II SA/Po 834/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 roku, nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych republik radzieckich (Dz. U. Nr 87 poz. 395 z późn. zm.) odmówił przyznania A. L. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tejże ustawy. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż nie każda praca w czasie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w powołanej wyżej ustawie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca urodziła się w okresie deportacji rodziców do J. Niemniej, pomimo twierdzeń A. L., brak jest dowodów potwierdzających wywiezienie do pracy przymusowej. Przedstawione zeznania świadków potwierdzają bowiem jedynie represję polegającą na wywiezieniu z terenu włączonego wprost w skład III Rzeszy na teren Generalnego Gubernatorstwa, ale nie potwierdzają pracy przymusowej. Pismem z dnia [...] czerwca 2011 roku A. L. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, załączając oświadczenie swojej siostry, H. W.. Jak wskazała skarżąca, podczas okupacji jej ojciec pracował na kolei w związku z przymusem pracy stosowanym przez Niemców. Dokumenty na potwierdzenie tej okoliczności nie zachowały się niestety do chwili obecnej. Niemniej, A. L. zwróciła się z prośbą o wnikliwe rozpatrzenie sprawy po złożeniu oświadczenia przez jej siostrę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lipca 2011 roku, nr [...], utrzymał następnie w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ zauważył, iż zgromadzona dokumentacja wskazuje, że rodzina A. L. była wysiedlona z miejscowości L. do miejscowości J., gdzie urodziła się skarżąca. Pobyt w J. potwierdza m.in. ankieta i karta osobowa matki skarżącej. Nie został natomiast przedstawiony żaden dowód na okoliczność skierowania do pracy przymusowej, a więc nie spełniono w niniejszej sprawie jednego z warunków przyznania przedmiotowego świadczenia. Taka forma wsparcia finansowego nie przysługuje bowiem wyłącznie z tytułu wysiedlenia, lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Tymczasem w niniejszej sprawie nie zostały przedstawione jakiekolwiek dowody potwierdzające skierowanie rodziny skarżącej do pracy przymusowej. Nie kwestionując przy tym okoliczności pogorszenia się sytuacji życiowej rodziny A. L. na skutek wywiezienia, a także jej ciężkiej sytuacji podczas wojny, należało w ocenie organu stwierdzić, iż pozostawała ona w kontakcie z rodziną, co nie dotyczyło wszystkich, nawet małoletnich, deportowanych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 roku A. L. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż w czasie II wojny światowej jej matka wraz z całą rodziną została przewieziona do więzienia we Wronkach, skąd następnie deportowano ich do J. w województwie K. Jej matka zmarła w 1978 roku i nie miała szansy ubiegać się o świadczenie pieniężne. Jej rodzeństwo zostało natomiast uznane za kombatantów. Skarżąca wskazała ponadto, że po deportacji do J. jej ojciec został skierowany do pracy przymusowej na kolei. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie podjął poza tym w ocenie A. L. żadnych działań zmierzających do sprawdzenia archiwów i potwierdzenia pracy przymusowej jej rodziców. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych republik radzieckich (Dz. U. Nr 87 poz. 395 z późn. zm.). Według art. 1 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które podlegały represjom, oraz były w tym czasie obywatelami polskimi i są nimi nadal. Z kolei w art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy ustawodawca wskazuje, iż przez represje należy rozumieć deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w latach 1939-1945, bądź też na terytorium Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych do końca 1948 roku z terytorium polskiego w jego obecnych granicach. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, trzeba najpierw zauważyć, iż przyznanie przedmiotowego świadczenia zależy od łącznego spełnienia dwóch warunków. Osoba uprawniona musi bowiem (1) zostać wywieziona w sposób opisany w powoływanej ustawie oraz (2) wykonywać pracę przymusową w jej nowym miejscu pobytu. Należy przy tym wskazać, iż w judykaturze ukształtował się pogląd, w świetle którego art. 2 pkt 2 lit. a powoływanej ustawy znajduje zastosowanie także do dzieci, które zostały wywiezione do pracy przymusowej wraz z ich rodzicami, jak również do dzieci, które w okresie wywiezienia ich rodziców do pracy przymusowej dopiero się urodziły w miejscu wykonywania tych prac. Takie stanowisko wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 roku, sygn. akt OSK 135/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia. nsa.gov.pl). Dlatego też wskazany przepis może znaleźć zastosowanie do skarżącej, która urodziła w dniu [...] marca 1941 roku (k. 14 akt organu). W konsekwencji konieczne jest zbadanie, czy przedstawione powyżej warunki