II SA/Wa 790/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Adam Lipiński Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2011 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2010 r. i odmówił K.S. renty rodzinnej po zmarłej matce D.S. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004, Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłej matki strony. W trakcie postępowania stwierdzono, że w okresach od [...] czerwca 1972 r. do [...] maja 1983 r. oraz od [...] sierpnia 2000 r. do [...] września 2007 r. D.S. nie była zatrudniona ani nie podjęła innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W związku z tym organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które mogłyby być powodem do przyznania renty. Łączny okres składkowy i nieskładkowy zmarłej wynosi 20 lat 4 miesiące i 16 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem matka strony zamiast wymaganych 5 lat legitymowała się 2 latami, 9 miesiącami oraz 18 dniami okresów składkowych i nieskładkowych, i jest to okres zbyt krótki do przyznania świadczenia, tym bardziej, że brak jest dowodów, aby braki w okresie ubezpieczenia były spowodowane szczególnymi okolicznościami, ponieważ orzeczenie lekarza orzecznika ZUS wskazuje, iż była ona zdolna do pracy. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez stronę odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią w wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego W ocenie Prezesa ZUS brak jest, więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł zarzut, że zmarła matka miała długi okres składkowy, nadto długo chorowała o czym świadczą dołączone do pisma procesowego z dnia [...] maja 2011 r. zaświadczenia lekarskie. Skarżący podkreślił swoją trudną sytuację życiową, gdyż nie może podjąć pracy wskutek wypadku w wyniku, którego jest całkowicie niezdolny do pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy-członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu stronie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem jest uzasadnienia jego ostatniej decyzji. W rozpatrywanej sprawie organ podniósł, iż brak jest szczególnych okoliczności, które wskazywałby, iż zmarła D.S. nie nabyła świadczenia w drodze zwykłej w skutek szczególnych okoliczności. Podstawowym dowodem, z którego organ wywodzi swoje twierdzenie jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2000r., w którym wskazano, iż zmarła matka skarżącego jest osobą zdolną do pracy. Tymczasem D.S. zmarła [...] września 2007 r., a więc prawie siedem lat po wydaniu orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS. Matka skarżącego, jak wynika z przedstawionych przez niego dokumentów, cierpiała na chorobę [...] i jest oczywistym, że jej stan zdrowia od chwil badania mógł ulec dużej zmianie, co może mieć wpływ na ocenę przez organ szczególnych okoliczności, które spowodowały, iż nie mogła ona wypracować świadczenia w trybie zwykłym. Organ powinien, zatem ponownie ocenić stan zdrowia zmarłej D.S. pod kątem wystąpienia całkowitej niezdolności do pracy po roku 2000. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.