II SA/Gl 158/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.),, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2011 r. sprawy ze skargi W.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr. [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości, 2. zasądza na rzecz skarżącego od Wojewody [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] r. W.G. wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w J. o sprostowanie aktu zgonu swojej zmarłej krewnej J.W. w części dotyczącej nazwiska rodowego ww. z "G" na "G". Organ I instancji przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy akty stanu cywilnego zmarłej J.W. zawierają prawidłową pisownię nazwiska rodowego oraz czy prawidłowo wpisane zostało nazwisko ojca. W tym celu organ I instancji uzyskał m.in. odpisy aktów urodzenia i małżeństwa zmarłej J.W. oraz akt małżeństwa jej rodziców. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w J., działając jako organ I instancji, orzekła o odmowie sprostowania w akcie zgonu Nr [...] nazwiska rodowego zmarłej J.W. oraz jej ojca z "G" na "G.". W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż w dniu [...]r. został sporządzony akt zgonu J.W. zgodnie z przedłożonym dowodem osobistym zmarłej i jej aktem urodzenia Nr [...] przechowywanym w USC w R. oraz jej aktem małżeństwa Nr [...] sporządzonym w USC w P.. W związku z rozbieżnościami między danymi podawanymi przez zgłaszającego zgon brata zmarłej J.G. w przedmiocie nazwiska rodowego zmarłej i jej ojca, a przedłożonymi dowodami osobistymi przeprowadzono postępowanie wyjaśniające mające na celu prawidłowe wpisanie w akcie zgonu zmarłej jej nazwiska rodowego i nazwiska rodowego ojca. Ustalono, że zarówno w akcie urodzenia i w akcie małżeństwa zmarłej figuruje nazwisko rodowe "G." oraz nazwisko rodowe jej ojca "G.", a więc w aktach stanu cywilnego, dotyczących zmarłej J.W. oraz w jej dowodzie osobistym występuje ten sam zapis nazwiska rodowego "G.". Ustalono też, że akt urodzenia i akt małżeństwa zmarłej sporządzone zostały zgodnie z aktem małżeństwa rodziców Nr [...] w USC R.. Organ I instancji wskazał w konsekwencji, iż zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. 2004, Nr 161, poz. 1688 z późn. zm.) kierownik urzędu stanu cywilnego może jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski w przypadku stwierdzenia, że wpis do aktu nie jest zgodny z przedstawionymi dokumentami, stanowiącymi podstawę sporządzenia aktu. Natomiast w sytuacji kiedy zarówno w akcie, jak i dokumentach stanowiących podstawę jego sporządzenia dane są identyczne, właściwym do rozstrzygnięcia sprawy jest sąd w postępowaniu nieprocesowym (art 31 przywołanej ustawy). Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej wniósł W.G. wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniósł m.in., iż sprawa nie została zbadana z należytą starannością. Zignorowano w szczególności wszystkie załączone przez odwołującego dokumenty zawierające poprawną pisownię "G." i nie podano dlaczego tak uczyniono. Nie dołączono do odpowiedzi odmownych żadnych dokumentów potwierdzających stan faktyczny, a na nie właśnie powołuje się w odmowach Kierownik USC w J.. Oprócz dobrego obyczaju został zdaniem strony rażąco naruszony art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 2 Konstytucji RP, art. 51 pkt 3 i 4 Konstytucji RP. Zignorowano nawet postanowienia Sądu Powiatowego w G. z dnia [...] r. i z dnia [...]r., który badał z urzędu, kto jest spadkobiercą po E.G. (art. 670 §1 k.p.c.). W.G. podkreślił, iż dysponuje jeszcze jednym postanowieniem sądu spadku - Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r., który m.in. stwierdza: "matka J.W. z domu G.". Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. i przekazał sprawę organowi pierwszoinstancyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że podstawowym dokumentem, który jest niezbędny do ustalenia jaka była prawidłowa pisownia nazwiska rodowego w tej sprawie jest akt urodzenia ojca osoby, której akt stanu cywilnego ma zostać sprostowany. Organ I instancji nie wydobył tego dokumentu. W ponownym postępowaniu należy zatem zwrócić się min. pismem do Urzędu Stanu Cywilnego w R., w celu ustalenia czy w urzędzie tym znajduje się akt urodzenia ojca zmarłej J.W.. W celu odnalezienia tego odpisu aktu urodzenia należy zwrócić się również do Archiwum Państwowego. Obowiązuje bowiem zasada, zgodnie z którą podstawą sprostowania aktu stanu cywilnego może być inny akt stanu cywilnego sporządzony przed sporządzeniem aktu, który ma zostać sprostowany np. akt urodzenia może zostać sprostowany na podstawie