uzasadnienia apelacji, a niedoskonałość rozwiązania zadania egzaminacyjnego polegała jedynie na nieodpowiednim rozwiązaniu zadanego w tym zakresie problemu, to jest na nieprawidłowym, pomimo uwzględnienia interesu reprezentowanej strony, sformułowaniu zarzutu apelacji. Niezależnie od powyższego skarżący wskazał, że istotnie w jego pracy podniesienie zarzutu obrazy art. 182 kpk nie nastąpiło, jednakże wpływ tego braku na ocenę pracy jako całości należy oceniać stosownie do tego, jaka część pracy była owym błędem dotknięta tzn. w pierwszej kolejności powinno się ustalić, w jakiej części zeznania świadka R. D. miały znaczenie w procesie. Oskarżonego skazano za szereg przestępstw, z których większość i to tych o największym wymiarze pozostawała bez jakiegokolwiek związku z zeznaniami złożonymi przez tego świadka. Komisja II stopnia słusznie podkreśliła, że skazanie zostało oparte na zeznaniach świadka, który skorzystał z przysługującego mu prawa odmowy składania zeznań, pomijając jednak przy tym, że nie dotyczy to skazania wyrokiem jako takim, obejmującym kilka przestępstw, ale tylko jednego z nich o znaczeniu marginalnym w świetle całości zarzutów. Wobec tego, że obraza przepisów postępowania w zadaniu nie determinowała treści całego wyroku a jedynie jednej z zawartych w nim kwestii, w ocenie skarżącego najmniej doniosłej, niedostatek rozwiązania zadania egzaminacyjnego należy ocenić z uwzględnieniem wpływu uchybienia procesowego na treść wyroku. Skarżący podniósł również, że tylko niektóre z zaproponowanych rozwiązań w jego pracy okazały się nieprawidłowe. W przeważającej części zarzuty i wywód apelacji nie były kwestionowane przez egzaminatorów, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w całościowej ocenie jego pracy. Ustosunkowując się do oceny rozwiązania zadania z prawa gospodarczego skarżący podniósł, że członkowie Komisji I stopnia wystawili mu ocenę dobrą i dostateczną. Niższa ocena, która była przedmiotem odwołania, została, jego zdaniem, wystawiona ze względu na wskazane przez egzaminatora uchybienie, które nie miało miejsca, bowiem rozwiązanie zadania w przedmiotowej kwestii zostało zawarte w założeniach do redagowanej umowy, z czego bez obrazy dla zasad logicznego rozumowania można wyciągnąć wniosek, że gdyby rozwiązanie zadania w tym zakresie nie zostało przez członka Komisji I stopnia pominięte, praca zostałaby oceniona wyżej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153 z 2002 roku, poz. 1270 z późn. zm.). Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga W. J. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga oparta została na naruszeniu art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, polegającym na nieadekwatnej do ustawowo określonych kryteriów oceny rozwiązania zadań z egzaminu adwokackiego w części obejmującej prawo karne i prawo gospodarcze. Zgodnie z w/w przepisem ocena każdego z zadań z części drugiej do pytań egzaminu adwokackiego dokonywana jest przez dwóch egzaminatorów z danej dziedziny prawa z uwzględnieniem w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z orzecznictwem tut. Sądu (patrz np. wyrok z 11 stycznia 2008 roku, sygn. akt VI SA/Wa 1717/07) uchwały Komisji Egzaminacyjnych, które oparte są na ocenie ich członków korzystają ze swoistego luzu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola rozstrzygnięć tychże Komisji ze strony Sądu jest ograniczona, albowiem sprowadza się do ustalenia, czy organy dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego, w tym czy uwzględniły argumenty podnoszone przez stronę i czy należycie się do nich ustosunkowały, jednym słowem czy ich uchwały nie noszą cech dowolności. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził żadnych uchybień w działaniu organów, albowiem dokonana przez nich ocena prac skarżącego z zakresu prawa karnego i prawa gospodarczego nastąpiła z uwzględnieniem wszystkich kryteriów ustawowych zawartych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Komisja Egzaminacyjna II stopnia jako organ odwoławczy rozpatrzyła sprawę ponownie w jej całokształcie, przeprowadziła szeroką analizę prawną i ustosunkowała się do zarzutów skarżącego, wykazując ich niezasadność. Sąd podzielił ostateczny wniosek organu odwoławczego, iż brak jest podstaw do podwyższenia ocen uzyskanych przez skarżącego z prac z zakresu prawa karnego i gospodarczego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wykazała mankamenty w sporządzonej przez skarżącego apelacji od wyroku sądu karnego, jednocześnie uzasadniając ich rangę w kontekście wystawionej ostatecznie oceny. Zarzuty, podnoszone przez skarżącego w skardze nie podważyły stanowiska organu w tym zakresie. W istocie swej mają one charakter polemiczny w stosunku do argumentacji prawnej, zastosowanej przez organ i zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Analogicznie organ również należycie wykazał, iż stwierdzone uchybienia w pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego były tego rodzaju, iż nie pozwalały na wystawienie oceny wyższej niż dostatecznej. Skarżący przystępując do egzaminu, którego pozytywny wynik otwiera mu drogę do wykonywania zawodu adwokata powinien wykazać się odpowiednim do niego przygotowaniem. Posiadana przez niego wiedza nie może ograniczać się do niezbędnego minimum, gdyż konsekwencje błędnego działania adwokata w sposób istotny dotykają interesów osób, które reprezentuje. Stąd też przy ocenie prac egzaminacyjnych stosowane są wysokie kryteria, a sam ustawodawca w art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze przewidział, że warunkiem złożenia egzaminu adwokackiego z pozytywnym wynikiem jest uzyskanie z każdej części egzaminu oceny pozytywnej. Otrzymanie chociażby jednej oceny niedostatecznej powoduje negatywny wynik egzaminu. W niniejszej sprawie wobec tego, że skarżący otrzymał ocenę niedostateczną z prawa karnego i organ odwoławczy słusznie nie znalazł podstaw do jej podwyższenia, zaskarżona uchwała przesądzająca negatywny wynik egzaminu skarżącego odpowiada prawu. Z tych wszystkich względów wobec bezskuteczności zarzutów skargi Sąd orzekł o jej oddaleniu na mocy art. 151 ppsa.