I SA/Wa 59/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2011 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] orzekającą o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] orzekł o potwierdzeniu J. M. udziału w wysokości [...] części, R. M., K. M., A. M. po [...] części prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. M. w miejscowości S., powiat [...], woj. [...] nieruchomości o pow. [...] zabudowanej [...]. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. M. kwestionując rozstrzygnięcie w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty za budynek mieszkalny i stodołę podnosząc, iż zgodnie z oświadczeniami świadków, dom mieszkalny i stodoła miały powierzchnię większą niż zostało to przyjęte przez organ I instancji (dom mieszkalny o pow. [...] m2, a stodoła o pow. [...] m2). Minister Skarbu Państwa rozpatrując odwołanie ustalił, że wnioskiem z dnia 14 sierpnia 1990 r. A. M. wystąpiła o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione w S., gmina [...], powiat [...], woj. [...], stanowiące własność jej męża W. M. Wnioskodawczyni zmarła i w związku z tym do postępowania przystąpili spadkobiercy właściciela: J. M., R. M., K. M. i A. M. Zgodnie z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlk. z dnia 13 grudnia 1993 r. sygn. akt I C 324/93 W. M. był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości S. o pow. [...] ([....]) zabudowanej [...]. Organ II instancji wskazał, iż w w/w wyroku nie sprecyzowano powierzchni zabudowań. Z zeznań zaś świadka E. H. z dnia [...] września 1960 r. oraz świadka B. W. z dnia [...] września 1960 r. wynika, że budynek mieszkalny był o wymiarach ok. [...] m, a stodoła o wymiarach ok. [...] m., W związku z powyższym świadkowie stwierdzili, że powierzchnia budynku mieszkalnego wynosiła [...] m2, a powierzchnia stodoły [...] m2. Organ I instancji nie dał wiary zeznaniom świadków w zakresie powierzchni tych zabudowań i przyjął, iż budynek mieszkalny miał powierzchnię [...] m2, a stodoła [...] m2. W toku postępowania odwoławczego do akt sprawy zostało dołączone przez stronę zdjęcie, które zgodnie z jej wyjaśnieniem przedstawia przedmiotowy budynek mieszkalny i stodołę. Organ odwoławczy również uznał, że oświadczenia świadków dotyczące powierzchni domu mieszkalnego oraz stodoły nie są wiarygodne. Przyjmując założenie, że dołączone zdjęcie przedstawia zabudowania pozostawione w S., organ stwierdził, że dom na ścianie frontowej ma [...] okna oraz wejście do domu. Zakładając, że jedno okno ma szerokość ok. [...] m, a między oknami [...] odstępy o szerokości ok.[...] m oraz, że wejście do budynku (ganek) ma ok. [...] m – ściana frontowa miała ok. [...] m. Natomiast na drugiej ścianie znajdowały się [...] okna między którymi był odstęp około [...] metrów. Minister założył, więc iż druga ściana budynku miała około [...] metrów. W związku z powyższym organ uznał, że budynek mieszkalny miał u podstawy wymiary ok. [...] m, czyli [...] m2. Poddasze budynku miało mniejszą powierzchnię niż parter. Jak ustalono w wyroku Sądu budynek mieszkalny składał się z [...] izb, dlatego też organ uznał za niewiarygodne zeznania świadków, iż dom mieszkalny był o pow. [...] m2, gdyż każdy z pokoi musiałby mieć powierzchnię ok. [...] m2. Ponadto Minister uznał, że stodoła miała powierzchnię [...] m2, gdyż z fotografii wynika że była ona dwukrotnie większa od budynku mieszkalnego. Organ odwoławczy stwierdził, iż przedłożone przez stronę zdjęcie nie wykazało ponadprzeciętnych powierzchni zabudowań, a wręcz przeciwnie wskazuje, iż gabaryty budynków odpowiadają typowym konstrukcjom zabudowań pozostawionych na [...]. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. M. kwestionując ustalenia Ministra co do przyjętej powierzchni budynku mieszkalnego i stodoły podnosząc, iż były one znacznie większe. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest wielkość powierzchni budynku mieszkalnego i stodoły znajdujących się na pozostawionej nieruchomości. Z treści art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) wynika, iż przepis ten obliguje stronę do wykazania rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 1993 r. w sprawie sygn. akt I C 324/93 Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim ustalił nieruchomości pozostawione przez W. M. – poprzednika prawnego skarżącego, nie ustalił jednakże powierzchni pozostawionych budynków, wymieniając jedynie ich rodzaj. Dane natomiast na temat powierzchni budynków mają znaczenie dla sprawy na etapie sporządzania operatu szacunkowego. Trzeba bowiem wskazać, że wartość rynkową pozostawionej nieruchomości ustala się na podstawie nieruchomości podobnych. W przypadku braku cen transakcyjnych tych nieruchomości zachodzi konieczność określenia przez rzeczoznawcę majątkowego wartości odtworzeniowej budynków znajdujących się na gruncie (art. 11 ust. 1 i 4 ustawy). Z art. 6 ust. 5 w/w ustawy wynika, że w przypadku braku dokumentów o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, który: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z materiału dokumentacyjnego wynika, że skarżący dołączył oświadczenia dwóch świadków: H. E. z dnia [...] września 1960 r. i W. B. z dnia [...] września 1960 r. złożone przed notariuszem. Z powyższych oświadczeń, które organy obu instancji uznały za dowód w sprawie wynika zarówno rodzaj i powierzchnia pozostawionej nieruchomości, jak i powierzchnia budynków znajdujących się na niej. Organ II instancji stwierdził, iż oświadczenia świadków dotyczące powierzchni budynku mieszkalnego