II SA/Kr 343/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 stycznia 2011r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 15 marca 2011r. skarżący J. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 stycznia 2011r wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż utrzymuje się z renty, utrzymuje również bezrobotną żonę. Budynek przy ul. [...], którego skarżący jest właścicielem, będący w przestępczej dyspozycji m. innymi sądów RP jest totalnie zniszczony, niesprawny technicznie od 1990r. Aby doprowadzić budynek do sprawności należałoby zlikwidować samowolę budowlaną, której dopuścili się niemal wszyscy lokatorzy. W budynku tym trwa przymusowy najem. Budynek jest we władaniu Sądu i Gminy K., a Sąd dysponuje od 1990r. opłatami za najem z sześciu mieszkań. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Jak wynika z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżącego - rodzina utrzymuje się z dochodu osiąganego przez stronę z tytułu renty w wysokości 808,89 zł, choć – jak wskazał wnioskodawca – na dzień 12.05.2011r. nie może potwierdzić, jakiej wysokości rentę otrzymuje, gdyż ma nową decyzję ZUS o wysokości renty, ale świadczenia jeszcze nie otrzymał. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez jakichkolwiek świadczeń. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada 1/3 działki "1" położonej w K., budynek przy ul. [...] w K.. Własność żony stanowi dom o pow. 104 m2. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości bądź oszczędności. Dodatkowo z przedstawionych na żądanie sądu informacji o stanie majątkowym – skarżący podaje, iż zaciągnął wraz z żoną i synem kredyt pod zastaw budynku. Wynajął także od 1 .04.2011r. jedno mieszkanie za kwotę 1130 zł. Ponieważ dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające, strona wezwana została do uzupełnienia braków poprzez potwierdzenie wysokości dochodu osiąganego przez skarżącego oraz ewentualnie żonę strony, potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, przedstawienie wyciągów bankowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie z ostatnich trzech miesięcy, a także wykazanie majątku nieruchomego, cennych ruchomości w tym samochodów oraz oszczędności, wyjaśnienie, czy posiadany budynek przynosi dochody, oraz przedstawienie zeznań podatkowych skarżącego oraz jego najbliższych za 2010 rok. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący przesłał pismo, w którym wyjaśnił, iż aktualnie nie może potwierdzić wysokości swej renty, gdyż czeka na nowe świadczenie, żona jest osobą bezrobotną. Nie przedstawił oświadczenia dotyczącego majątku żony. Wskazał natomiast, iż wraz z żoną i synem zaciągnął kredyt pod zastaw budynku oraz wynajął jedno mieszkanie od 1 kwietnia 2011r. za kwotę 1130 zł. Dodatkowo wskazuje, iż koszty remontu budynku przy [...] w K. pokrywa z rat kredytu, a są one kilkaset razy wyższe niż przychody. Ma samochód osobowy [...] z 198..r. Odnośnie zapytania o rachunki bankowe – skarżący wskazuje, że posiada dwa – jeden służący do rozliczania najmu a drugi do obsługi kredytu. Dodaje, że konta te są do obsługi zarządu i remontu i ich stan jest obecnie debetowy na tyle, na ile pozwala prawo i konieczność spłaty kredytu. Do pisma skarżący dołączył zeznanie o wysokości osiągniętego w 2010r dochodu, z którego wynika, iż dochód wnioskodawcy z tytułu renty wyniósł 11 256,90 zł, przychód z tytułu najmu – 2 684,61 zł – natomiast koszty zostały określone na kwotę 17 482,40 zł ( starta 14 797,79 zł ), żona osiągnęła dochód w wysokości 650,01 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dane zawarte w złożonym przez niego formularzu, a także w uzupełnieniu tegoż formularza nie mają cechy dokładności, a której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia braków tegoż wniosku i danych zostało wykonane przez skarżącego w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć, na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów, stanu rodzinnego, jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego jej stanu majątkowego możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Oznacza to, iż dane, którymi dysponował orzekający w momencie złożenia przez stronę formularza nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wnioskodawca, przede wszystkim, nie potwierdził żadnymi dokumentami dochodu osiąganego przez skarżącego z tytułu renty, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób aktualnych wydatków związanych z zakupem leków, utrzymaniem argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Skarżący nie przedstawił rachunków bankowych potwierdzających przepływ środków finansowych. Oświadczył jedynie, iż wynajął jedno mieszkanie za 1130 zł. Dodał natomiast, iż zaciągnął kredyt pod zastaw budynku na remonty. Orzekający pragnie w tym miejscu zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, a spłata kredytów nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte kredyty przez stronę świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06. 2005 II GZ 56/05 ). Ponadto, jak wynika z dokumentów – skarżący jest właścicielem budynku przy ul. [...] w K., gdzie prowadzi zarząd, działki o pow. 4,94 ara położonej w K., żona mieszka przy ul. [...]. Skarżący nie ujawnia majątku żony, wskazując, iż ma z tym problem. Skarżący nie przedstawia też stanu kont bankowych ani nie wypowiada się w kwestii ewentualnych oszczędności. Orzekający nie ma zatem możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącego dotyczących jego faktycznego majątku i faktycznych wydatków. Orzekający zatem nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny strony, a co się z tym wiąże – ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnosi skarżący. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano podobnie, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata, szczególnie w sytuacji, gdy jego udział, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując, brak potwierdzenia przez skarżącego podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu, majątku, w tym majątku żony i ruchomego, ponoszonych wydatków, ewentualnych oszczędności spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzetelnej oceny jego stanu majątkowego. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).