II SA/Wa 677/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk Ewa Grochowska – Jung (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2011 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], którą odmówił A.K. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak któregokolwiek z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Organ wyjaśnił, iż wnioskodawczyni nie spełnia powyższych warunków. W toku sprawy ustalono, że A.K. na przestrzeni 54 lat życia udokumentowała 13 lat, 6 miesięcy i 11 dni okresu ubezpieczenia. Natomiast na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładowych w ostatnim 10 - leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy przedłużonym o okres pobierania renty udowodniła jedynie 3 lata, 8 miesięcy i 4 dni. Z akt administracyjnych wynika, iż wnioskodawczyni pracowała zawodowo do 1991 roku, następnie od 1992 r. do 2000 z uwagi na częściową niezdolność do pracy pobierała rentę inwalidzką. W 2000 r. Lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził u wnioskodawczyni niezdolności do pracy, w związku z czym została ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna z sześciomiesięcznym prawem do zasiłku. W dniu w dniu [...] sierpnia 2010 r. lekarz orzecznik ZUS uznał wnioskodawczynię całkowicie niezdolną do pracy od czerwca 2007 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2011 r. Prezes ZUS stwierdził, iż w okresie od [...] czerwca 2001 r., tj. od momentu zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w czerwcu 2007 r., czyli przez ponad 6 lat, wnioskodawczyni nie podejmowała jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. W tym czasie organ nie stwierdził zaistnienia szczególnej okoliczności, która mogłaby uzasadniać tak długą przerwę. Odnosząc się natomiast do przedstawionych przez wnioskodawczynię kart leczenia i opinii biegłych sądowych dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, iż przekazał powyższe dokumenty do ponownej analizy przez lekarza orzecznika ZUS, który w dniu [...] lutego 2011 r. stwierdził, że dokumenty te nie mają wpływu na zmianę orzeczenia wydanego w sierpniu 2010 r., ponieważ już wtedy znajdowały się one w aktach sprawy i zostały już uwzględnione. Wyjaśnił też, że źródłem utrzymania skarżącej jest zasiłek stały z [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 444 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 190,40 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A.K. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją. Wskazała, iż przepracowała w zawodzie 10 lat. Wskazała, iż przeszła dwie operacje kręgosłupa, w międzyczasie aktywnie szukała pracy, ale dyskryminowano ją ze względu na zdrowie, wiek i płeć. Wyjaśniła, iż posiadane oszczędności wydała już i obecnie nie posiada żadnych dochodów. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z cytowanego już wyżej przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o świadczenie, 3) brak niezbędnych środków utrzymania. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z treścią art. 124 cytowanej ustawy, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Stąd też Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 kpa). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dochował powyższych zasad. Odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku organ uzasadnił brakiem szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby długi okres pozostawania wnioskodawczyni bez ubezpieczenia społecznego. Ponadto stwierdził, iż przedstawione przez skarżącą dokumenty dotyczące jej stanu zdrowia - karty leczenia i opinie biegłych sądowych, zostały uwzględnione przy wydawaniu orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Należy zgodzić się z organem, iż skoro powyższe dokumenty znajdowały się w aktach sprawy, to zapewne podlegały analizie lekarza orzecznika ZUS. Umknęło jednak uwadze organu, iż przedstawione dokumenty, powinny być ocenione również pod kątem zaistnienia innych okoliczności, dla których skarżąca nie mogła wypracować wymaganego okresu. Powszechnie wiadomym jest bowiem, iż zły stan zdrowia oraz długotrwała choroba, nie zawsze muszą skutkować wyeliminowaniem z życia zawodowego. Tymczasem, pomimo iż przedstawione dokumenty, zwłaszcza opinie biegłych lekarzy wyraźnie wskazują na szeroki wachlarz schorzeń, na które cierpiała i cierpi skarżąca: schorzenia [...] oraz związane z nimi przeciwwskazania, zostały one całkowicie przez organ pominięte. Zdaniem Sądu, organ winien był dokładnie przeanalizować te okoliczności, również pod kątem ewentualnego zmniejszenia stażu pracy i utrudnienia w wypracowaniu odpowiedniego okresu ubezpieczeniowego. W rozpatrywanej sprawie organ nie uczynił tego, poprzestał jedynie na stwierdzeniu, iż brak jest uzasadnienia dla długiej ponad sześcioletniej przerwy w zatrudnieniu skarżącej. Takie stwierdzenie bez odniesienia się do dokumentacji medycznej skarżącej – przebytych chorób i przeciwwskazań do wykonywania określonych prac, jest zdaniem Sądu niewystarczające. Tym bardziej, że wnioski dotyczące niezdolności skarżącej do pracy było dużo dalej idące, niż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. W tym miejscu należy podkreślić, iż Sąd w żaden sposób nie kwestionuje wydanego w sprawie skarżącej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, a także związania organu tym rozstrzygnięciem dla potrzeb postępowania w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak, zdaniem Sądu, obok tego orzeczenia organ winien też, przy ocenie zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności, brać pod uwagę sytuację faktyczną przedstawioną przez wnioskodawczynię, ponieważ ta też mogła decydować o szczególnym przypadku, usprawiedliwiającym brak podjęcia zatrudnienia, pomimo braku orzeczenia o niezdolności do pracy. Skoro skarżąca przedstawiła w postępowaniu dokumentację medyczną, to powinna ona być potraktowana jako materiał dowodowy w sprawie, a więc powinna podlegać ocenie organu, nie tylko z uwagi na moment powstania całkowitej niezdolności do pracy, ale też jako wyjaśnienie przyczyny pozostawania bez pracy. Wnioskodawczyni wskazała także na specyfikę wykonywanego zawodu – [...], związaną m. in. z poruszaniem się w terenie, a jednocześnie wymieniła przeciwwskazania przy chorobie [...] do dłuższego stania, siedzenia. Dodatkowo podnosiła, iż aktywnie poszukiwała pracy wszelkimi możliwymi sposobami, ale z uwagi na stan zdrowia, a także wiek i płeć nie otrzymała żadnej propozycji. Tych okoliczności organ również w żaden sposób nie rozważył. Zgodzić się należy z organem, iż trudna sytuacja materialna wnioskodawczyni, nie może stanowić jedynej i wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Jednak w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest mowa o środkach niezbędnych do utrzymania i ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji chorej osoby. Tego wymogu również nie spełnia zaskarżona decyzja. Reasumując, organ rozpoznający niniejszą sprawę dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, a uchybienia te miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS ponownie dokona oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również, o ile uzna to za konieczne uzupełni go i rozstrzygnie, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Z uwagi na powyższe, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku. W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.