I SA/Wr 1374/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Betta, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Katarzyna Wilczek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia zarzutu na postępowanie egzekucyjne oddala skargę. Przedmiotem skargi M. C. (dalej: zobowiązana, skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]r., nr [...], pozostawiające bez rozpatrzenia zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Izby Celnej we W. prowadził wobec skarżącej jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne w związku z ciążącymi na zobowiązanej zaległościami z tytułu podatku akcyzowego. Zawiadomieniami z dnia 23 grudnia 2010 r. (doręczonymi w dniu 28 grudnia 2010 r.) organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej w ING Bank Śląski. Pismem z dnia 4 stycznia 2011 r. zobowiązana wystąpiła do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zmianę środka egzekucyjnego. W treści wniosku podniesiono, że zajęcie powyższego rachunku bankowego jest zbyt uciążliwym środkiem egzekucyjnym, gdyż uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, która jest jedynym źródłem utrzymania dłużniczki. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych zobowiązana podniosła, że choć wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ egzekucyjny to zobowiązany może sam wskazać środek egzekucyjny, który jest tak samo skuteczny, a mniej dla niego uciążliwy. Powyższe miało uzasadniać wniosek o zmianę zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego na inny środek egzekucyjny tj. ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w W. ([...]), stanowiącej własność małżonka zobowiązanej – A. C. Pismem z dnia 7 marca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej we W. poinformował stronę, że o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić jedynie wówczas, gdy istnieje w tym względzie możliwość wyboru. W przedmiotowej sprawie organ miał do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, dlatego organ był nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania. Ponadto wyjaśniono, że nie można dokonać zmiany środka egzekucyjnego w postaci ustanowienia hipoteki na nieruchomości, która jest własnością małżonka zobowiązanej, ponieważ tytuły wykonawcze wystawione są na Panią M. C. i to ona jest zobowiązaną. W zażaleniu na ww. pismo Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 15 marca 2011 r. zobowiązana wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu stwierdziła, że fakt, iż nieruchomość jest własnością jej męża nie stanowi przeszkody do dokonania zmiany środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego na inny środek egzekucyjny w postaci ustanowienia przez zobowiązaną hipoteki na nieruchomości na rzecz wierzyciela. Zgoda właściciela nieruchomości na ustanowienie hipoteki jest wystarczająca, by ustanowić zabezpieczenie w postaci hipoteki. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]Dyrektor Izby Skarbowej we W. uchylił w całości zaskarżone postanowienie (pismo) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez I organ I instancji, wskazując w uzasadnieniu na konieczność prawidłowego określenia intencji strony i następnie ustalenia właściwego trybu postępowania. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej we W. wskazał, że rozstrzygnięcie wydane w sprawie winno mieć formę przewidzianą w art. 124 k.p.a. Pismem z dnia 12 maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej we W. zwrócił się do strony o sprecyzowanie wniosku strony poprzez jednoznacznie wskazanie, czy wniosek winien zostać potraktowany jako zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czy też jako wniosek o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. Odpowiadając na ww. wezwanie zobowiązana pismem z dnia 23 maja 2011 r. poinformowała, że wnosi zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka na podstawie art. 33 pkt 8 u.p.e.a. oraz jednocześnie zwróciła się o zastosowanie łagodniejszego środka egzekucyjnego poprzez zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego na podstawie art. 13 u.p.e.a. i ustanowienie hipoteki na nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej we W. pozostawił bez rozpatrzenia wniosek dotyczący zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że zarzut ten został wniesiony po upływie terminu przewidzianego na jego wniesienie, bowiem odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej w dniach 3 grudnia 2010 r. i 21 grudnia 2010 r. (dotyczy tytułu wykonawczego o nr[...]), natomiast pismo zawierające zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zostało nadane w placówce pocztowej dnia 10 stycznia 2011 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana wniosła o jego uchylenie podnosząc, że organ egzekucyjny zobowiązany był do merytorycznego rozpatrzenia zarzutu strony, gdyż nie został w niniejszej sprawie naruszony siedmiodniowy termin do jego wniesienia. Termin do wniesienia zarzutów należy, zdaniem strony, liczyć od momentu, kiedy strona dowiedziała się o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego i tym samym nie można się zgodzić z organem egzekucyjnym, że strona uchybiła terminowi do wniesienia zarzutu. Postanowieniem z dnia [...]r. nr[...]Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji wskazując w uzasadnieniu, że działanie Dyrektora Izby Celnej we W. było prawidłowe, mimo iż w opinii Dyrektora Izby Skarbowej we W. właściwszą formą rozstrzygnięcia byłaby odmowa uwzględnienia zarzutów ( jednakże z przyczyn formalnych) lub ich odrzucenie. Organ nie miał jednak wątpliwości, że w sprawie nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia zarzutu i to bez względu na to, czy siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego liczony jest od daty doręczenia odpisów tytułów wykonawczych (jak w postanowieniu wskazał organ I instancji), czy też od daty uzyskania wiadomości o zastosowanym środku egzekucyjnym, jak wnioskuje pełnomocnik strony, bowiem nawet w przypadku, gdyby siedmiodniowy termin był liczony w ww. sposób (od daty, kiedy zobowiązana dowiedziała się o zastosowaniu środka egzekucyjnego), nadal nie zmienia to faktu, że termin nie został zachowany. Skoro zaś z akt sprawy w sposób oczywisty wynikało, że termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nie został dochowany i pełnomocnik zobowiązanej nie wniósł o jego przywrócenie, organ egzekucyjny nie miał możliwości merytorycznego odniesienia się do argumentów podniesionych we wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zobowiązana podniosła, że miała prawo do wniesienia zarzutów nie tylko po otrzymaniu tytułów wykonawczych, ale przede wszystkim po otrzymaniu zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego. Za kwestię zasadniczą uznała natomiast przesądzenie, czy również w przypadku wnoszenia zarzutów po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego obowiązuje siedmiodniowy termin. Zdaniem pełnomocnika skarżącej strona nie uchybiła terminowi do wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, bowiem żaden przepis nie przewiduje siedmiodniowego terminu do wniesienia zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego liczonego od chwili otrzymania zawiadomienia o zajęciu. Na marginesie skargi zauważono, że nawet gdyby uznać, że w niniejszej sprawie nie został zachowany termin do wniesienia zarzutów, to nieprawidłowym jest rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego pozostawiające bez rozpatrzenia wniosek skarżącej dotyczący wniesionego zarzutu. Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że w zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko strony skarżącej wyrażone w zażaleniu w kwestii sposobu odnośnie sposobu obliczania terminu do wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Pogląd Dyrektora Izby Skarbowej we W. jest prawidłowy i zgodny z wyrażanym w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutu dotyczącego zbyt zastosowania uciążliwego środka egzekucyjnego winien być liczony od momentu, kiedy strona dowiedziała się o zastosowaniu takiego środka, a nie od daty doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Tytuł wykonawczy niejednokrotnie doręcza się bowiem stronie bez jakiegokolwiek zawiadomienia co do zastosowania środka egzekucyjnego lub ze wskazaniem innego środka, niż następnie kwestionowany. Z oczywistych względów strona, która nie ma jeszcze wiedzy o tym jaki środek egzekucyjny został wobec niej podjęty, nie wówczas ma praktycznej możliwości sformułowania zarzutu dotyczącego jego zastosowania już w chwili otrzymania tytułu wykonawczego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone wcześniej niż zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego. Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej w dniu 3 grudnia 2010 r. oraz w dniu 21 grudnia 2010 r. (odpis tytułu wykonawczego nr [...]wraz z zawiadomieniem z zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w BGŻ z dnia 20 grudnia 2010 r.). Z kolei zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego o numerach od [...]do [...]oraz nr [...]skierowane do ING Bank Śląski zostały doręczone zobowiązanej w dniu 28 grudnia 2010 r. W świetle zatem przytoczonego wyżej stanowiska w kwestii sposobu liczenia terminu do wniesienia zarzutu na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, to właśnie ta ostatnia data jest istotna dla ustalenia, kiedy terminów rozpoczął swój bieg. W skardze podniesiono zarazem argumentację zmierzającą do wykazania, że w przypadku zarzutu