oraz stodoły nie są wiarygodne przyjmując jednocześnie za wiarygodne ich oświadczenia odnośnie powierzchni pozostałych budynków znajdujących się na pozostawionej nieruchomości. Organ odwoławczy uznał zeznania świadków za niewiarygodne w odniesieniu do budynku mieszkalnego i stodoły, gdyż jak wynika z wyroku sądu dom składał się z [...] izb, a więc gdyby uznał powierzchnię wskazywaną przez świadków [...] m2, to każdy z pokoi musiałby mieć powierzchnię ok. [...] m2. W związku z powyższym organ odwoławczy na podstawie zdjęcia załączonego przez stronę ustalił, że budynek mieszkalny miał powierzchnię [...] m2, a stodoła dwukrotnie gabarytowo większa od niego [...] m2, a nie jak uznali świadkowie [...] m2. W związku z tym, że zdaniem Ministra przedłożone zdjęcie nie wykazywało ponadprzeciętnych powierzchni zabudowań pozostawionych na [...], to zasadnie organ I instancji przyjął dla budynku mieszkalnego i stodoły powierzchnię średnią występującą na określonym obszarze. Rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym z dnia [...] maja 2010 r. stanowiącym podstawę do ustalenia w niniejszej sprawie wysokości rekompensaty, ustaliła powierzchnię domu mieszkalnego na ok. [...] m2 i stodołę na ok. [...] m2, przyjmując jednocześnie wielkości pozostałych obiektów zgodnie z zeznaniami świadków, gdyż nie odbiegały od przeciętnych. Jak wynika z w/w operatu szacunkowego biegła w tym zakresie zastosowała się do zaleceń organu I instancji i przyjęła powierzchnie wskazane przez organ na podstawie danych dla gospodarstw, o podobnym areale, które były już przedmiotem postępowania i zostały zgromadzone w rejestrze [...]. W ocenie Sądu postępowanie organów zarówno pierwszej jak i drugiej instancji zostało (w zakresie ustalenia powierzchni i w związku z tym wartości budynku mieszkalnego i stodoły) przeprowadzone w sposób nieprawidłowy. Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest zobowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 2 kpa) jak również ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa) i jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 kpa). W ocenie sądu organy administracji w niniejszej sprawie powyższym wymaganiom nie sprostały. Jeżeli bowiem złożone przez świadków oświadczenia w ocenie organów były niewystarczające, czy niewiarygodne, to braki te mogły być usunięte w toku postępowania administracyjnego w ramach wyznaczonej w tym celu rozprawy administracyjnej. Przepisy ustawy nie wyłączają bowiem wydania decyzji w oparciu o oświadczenia świadków złożone na rozprawie, a wręcz w sposób wyraźny odwołują się do tej możliwości, skoro w art. 6 ust. 5 ustawy mowa jest między innymi o oświadczeniach złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed organem prowadzącym postępowanie. Wojewoda [...] nie podjął czynności w celu ustalenia, czy osoby które złożyły oświadczenia mogą stawić się na rozprawę, a gdyby to było niemożliwe, czy oświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 5 ustawy może być złożone na rozprawie przez inne osoby. Niepodjęcie czynności w tym zakresie prowadziło do naruszenia obowiązków wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Uchybienie zaś przepisom postępowania w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, iż w ocenie Sądu organy obu instancji dokonując oceny znajdujących się w aktach sprawy oświadczeniach świadków przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), gdyż wybiórcze ich potraktowanie poprzez odmówienie im wiarygodności tylko w części dotyczącej powierzchni budynku mieszkalnego i stodoły nosi znamiona dowolności. Stanowisko organu II instancji w tym zakresie nie zostało poparte żadnymi dowodami, a argumenty użyte przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie są przekonywujące a dokonanie wyliczenia powierzchni spornych budynków nie są poparte żadnymi dowodami. A przecież z art. 84 kpa wynika, że gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii w tym przypadku np. do biegłego z zakresu budownictwa, który posiadając specjalistyczną wiedzę mógłby ustalić na podstawie znajdującej się w aktach sprawy fotografii przynajmniej w przybliżeniu powierzchnię spornych budynków. Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż w aktach administracyjnych znajdują się jeszcze dwa operaty szacunkowe z dnia [...] maja 1991 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2009 r., jak również wyjaśnienia rzeczoznawcy majątkowego sporządzającego operat z dnia [...] sierpnia 2009 r. – z dnia [...] października 2009 r. i z dnia [...] marca 2010 r. oraz pismo z dnia [...] lutego 2009 r., do których nie odniósł się w jakikolwiek sposób ani organ I instancji, ani II instancji uchybiając w ten sposób obowiązkom określonym w art. 107 § 3 kpa. Organy orzekające nie odniosły się do treści pisma A. M. z dnia [...] lipca 1993 r., które zostało złożone w Urzędzie Rejonowym w M., a w którym wskazała ona rodzaj nieruchomości pozostawionych oraz ich powierzchnię, a dodatkowo odnośnie budynków wskazała również ich kubaturę. Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy nie zebrały i nie rozpatrzyły wszechstronnie materiału dowodowego dopuszczając się dowolnej oceny zgromadzonych dowodów czym naruszyły art. 7, 77 § 1, 75 i 80 kpa, a ponadto nie uzasadniły rozstrzygnięć zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda jeszcze raz dokona oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższych rozważań, a następnie wyda rozstrzygnięcie, które należycie uzasadni. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.