II SA/Wa 1560/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Sędzia WSA – Eugeniusz Wasilewski Protokolant – starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oraz odsetek z tytułu używania lokalu mieszkalnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją przydziału osobnej kwatery Nr [...] z dnia [...] lipca 1993 r., przydzielono P.B. kwaterę w [...] i przy ustalaniu powierzchni mieszkalnej uwzględniono żonę J.B. oraz syna M.B., przy czym powyżsi członkowie rodziny aktualnie nie zamieszkują w lokalu. Natomiast zamieszkują w nim bez tytułu prawnego matka P.B. skarżąca M.B. oraz i jej syn K.M. (przyrodni brat P.B.). We wniosku z dnia [...] października 2008 r. skarżąca M.B wystąpiło o umorzenie należności z tytułu opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich za lokal mieszkalny, zaś w dniu [...] listopada 2008 r. do organu wpłynęło pismo, w którym skarżąca informuje o swojej sytuacji bytowej oraz o stanie majątkowym. Pismem z dnia [...] października 2008 r. nr [...], a następnie pismem z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] wezwano K.M. i P.B. do wzięcia udziału w przedmiotowym postępowaniu w charakterze stron oraz do przedłożenia dokumentów potwierdzających ich aktualną sytuację finansową i majątkową, jednakże nie uzyskano od nich jakiejkolwiek odpowiedzi. W tej sytuacji Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], działając na podstawie art. 19a ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.) w związku z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 245, poz. 2460), odmówił umorzenia należności w kwocie 30.349,35 zł oraz odsetek ustawowych w kwocie 11.405,80 zł. W uzasadnieniu wskazał opisany powyżej stan faktyczny i podał, że zgodnie z art. 19 a ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.), należności Wojskowej Agencji Mieszkaniowej mogą być umarzane w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi, gospodarczymi lub finansowymi, a w myśl § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, należności pieniężne przysługujące Agencji mogą być umarzane w całości lub części kiedy dłużnik, będący osobą fizyczną, posiada wyłącznie składniki niepodlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej na podstawie odpowiednio art. 829 – 833 k.p.c. lub art. 8 – 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przedmioty codziennego użytku domowego albo egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji osoby dłużnika lub członków jego rodziny. Zatem organ rozstrzyga w tej kwestii w ramach uznania administracyjnego. W rozpoznawanej natomiast sprawie skarżąca zamieszkuje w powyższym lokalu z synem K.M. Z kolei – jak wynika z przeprowadzonego "wywiadu środowiskowego" – jej syn P.B. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu mieszkalnym od 12 lat i jest rozwiedziony z J.M. Ponadto skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej związanej ze stanem jej zdrowia i ponoszonymi wydatkami na leki w wysokości ok. 200 zł miesięcznie, a pobiera jedynie świadczenie emerytalne w wysokości 675,62 zł i nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości przedstawiających wartość handlową ani zgromadzonych zasobów pieniężnych. Stąd też nie zachodzi wskazana już wyżej przesłanka umorzenia należności pieniężnych przysługujących Agencji. Ponadto z informacji udzielonej przez Wojskowe Biuro Emerytalne w dniu [...] lutego 2009 r. wynika, iż P.B. pobiera bezterminowo emeryturę wojskową przyznaną od [...] października 2002 r., a wysokość pobieranego świadczenia za miesiąc luty 2009 r. wynosiła brutto 1.116,45 zł, które jest obciążone potrąceniami komorniczymi w wysokości 629,82 zł (60 % świadczenia) i do wypłaty dłużnikowi pozostaje kwota 318,15 zł. Do grudnia 2008 r. egzekucja na rzecz Wojskowej Agencji Mieszkaniowej była nieskuteczna ze względu na zaległości alimentacyjne P.B., zaś w styczniu 2009 r. i lutym 2009 r. na rzecz WAM wpłynęły wpłaty po 483,18 zł. Natomiast biorąc pod uwagę znane organowi okoliczności, nie zachodzi również wskazana powyżej przesłanka umorzenia. Z kolei – jak wynika z wyjaśnień skarżącej – jej syn K.M. ma poważne zaburzenia psychiczne i nadużywa alkoholu, a jedynym źródłem jego utrzymania jest pobierane przez nią świadczenie emerytalne oraz prace dorywcze. Reasumując, według dotychczasowych ustaleń dotyczących sytuacji finansowej i materialnej osób solidarnie odpowiedzialnych za powstałe zadłużenie, nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności, bowiem w myśl § 2 ust. 2 rozporządzenia, umorzenie należności pieniężnych przysługujących Agencji w przypadku, gdy oprócz dłużnika głównego są zobowiązane również inne osoby, może nastąpić wtedy, gdy przesłanki umorzenia zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych. Niezależnie od powyższego za uwzględnieniem wniosku nie przemawia również interes społeczny znajdujący odzwierciedlenie zarówno w statutowej działalności organu, jak i w sytuacji oraz potrzebach osób zajmujących lokale mieszkalne w zasobie mieszkaniowym Agencji, bowiem wiele osób będących dłużnikami Wojskowej Agencji Mieszkaniowej znajduje się często w dużo gorszej sytuacji materialnej, lecz pomimo tego spłacają zadłużenie związane z zajmowanym lokalem mieszkalnym. Poza tym umarzanie należności pieniężnych przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej przyczynia się do wzrostu kosztów związanych z utrzymaniem pozostałych lokali mieszkalnych (jak choćby ich remontowanie) ponoszonych przez inne osoby, regularnie opłacające swoje zobowiązania, zaś do pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej są powołane inne instytucje, które zostały na ten właśnie cel wyposażone w odpowiednie środki finansowe. W odwołaniu z dnia [...] marca 2009 r. do Ministra Obrony Narodowej, skarżąca wniosła o umorzenie zaległości, zaś w uzasadnieniu opisała wszystkie okoliczności związane z zamieszkaniem w przedmiotowym lokalu i próbami uzyskania do niego tytułu prawnego. Ponadto była przekonana, że jej syn PB. opłaca należności za lokal, zaś ona sama znajduje się w tragicznej sytuacji finansowej i zdrowotnej, a syn K.M. odbywa aktualnie karę pozbawienia wolności. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 3 i art. 268a k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. W uzasadnieniu – powołując się na wskazane już przez organ pierwszej instancji argumenty – podał, że skoro wobec pozostałych dłużników, tj. P.B. i K.M. nie można ustalić przesłanek z treści § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, to w konsekwencji, według brzmienia § 2 ust. 2, nie ma możliwości umorzenia części zadłużenia. Reasumując, brak potwierdzonej informacji o aktualnej sytuacji finansowej i materialnej wskazanych powyżej obu dłużników uniemożliwia przyjęcie, że zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca M.B. wniosła o umorzenie należności, zaś w uzasadnieniu powołała się na zarzuty i argumenty zawarte już w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, aniżeli podniesione przez skarżącą. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w myśl którego, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz nie może wydać nawet orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Na samym wstępie należy podkreślić, iż stosownie do postanowień art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Dodatkowo zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W myśl art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy uchybiły powyższym regułom rozpoznając wniosek skarżącej o umorzenie należności oraz odsetek z tytułu używania lokalu mieszkalnego. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.),w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, za uiszczanie opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego odpowiadają solidarnie pełnoletnie osoby stale zamieszkujące w tym lokalu. Jednocześnie stosownie do postanowień § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 245, poz. 2460), umorzenie należności pieniężnych przysługujących Agencji, w przypadku gdy oprócz dłużnika głównego są zobowiązane również inne osoby, może nastąpić wtedy, gdy przesłanki umorzenia zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych. Z analizy powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie należności, organ ma obowiązek zbadać i odnieść się do sytuacji wszystkich zobowiązanych, pod kątem zachodzenia przesłanek dopuszczalności umorzenia należności pieniężnych z tytułu użytkowania lokalu. Jednocześnie, ponieważ wobec organów WAM odpowiadają osoby zamieszkujące w tym lokalu, to tym samym ewentualne umorzenie, bądź odmowa umorzenia, tych należności bezspornie rzutowało będzie na sytuację zobowiązanych. A zatem organ rozpoznając wniosek o umorzenie należności zobligowany jest ustalić osoby zobowiązane do uiszczania tych należności, wezwać ich do udziału w postępowaniu i zapewnić im czynny udział w każdym jego stadium. Stronami postępowania o umorzenie należności, oprócz wnioskodawczyni M.B., są K.M. oraz P.B.. Pismem z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], organ zawiadomił strony o złożeniu wniosku o umorzenie należności oraz wezwał wyżej wymienione osoby do wzięcia udziału w postępowania w charakterze strony, jednak ani K.M., ani P.B. nie odebrali osobiście powyższego zawiadomienia. Korespondencję bowiem skierowaną do K.M. odebrał dorosły domownik – jego matka M.B., natomiast przesyłka, którą organ wysłał do P.B. została zwrócona przez Pocztę Polską z adnotacją: "zwrot – nie podjęto w terminie". Jednocześnie adres, na jaki organ skierował przesyłkę do P.B., został przez organ ustalony w trakcie postępowania o jego wykwaterowanie z przedmiotowego lokalu i strona nie odbierała pod nim żadnej korespondencji, a wcześniej ze względu na niemożność ustalenia miejsca jego przebywania, został ustanowiony dla niego kurator. Skoro zatem w trakcie postępowania o umorzenie należności P.B. nie doręczono mu żadnej korespondencji uznać więc należy, iż faktycznie nie brał on udziału w postępowaniu i to z powodu pasywnej postawy organu. Należy bowiem zauważyć, iż kodeks postępowania administracyjnego przewiduje w art. 34 tryb postępowania i ochrony praw dla strony, która jest nieobecna, czego organy w niniejszej sprawie nie wykorzystały. Dodać wreszcie należy, że ustalenie miejsca zamieszkania wymienionego można było uzyskać chociażby z WBE, o czym organ wspomina w decyzji. Należy również wskazać, iż w odwołaniu od decyzji Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...]marca 2009 r. nr [...] skarżąca wyraźnie wskazała, iż jej syn K.M. odbywa karę pozbawienia wolności. Pomimo uzyskania tej informacji, Minister Obrony Narodowej przesłał zaskarżoną decyzję ponownie na adres zamieszkania K.M. i uznał za doręczoną w trybie zastępczym (przesyłkę odebrał dorosły domownik). Organ w ogóle nie wyjaśniał, gdzie jest osadzony K.M. oraz od jakiego czasu. Informacja taka zaś byłaby o tyle istotna w niniejszej sprawie, iż w przypadku ustalenia, że od początku postępowania K.M. był pozbawiony wolności, to obaliłoby to domniemanie doręczenia mu wcześniejszej korespondencji. Tym samym naruszono przepisy postępowania w stopniu mającym – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego prowadząc postępowanie na nowo, organ winien zastosować się do powyższych wskazań i umożliwić – chociażby w sposób wyżej opisany – udział stron w postępowaniu. Skoro zaś tak, to zbędne staje się – jako przedwczesne – odnoszenie do zarzutów ze skargi i w tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) i art. 152 w zw. z art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.