na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, gdy strona nie otrzymała zawiadomienia o zastosowaniu takiego środka wraz z tytułem wykonawczym, nie można w zasadzie w ogóle mówić o ograniczeniu terminu do zgłoszenia takiego zarzutu, gdyż z treści ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm. u.p.e.a) wynika, że termin ten dotyczy doręczenia tytułu wykonawczego, a jednocześnie żaden przepis nie reguluje kwestii stosowania siedmiodniowego terminu do wniesienia zarzutu liczonego od chwili otrzymania zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Jak wynika z treści art. 27 § 1 punkt 9 u.p.e.a., tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie siedmiu dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wprost zatem wyrażono w tym przepisie ograniczenie czasowe możliwości podniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Zarazem żaden przepis nie precyzuje że termin ten rozpoczyna swój bieg w momencie doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Mając na uwadze, że część zarzutów wymienionych w art. 27 § 1 zobowiązany może podnieść już w momencie doręczenia mu tytułu wykonawczego ( co najpóźniej powinno mieć miejsce w momencie przystąpienia przez organ do czynności egzekucyjnych – art. 32 u.p.e.a.) zazwyczaj termin tez rozpocznie swój bieg już od momentu doręczenia tytułu wykonawczego – co z podanych wyżej przyczyn nie musi odnosić się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tym jednak wypadku siedmiodniowy termin na wniesienie zarzutów rozpoczyna swój bieg z opóźnieniem , a to z uwagi na istnienie obiektywnej przeszkody w podniesieniu tego zarzutu wcześniej. Odroczenie momentu rozpoczęcia biegu terminu nie oznacza jednak w żadnym wypadku uchylenia w tym przypadku wynikającej z art. 27 § 1 pkt 9 zasady ograniczenia czasu na wniesienie zarzutów do 7 dni. W przedmiotowej sprawie, jak już wskazano, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały doręczone skarżącej w dniu 28 grudnia 2010 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru. Daty tej nie kwestionuje również pełnomocnik strony, który w podaniu z dnia 4 stycznia 2011 r. także wskazuje, że zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone w dniu 28 grudnia 2010 r. Oznacza to więc, że w tym dniu zobowiązana dowiedziała się o zastosowanym środku i to właśnie ta data winna być traktowana jako moment, od którego należy liczyć siedmiodniowy termin. Bieg siedmiodniowego terminu do wniesienia zarzutów, zgodnie z dyspozycją art. 57 § 1 k.p.a. rozpoczął się więc w dniu 29 grudnia 2010 r., a tym samym zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej powinny być wniesione najpóźniej w dniu 4 stycznia 2011 r. Tymczasem pismo zawierające zarzut rzeczywiście jest datowane na 4 stycznia 2011 r., jednakże zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 10 stycznia 2011 r., czyli z uchybieniem terminu do wniesienia zarzutów. Niedochowanie siedmiodniowego terminu określonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. czyni z kolei wniesienie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego bezskutecznym. Skoro zatem Dyrektor Izby Skarbowej we W. stwierdził, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia zarzutu bez względu na to, czy siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego liczony jest od daty doręczenia odpisów tytułów wykonawczych (jak w postanowieniu wskazał organ I instancji), czy też od daty uzyskania wiadomości o zastosowanym środku egzekucyjnym, to prawidłowo konkludował, że nie było możliwości merytorycznego rozpoznania tego zarzutu. Odnosząc się końcowo do podniesionej w skardze na marginesie kwestii formy rozstrzygnięcia o zarzutach wniesionych z uchybieniem terminu Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa procesowego w sposób, którym mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje wprost kwestii formy rozstrzygnięcia o zarzutach wniesionych po terminie, choć istotnie częściej wskazuje się w tej mierze na zasadność wydania postanowienia odmowie uwzględnienia zarzutów, jednakże odmowa taka ma wówczas charakter rozstrzygnięcia formalnego, w którym organ stwierdza, że z uwagi na niedochowanie terminu do wniesienia zarzutów nie mogą być one merytorycznie rozpoznane. Tak więc niezależnie od przyjętej formy (pojawiają się również stanowiska dopuszczające możliwość odrzucenia w takiej sytuacji zarzutu), rezultat uchybienia terminowi do wniesienia zarzutu na postepowanie egzekucyjne jest taki, że nie podlega on merytorycznej ocenie. W tej sytuacji zaskarżone postanowienie, pozostawiające zarzut skarżącej bez rozpoznania nie stwarzało podstaw do jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: u.p.s.a.. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 u.p.s.a oddalił skargę.