VIII SA/Wa 590/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2011 r. sprawy ze skargi P. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1) stwierdza w całości nieważność zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w R. z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]); 2) stwierdza że zaskarżona uchwała i poprzedzająca ją uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w R. z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]) nie podlegają wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia niniejszego wyroku; 3) zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego P. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r. Okręgowa Rada Adwokacka w R. skreśliła aplikanta adwokackiego P. M. z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w R., jednocześnie zażądała zaniechania występowania przed sądami. Na powyższą uchwałę w/w, zgodnie z pouczeniem złożył odwołanie, wnosząc o stwierdzenie nieważności wskazanej uchwały z uwagi na wydanie jej bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu odwołania odwołujący się wskazał, że art. 79 ustawy prawo o adwokaturze stanowi zamknięty katalog wypadków stanowiących podstawę do wykreślenia z listy aplikantów, brak jest natomiast przepisu, który pozbawia aplikanta jego statusu, np. wskutek zdania egzaminu adwokackiego. Podniósł, że zdanie egzaminu adwokackiego nawet z wynikiem pozytywnym nie powoduje utraty statusu aplikanta adwokackiego, gdyż ta może nastąpić jedynie na skutek skreślenia z listy, o czym stanowi art. 79 ustawy prawo o adwokaturze, który nie przewiduje wypadku niezdania egzaminu adwokackiego. Uchwałą z dnia [...] marca 2011 r., Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu uchwały organ odwoławczy przyznał, że aktualnie obowiązujące przepisy ustawy prawo o adwokaturze nie zawierają expresis verbis przepisu nakazującego skreślenie aplikanta adwokackiego z listy po odbyciu przez niego aplikacji, to jednak całość uregulowań dotyczących systemu aplikacji adwokackiej, pozwalała na podjęcie przez organ I instancji takiej uchwały. Organ odwoławczy wskazał, że okres trwania aplikacji określa art. 76 ust. 1 prawa o adwokaturze, zaś po jej odbyciu aplikant traci swój status aplikanta adwokackiego i ma prawo uzyskać stosowne zaświadczenie, uprawniające do przystąpienia do egzaminu adwokackiego. Pozostawanie na liście aplikantów adwokackich mógłby uzasadniać jedynie pozytywny wynik egzaminu adwokackiego, którego logicznym następstwem byłby wniosek, a następnie postępowanie o wpis na listę adwokatów, a zatem pozostawanie zainteresowanego w tej konkretnej sytuacji na liście aplikantów adwokackich nie znajduje uzasadnienia, nie stoi to jednak na przeszkodzie by zainteresowany mógł przystępować do kolejnych egzaminów adwokackich. Organ odwoławczy wskazał, ze skreślenie z listy aplikantów adwokackich jest czynnością techniczną, jednak dokonanie tego w formie uchwały nie stanowi o jej wadliwości. Zainteresowany po odbyciu aplikacji adwokackiej przystąpił do egzaminu adwokackiego, którego nie zdał. Okoliczność ta nie stanowi warunku sine qua non dla skreślenia z listy aplikantów; przesądzające znaczenie ma fakt odbycia aplikacji i uzyskanie uprawnień do przystąpienia do egzaminu adwokackiego, co powoduje utratę przez zainteresowanego statusu aplikanta adwokackiego. Na powyższą uchwałę P. M. (dalej jako skarżący) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podnosząc zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, tj. z uwagi na wydanie przez organy obu instancji uchwał bez podstawy prawnej wniósł o stwierdzenie nieważności uchwał obu organów samorządu adwokackiego w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzył wcześniej prezentowaną argumentację dotyczącą braku podstawy prawnej do skreślenia z listy aplikantów adwokackich osoby, która nie zdała egzaminu adwokackiego. Podniósł, że uchwała organu I instancji nie spełnia wymogów art. 107 § 1 i 3 kpa i nie zawiera elementów koniecznych, takich jak powołanie podstawy prawnej, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy odwołanie, podpisów