I SA/Lu 479/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, NSA Anna Kwiatek, Protokolant Referent stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 października 2011 r. sprawy ze skargi Z. T. i W. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia W. T., uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienie i akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec Z. i W. T. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...] (zmieniony na [...]) wystawionego przez Zarząd Województwa [...], obejmującego zaległą opłatę za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej za 2010 r. w wysokości 784,60 zł. Zawiadomieniami z dnia [...] ([...] i nr [...]) organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia rachunku bankowego małżonków w Banku Spółdzielczym [...], odpisy zawiadomień o zajęciu wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego doręczył odrębnie obojgu małżonkom. Bank (pisma z dnia [...].) poinformował, że nie prowadzi rachunku dla zobowiązanych. W dniu 21 lutego 2011 r. Z. i W. T. nadali pismo zatytułowane "zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów", w którym na podstawie 33 pkt 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzucili: - niewymagalność obowiązku określonego w tytule wykonawczym z dnia [...] nr [...] wystawionym przez Zarząd Województwa, określającym zobowiązanie skarżącego w opłacie z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolnej w kwocie 784,60 zł za rok 2010, - określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji, gdyż podstawą do określenia wysokości opłaty jest informacja Marszałka Województwa o wysokości opłaty za dany rok, która winna być doręczona zobowiązanemu, co w przedmiotowej sprawie nie zostało dopełnione. W związku z tym wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o jego zawieszenie. Po rozpoznaniu zgłoszonych żądań Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]. skierowanym do W. T., na podstawie art. 58 i art. 59 § 1 K.p.a. w związku z art. 17 i 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – odmówił przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...]), Postanowieniem z dnia [...]. skierowanym do W. T. ten sam organ - na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 17 i 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - umorzył postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów, jako złożonych po terminie. Następnie postanowieniem z dnia [...] nr [...] , na podstawie art. 132 § 1 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnik Urzędu Skarbowego uchylił własne postanowienie z dnia [...] umarzające postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a następnie postanowieniem z dnia [...]. - na podstawie art. 59 § 3 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na postanowienie z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego W. T. wniósł zażalenie. Zarzucił naruszenie przepisów art. 7 i 77 K.p.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania. W jego ocenie, art. 59 ustawy egzekucyjnej stanowi samodzielne przyczyny, których wystąpienie obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania bez względu na zawarty w art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej obowiązek badania wyłącznie dopuszczalności egzekucji, bez możliwości badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny winien prowadzić postępowanie w celu ustalenia, czy zachodzi przypadek wskazany w art. 59 ustawy egzekucyjnej. Ustalenia organu pierwszej instancji stoją w sprzeczności z zasadami postępowania wyjaśniającego określonymi w art. 7 i 77 K.p.a., gdyż norma zawarta w art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uniemożliwia zbadania przesłanek wymienionych w art. 59 ustawy egzekucyjnej, a po stwierdzeniu ich istnienia - obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zasada wyrażona w art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej odnosi się do początkowej fazy postępowania egzekucyjnego, gdzie organ dysponuje wyłącznie tytułem wykonawczym bez stanowiska zobowiązanego i zarzutów, które może zgłosić w toku postępowania lub okoliczności mających na nie wpływ. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego i umorzył postępowanie w tym zakresie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w razie wszczęcia postępowania na wniosek - obowiązkiem organu egzekucyjnego jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji w oderwaniu od określonego przez stronę trybu załatwienia jej sprawy - zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - zmienił tryb na art. 59 § 3 ww. ustawy egzekucyjnej, mimo iż z treści pisma jednoznacznie wynikało, iż wnoszący je oczekują uruchomienia trybu określonego w art. 34 § 4 ww. ustawy, gdyż wraz z jasno określonymi zarzutami składają wniosek o przywrócenie terminu do ich złożenia. Następnie organ wskazał, że stosownie do art. 59 § 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 i 2, organ egzekucyjny - na żądanie zobowiązanego - wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Zgodnie zaś z tym przepisem organ egzekucyjny (...) wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie treść przytoczonych wyżej przepisów organ uznał, że przyjęty tryb załatwienia sprawy nie był prawidłowy, a wydane postanowienie rozstrzygające istotę zarzutów jest przedwczesne. Skoro Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, to w tej sytuacji organ egzekucyjny rozpozna wskazany wniosek, a następnie wyda postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. W przypadku uwzględnienia zarzutów (art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej) organ wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Natomiast odmowa uwzględnienia zarzutów jest równoznaczna z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego i w tym względzie organ egzekucyjny nie wydaje odrębnego postanowienia na podstawie art. 59 ustawy egzekucyjnej. W ocenie organu odwoławczego automatyczne uznanie złożonych zarzutów, które nie zostały uwzględnione, bądź w stosunku do których umorzono postępowanie, za wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego - nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że jeżeli intencją strony będzie złożenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn określonych w art. 59 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej, może go wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego odrębnym pismem, przytoczył przy tym wymienione enumeratywnie w art. 59 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej przesłanki obligujące organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na koniec wskazał, że w przypadku wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek strony i w jakim trybie go rozpoznać - obowiązkiem organu egzekucyjnego jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśniających treść żądania strony. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli Z. i W. T. Wnosząc o jego uchylenie zarzucili naruszenie art. 59 § 4 w związku z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez odmowę rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na mocy art. 59 § 1 tej ustawy oraz przyjęcie, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie postępowania wymaga dodatkowej czynności zobowiązanego, to jest złożenia odrębnego pisma w przypadku braku przesłanek do umorzenia postępowania na mocy art. 34 § 4 tej ustawy. W ocenie skarżących, w świetle brzmienia art. 59 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pomimo wynikającego z tego przepisu pierwszeństwa zastosowania art. 34 § 4 tej ustawy, przepis ten nie wyłącza, w przypadku zaistnienia przesłanek w nim wymienionych i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na mocy art. 59 § 1 ustawy. Zdaniem wnoszących skargę, skoro z art. 59 § 4 wynika, że postanowienie, o którym mowa w § 3 wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela, albo z urzędu, to organ nie ma obowiązku oczekiwać od zobowiązanego dokonania czynności żądania wszczęcia postępowania w tym trybie. Podnosili również, że pisma zobowiązanych składane w toku postępowania wskazywały jako podstawę do wydania postanowienia o umorzeniu art. 59 § 1 ustawy. W zakresie uzasadniającym "wygaśniecie" obowiązku uiszczenia spornej opłaty powoływali się na wyrok w sprawie VII SA/Wa 331/10, podnosząc, iż w warunkach sprawy niniejszej, obowiązek uiszczenia opłaty wygasł z uwagi na stwierdzenie braku planu zagospodarowania przestrzennego, który był podstawą do ustalenia wysokości tej opłaty, co powoduje, że organ powinien wydać postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne na mocy art. 59 § 3 ustawy, mając za podstawę art. 59 ust. 1 pkt 2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumentację prezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna, bowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zgodnie z art. 33 w zw. z art. 27 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 229. poz. 1954 z późn. zm.- dalej u.p.e.a.) zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym przysługują zarzuty taksatywnie wymienione w tym przepisie prawa. Z akt sprawy wynika, iż skarżący skorzystał z tego swoistego środka zaskarżenia i w piśmie z dnia [...] wniósł zarzuty oparte na art. 33 pkt 1 i 3 u.p.e.a. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich złożenia. To pismo wszczęło postępowanie w kwestii przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, a więc rozstrzygnięcia, czy mogą być one rozpatrzone merytorycznie w trybie art. 34 u.p.e.a. Zgłoszone zarzuty organ egzekucyjny rozpatruje ( a więc, w razie ich zgłoszenia w terminie, ma obowiązek je rozpatrzyć) w zakresie zgłoszonych zarzutów i w tym przedmiocie, stosownie do art. 34 § 4 u.p.e.a. wydaje postanowienie, w tym o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jeżeli zarzuty są uzasadnione. Stosownie do art. 59 § 1u.p.e.a postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania, 9) na żądanie wierzyciela, 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem . Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W tym ostatnim przypadku zobowiązany poprzez wniesienie zarzutów (art. 33 u.p.e.a.), złożenie powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 2 § 3 u.p.e.a.) oraz skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.) może wskazać na istnienie podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a . Skarżący, poprzez wniesienie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 i 3 u.p.e.a wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zainicjował procedurę zmierzającą do ewentualnego ich rozpoznania we właściwym trybie i ewentualnego umorzenia postępowania na podstawie art. 34 § 4 tej ustawy, wobec zajścia wskazywanych przez siebie przesłanek do umorzenia postępowania określonych w art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. Stosownie do art. 59 § 3 u.p.e.a, w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Taka konstrukcja art. 59 § 3 ww. ustawy oznacza pierwszeństwo zastosowania trybu z art. 34 § 4, o ile został on zainicjowany przez zobowiązanego. Zainicjowanie przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie zarzutów i ewentualne ich uwzględnienie, a przez to umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.ea. czynić będzie bowiem bezprzedmiotowym wydanie postanowienia w tym samym przedmiocie w trybie art. 59. Odmowa uwzględnienia zarzutów jest zaś równoznaczna z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego i w tym wypadku organ nie wydaje odrębnego postanowienia na podstawie art. 59 u.p.e.a. W takiej sytuacji stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, który wskazał, że skoro do Urzędu Skarbowego w dniu [...]. wpłynęło pismo Z. i W. T. zatytułowane "zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów", to treść żądania strony wskazywała jednoznacznie na konieczność zastosowania przez organ egzekucyjny trybu, o którym mowa w art. 34 u.p.e.a, po uprzednim rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu, nie może być uznane za naruszające prawo. Wskazać też należy, iż przepis art. 59, w odróżnieniu od art. 27 § 1 pkt 8 u.p.e.a. nie ustanawia terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązany może więc wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. W tych przypadkach organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, o ile stwierdzi wystąpienie przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Wskazanie na tą okoliczność w zaskarżonym postanowieniu nie narusza powołanych wyżej przepisów prawa. Uznanie za przedwczesne wydania postanowienia w trybie art. 59 § 3 ustawy w istocie rozstrzygającego zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie może być więc uznane za naruszające prawo. Powołany w skardze wyrok w sprawie VII SA/Wa 331/10 został wydany w innej sprawie i dotyczy innych, niż mające zastosowanie w sprawie, przepisów prawa. Stosownie do art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej "ppsa") uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym, jak też inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (50 § 2). Istotę legitymacji skargowej stanowi uprawnienie do żądania przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej przez sąd administracyjny w celu doprowadzenia ich do stanu zgodnego z prawem. W tej płaszczyźnie o istnieniu legitymacji skargowej nie decyduje zarzut naruszenia interesu prawnego skarżącego, ale interes prawny, którego istotę stanowi żądanie oceny przez sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu z obiektywnym porządkiem prawnym. Z akt wynika, że postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej jak i postanowienie organu I instancji skierowane były do W. T. Z. T. nie była adresatem wydanych przez organy rozstrzygnięć. Nie ma ona więc interesu prawnego we wniesieniu skargi, bowiem nie istnieje związek miedzy sferą jej indywidualnych praw i obowiązków, a zaskarżonym aktem . Z tych względów na podstawie art. 151 ppsa skargę W.T. należało oddalić.