uzyskania przedmiotowego świadczenia zostały zachowane w stosunku do rodziców skarżącej. Biorąc pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, nie ulega w ocenie Sądu wątpliwości, iż pierwsza przesłanka w postaci wywiezienia była spełniona. S. i S. A., na początku okupacji w 1939 roku zostali bowiem wbrew woli przeniesieni do więzienia we W., a następnie w dniu [...] grudnia 1939 roku wywieziono ich do J., znajdującego się wtedy w granicach Generalnego Gubernatorstwa, gdzie przebywali do momentu wyzwolenia. Fakt ten znajduje potwierdzenie w oświadczeniu J. P. z dnia [...] września 1998 roku oraz K. S. z dnia [...] września 1998 roku, a ponadto w oświadczeniu H. W., siostry skarżącej, z dnia [...] czerwca 2011 roku (k. 6, 7 i 21 akt organu). Wynika on ponadto z karty osobowej S. A. nr [...], znak [...], oraz ankiety z dnia [...] maja 1952 roku, znak [...] (k. 11 i 13 akt organu). Wprawdzie zaświadczenie z dnia [...] maja 1998 roku, znak [...], wydane przez Archiwum Państwowe w K. stwierdza brak dokumentów na okoliczność wysiedlenia z L. rodziny skarżącej, lecz uwaga ta nie zmienia wcale faktu, że w piśmie tym wyraźnie jest mowa o pobycie S. A. w J., a ponadto o jego powrocie do P. w dniu [...] maja 1945 roku wraz z rodziną, która w tym czasie liczyła łącznie dwóch mężczyzn i pięć kobiet (k. 8 akt organu). Trzeba też podkreślić, że w powyższym zaświadczeniu użyto zwrotu "wysiedlenie", który nie wydaje się równoznaczny z pojęciem deportacji. W trakcie postępowania przesłanka wywiezienia z miejsca dotychczasowego zamieszkanie nie była poza tym podważana przez organ administracji publicznej, a więc okoliczność ta została też uznana przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Organ administracji publicznej twierdził natomiast, że skarżąca nie wykazała w jego ocenie by spełniony został wymóg wykonywania pracy przymusowej w miejscu, do którego deportowano jej rodziców. Na aktualnym etapie postępowania można się jednak, zdaniem Sądu, nie zgodzić z przedstawionym stanowiskiem. W piśmie z dnia [...] czerwca 2011 roku skarżąca, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazała wyraźnie, iż jej ojciec pracował w czasie deportacji na kolei (k. 22 akt organu). Na potwierdzenie tej okoliczności A. L. załączyła oświadczenie swojej siostry z dnia [...] czerwca 2011 roku, w którym także stwierdza się wprost wywiezienie ojca, S. A., do pracy przymusowej na kolei. Składająca to oświadczenie H. W. zadeklarowała ponadto gotowość do złożenia zeznań w Urzędzie Miasta i Gminy w O. W. Tymczasem organ nie podjął żadnych działań nie tylko w celu zweryfikowania dostarczonych przez skarżącą informacji, lecz także nie wyjaśnił dlaczego pominął w swoich rozważaniach oświadczenia skarżącej i jej siostry, mające kluczowy wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe załatwienie wniosku A. L. wymagało w ocenie Sądu przynajmniej rozważenia zasadności skierowania do stosownych archiwów (np. Polskich Kolei Państwowych, Archiwum Państwowego w K. bądź też Instytutu Pamięci Narodowej) zapytania o istnienie dokumentacji, która mogłaby potwierdzać fakt wykonywania przymusowej pracy przez S. A. w J. na kolei. Ponadto, organ powinien był podjąć próbę uzupełnienia materiału dowodowego przez przesłuchanie w charakterze świadka H. W., siostry skarżącej A. L. Tym bardziej, że znaczny już odstęp czasu istotnie ogranicza możliwość oparcia rozstrzygnięcia jedynie na samym materiale pisemnym. Dopiero wyczerpanie tych środków dowodowych otwierałoby drogę do wydania decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę. W świetle powyższych uwag nie powinno zatem ulegać wątpliwości, że organ administracji publicznej nie zebrał i nie rozważył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Jak wynika tymczasem wprost z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), organ administracji publicznej powinien stać na straży praworządności, podejmując wszelkie działania niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Uszczegółowieniem tej zasady jest natomiast art. 77 § 1 kpa, który nakazuje gromadzić materiał dowodowy w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć go jako całość. Jak wynika ponadto z art. 80 kpa, dopiero na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego możliwe jest uznanie, czy dana okoliczność została w rzeczywistości udowodniona. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi zatem wadę postępowania, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co miało miejsce w niniejszej sprawie. W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku ponownego rozpatrywania sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien uwzględnić dotychczasowe uwagi Sądu, w szczególności uzupełnić zgromadzony materiał dowodowy. Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a o wykonalności – na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.