aktu małżeństwa rodziców osoby, której akt urodzenia ma zostać sprostowany, akt małżeństwa może zostać sprostowany na podstawie aktów urodzeń osób, zawierających małżeństwo. Akt stanu cywilnego może zostać sprostowany również na podstawie dokumentu, który stał się podstawą sporządzenia tego aktu np. akt urodzenia może zostać sprostowany na podstawie zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego urodzenie, akt zgonu może zostać sprostowany na podstawie karty zgonu, jeżeli dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktów nie zawierają błędów. Wydanie decyzji o sprostowaniu aktu stanu cywilnego musi być poprzedzone wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym. W rozpoznawanej sprawie niezbędne było wydobycie kilku odpisów aktów stanu cywilnego. Zasadnicze znaczenie zdaniem organu II instancji ma odnalezienie i wydobycie aktu urodzenia ojca zmarłej J.W.. Organ I instancji powinien również dokonać w ponownym postępowaniu ustaleń w zakresie pisowni nazwiska ojca zmarłej J.W. w akcie urodzenia jej ojca oraz w akcie małżeństwa jej rodziców. Pismem z dnia [...] r. W.G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji. W skardze zarzucił wydanej przez Wojewodę [...] decyzji naruszenie prawa w postaci: rażącego naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a i z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przedstawionych przez skarżącego dowodów, które mają zasadniczy wpływ na ustalenie stanu faktycznego i rozstrzygnięcie sprawy, rażącego naruszenia art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. bo bez uzasadnienia prawnego i faktycznego w zaskarżonej decyzji został pominięty fragment analogicznego uzasadnienia USC w J. dot. wystarczających dokumentów do sprostowania aktu zgonu, rażącego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 51 § 3 Konstytucji RP bo nigdy nie udostępniono stronie zebranych przez urzędy dowodów i materiałów i nie miała ona możliwości wypowiedzenia się w tym względzie przed wydaniem decyzji, naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. bo do rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji wymaga się w zaskarżonej decyzji uwzględnienia dodatkowo tylko jednego dokumentu, co nie wyczerpuje warunku przeprowadzenia postępowania w znacznej części, * rażącego naruszenia art. 2 Konstytucji RP i art. 7 k.p.a. bo nie odniesiono się do zarzutów naruszenia Konstytucji RP, k.p.a. i innych zawartych w odwołaniu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż Wojewoda [...] zarzuca w istocie organowi pierwszej instancji, że nie wydobył i nie rozpatrzył jednego dokumentu - aktu urodzenia ojca zmarłej bo drugi akt, który wskazuje wnikliwie rozważyć - akt małżeństwa rodziców zmarłej już dawno jest - tak przynajmniej wynika z pism Kierownika USC w J.. Wobec kilkunastu innych dokumentów zgromadzonych przez USC w J. brak jednego dokumentu zdecydowanie nie wyczerpuje wymagań art. 138 § 2 k.p.a. Tym bardziej, że w zaskarżonej decyzji nie wskazuje się na konieczność uwzględnienia w postępowaniu wyjaśniającym żadnego z przedstawionych przez skarżącego dokumentów. W szczególności Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił postanowień sądów spadku, rękopisów aktów cywilnych i wystawionego m.in. na ich podstawie dowodu osobistego. Bez podania jakiejkolwiek przyczyny odrzucił ważne dowody w sprawie i rażąco naruszył art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., z art. 77 § 1 k.p.a. i z art. 78 § 1 k.p.a. Nie uwzględniono postanowienia Sądu Powiatowego w G. z dnia [...] r. i z dnia [...] r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r., z których zdaniem skarżącego wynika w szczególności, że ojciec skarżącego i J. W. W. są bratem i siostrą (z jedenaściorga rodzeństwa - żyje jeszcze pięcioro) oraz noszą tak samo brzmiące nazwisko rodowe: G.i i G.. Sądy spadku, w tym przypadku Sąd Powiatowy w G. i Sąd Rejonowy w J. były zobowiązane na podstawie art. 670 k.p.c. zbadać z urzędu kto jest spadkobiercą. Sądy więc musiały zbadać w szczególności nazwiska rodowe spadkobierców. Z postanowień obydwu Sądów wynika, że nazwisko rodowe J.W.W. brzmi: "G.". W Sądzie Rejonowym w J.w roku [...] J.W. legitymowała się dowodem osobistym wystawionym w [...] r. z błędnym nazwiskiem rodowym, a Sąd Rejonowy w J. mimo to w swoim postanowieniu wskazał na poprawne nazwisko rodowe - cyt. "J.W. z domu G.". W konsekwencji, zdaniem skarżącego, winno to prowadzić do dokonania wnioskowanego przezeń sprostowania. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ II instancji podtrzymał swe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga, zasługuje na uwzględnienie, podjęte przez Wojewodę [...] rozstrzygnięcie jest bowiem dotknięte uchybieniem uzasadniającym jego wzruszenie. Wskazać bowiem trzeba, iż w myśl art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy w wyniku rozpoznania odwołania wydaje kończącą postępowanie w sprawie decyzję utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, uchylającą zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzekającą co do istoty sprawy, bądź uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie pierwszej instancji albo też umarzającą postępowanie odwoławcze. Zasadą jest zatem, iż organ drugoinstancyjny w sposób ostateczny załatwia sprawę administracyjną, która została mu przedłożona w wyniku wniesionego odwołania. Jako wyjątek traktować zatem należy przewidziane w § 2 przywołanego artykułu prawo i jednocześnie obowiązek organu drugiej instancji nie orzekania w sposób kończący sprawę i wydania jedynie decyzji kasacyjnej uchylającej rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Wybór takiego właśnie wyniku rozpoznania odwołania nie zależy od swobody uznaniowej organu. Możliwość ta, stosownie do przywołanego art. 138 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania przez organ II instancji zaskarżonej decyzji, znajdowała bowiem zastosowanie jedynie w ściśle określonej sytuacji, a mianowicie wówczas gdy rozstrzygnięcie sprawy wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W myśl art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może bowiem przeprowadzić jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe. Przeprowadzenie natomiast przez organ odwoławczy całego postępowania wyjaśniającego lub też postępowania wyjaśniającego w znacznej jego części pozbawiłoby strony służącego im prawa odwołania (por. wyrok NSA z dnia 14 października 1999 r., IV SA 1313/98, niepubl.) i naruszyło tym samym zagwarantowaną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności. W konsekwencji, dokonując wykładni a contrario, w sytuacji gdy materiał dowodowy został zebrany w sprawie w sposób wyczerpujący, bądź możliwy do uzupełnienia w trybie art. 136 k.p.a. uchylenie zaskarżonej w wyniku odwołania decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazanie sprawy organowi temu do ponownego rozpoznania nie było dopuszczalne. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż Wojewoda [...] w sposób istotny naruszył art. 138 § 2 k.p.a., stosując go w sytuacji, w której nie było podstaw do jego zastosowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] zalecił bowiem organowi I instancji cyt. "odnalezienie i wydobycie aktu urodzenia ojca, zmarłej J.W." oraz dokonanie cyt. "ustaleń w zakresie pisowni nazwiska ojca zmarłej J.W. w akcie urodzenia jej ojca oraz w akcie małżeństwa jej rodziców". W istocie, wobec faktu, iż wspomniany akt małżeństwa rodziców J.W. widnieje w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych, jedyny dokument, którego zdaniem Wojewody brak, to akt urodzenia ojca zmarłej. W tym celu organ I instancji, zdaniem Wojewody [...] winien zwrócić się pismem do USC w R. i do Archiwum Państwowego. Wykonanie działań tych niewątpliwie nie stanowi ani przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości, ani też nawet w znacznej części. W tej kwestii zdaniem Sądu w pełni podzielić należy twierdzenia skarżącego, iż brak jednego tylko dokumentu, którego notabene istnienie w świetle notatki służbowej Zastępcy Kierownika USC z dnia [...] r. o braku ksiąg urodzeń sprzed [...] r. stoi pod znakiem zapytania, w żadnej mierze nie uprawniał Wojewody [...] do uchylenia zaskarżonej decyzji. Niewątpliwym jest bowiem, iż organ ten mógł bądź to samodzielnie, bądź też w drodze przewidzianego w art. 136 k.p.a. zlecenia czynności tej organowi I instancji, podjąć działania celem uzyskania dokumentu, o którym mowa, i w zależności od wyniku analizy całości zebranych w sprawie dowodów podjąć rozstrzygnięcie bądź to uwzględniające wniosek strony bądź też przychylające się do stanowiska organu pierwszoinstancyjnego sprostowania takiego odmawiającego i wskazującego skarżącemu możliwość ustalenia brzmienia nazwiska przez sąd powszechny. Brak potrzeby dokonania szerszych ustaleń wyklucza bowiem potrzebę ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, a tym samym wyłącza przewidzianą w art. 138 § 2 k.p.a. dopuszczalność uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wskazania co do ponownego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi w kwocie 100,00 zł orzeczono na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a.