z podaniem imion i nazwisk oraz stanowisk służbowych osób uprawnionych do wydania decyzji. Nadto nie zawiera uzasadnienia prawnego, tj. wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że art. 79 ustawy prawo o adwokaturze wskazuje na przypadki skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich w trakcie trwania aplikacji. Skarżący zaś została skreślony z tej listy już po odbyciu aplikacji (po uzyskaniu zaświadczenia o odbyciu aplikacji). O utracie statusu aplikanta adwokackiego przesądza fakt ukończenia aplikacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie zaś nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna, gdyż uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jak i poprzedzająca ją uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w R. zostały wydane bez podstawy prawnej, co skutkuje uznaniem, że obie powołane uchwały obarczone są wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest niesporny pomiędzy stronami, tj. skarżącym, a organami samorządu adwokackiego. Spór dotyczy kwestii, czy odbycie aplikacji i negatywny wynik egzaminu adwokackiego jest podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Przypadki skreślenia z listy aplikantów adwokackich regulowane są w art. 79 ust. 1 i 2 prawa o adwokaturze. Przywołany przepis reguluje obligatoryjne i fakultatywne przesłanki skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Obligatoryjne są wymienione w art. 79 ust. 1 ustawy, tj. : 1) okoliczności wymienione w art. 72 ust. 1 i art. 74 ustawy, 2) niezakończenie bez usprawiedliwionej przyczyny aplikacji adwokackiej w terminie o którym mowa w art. 76 ust. 1 ustawy. Natomiast fakultatywna przesłanka skreślenia z listy aplikantów adwokackich jest określona w art. 79 ust. 2 ustawy, stosownie do którego można skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi się jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Brak jest w powołanym uregulowaniu wskazania, ze odbycie aplikacji i niezdanie egzaminu adwokackiego jest podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Wykładnia literalna ustawy, jak również regulaminu aplikacji adwokackiej wskazują, że status aplikanta jest niezależny od faktu odbywania aplikacji, tj. uzyskanie takiego statusu nie wiąże się z rozpoczęciem odbywania aplikacji, ani jego utrata nie wiąże się z zakończeniem biegu aplikacji adwokackiej. Za to, z aktualnie obowiązujących przepisów wynika jednoznacznie, że dla uzyskania statusu aplikanta przesądzające jest uzyskanie wpisu na listę aplikantów adwokackich, a co za tym idzie – dla utraty statusu aplikanta adwokackiego kluczowe byłoby skreślenie z listy aplikantów adwokackich, które nie może nastąpić z powodu ukończenia aplikacji, ani złożenia egzaminu adwokackiego (z wynikiem negatywnym, czy tez pozytywnym). Stwierdzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zawarte z podjętej uchwale, że odbycie aplikacji jest okolicznością powodującą utratę statusu aplikanta adwokackiego, a samo skreślenie z listy w takiej sytuacji jest czynnością techniczną niewymagającą formy uchwały, a samo jej dokonanie w takiej formie nie stanowi o jej wadliwości – są nadinterpretacją przez organ samorządu adwokackiego przepisów w tym przedmiocie. Sąd nie podziela przyjętej przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w zaskarżonej uchwale interpretacji przepisów prawa o adwokaturze regulujących zasady skreślania z listy aplikantów adwokackich. Stwierdzając wydanie zaskarżonych uchwał bez podstawy prawnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność uchwał obu instancji organów samorządu adwokackiego. W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 i 2 p.p.s.a., jak w punkcie trzecim wyroku. Jednocześnie Sąd stwierdza, na zasadzie postulatu de lege ferenda, że istniejąca luka prawna w przepisach regulujących status aplikantów adwokackich jest niewątpliwie niepożądana, skutkująca negatywnie dla organizacji pomocy prawnej obywateli, jak i dla samego wymiaru sprawiedliwości i konieczne są zmiany ustawowe w prawie o adwokaturze, które rozstrzygnęłyby powyższe kwestie.