I SAB/Wa 484/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. O., P. T., B. W. i Z. W. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku S. W. i Z.W. z dnia 31 maja 1999 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. "[...]" - w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących A. O., P. T., B. W. i Z.W. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących A. O., P. T., B.W. i Z.W. kwotę po 240 (dwieście czterdzieści) złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. A. O., P. T., B. W. i Z.W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku S. W. i Z.W. z dnia 31 maja 1999 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. "[...]". W uzasadnieniu skargi wskazali, że nie ulega wątpliwości, iż Prezydent pozostaje w bezczynności w prowadzeniu postępowania zainicjowanego w/w wnioskiem, bowiem do chwili obecnej pomimo toczącego się od czternastu lat postępowania nie są wydane jakiekolwiek rozstrzygnięcia. Jednocześnie mimo upływu wskazanego przez organ terminu załatwienia sprawy do dnia 30 października 2011 r., decyzja w sprawie nadal nie została wydana. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie wskazując, że pismem z dnia 15 grudnia 2011 r. pełnomocnik stron został poinformowany, iż z uwagi na konieczność uzupełnienia dokumentacji nie było możliwe załatwienie sprawy w terminie określonym w piśmie z dnia 28 lipca 2011 r., tj. do dnia 30 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłość postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a tego artykułu (kończących postępowanie odpowiednim orzeczeniem administracyjnym). Jednakże o dopuszczalności skargi na bezczynność postępowania decyduje, zgodnie z art. 52 § 1 wskazanej ustawy, uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym tj. złożenie zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie do organu administracji publicznej wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (art. 37 § 1 kpa). Zatem wyczerpanie przez stronę środków zaskarżenia poprzez np. złożenie zażalenia jest warunkiem formalnym rozpoznania skargi, w związku z czym Sąd rozpoznaje ją bez względu na wynik postępowania zażaleniowego. Jednocześnie stosownie do treści art. 119 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na całkowitą zasadność skargi. Przy czym na wstępie należy podnieść, że w ocenie Sądu orzekającego, skarżący zadośćuczynili obowiązkowi wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, bowiem z akt sprawy, jak i z treści pisma Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] wynika, iż Wojewoda pismem z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] rozpoznał zażalenie wniesione przez adwokata J. S. (reprezentującego ówcześnie poprzedników prawnych skarżących tj. S. W. oraz Z. W.) i uznając je za uzasadnione wyznaczył trzymiesięczny termin (liczony od dnia doręczenia niniejszego pisma) na zakończenie postępowania oraz podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. Dodatkowo pismem z dnia 12 maja 2011 r. zażalenie na bezczynność organu w sprawie wniosła A. O. Przechodząc zatem do oceny zawartych w skardze zarzutów Sąd zważył, że stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żądanych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (wyrok NSA z dnia 5 lutego 1999 r., sygn. akt I SAB 90/98, LEX nr 48016). Natomiast instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W przypadku skargi na bezczynność, dokonując badania jej zasadności sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie sądu – Prezydent [...] nie wywiązał się z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów prawa. Analiza dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wskazuje, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte wnioskiem S.W. i Z.W. z dnia [...] maja 1999 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. "[...]". W wyniku nie wywiązania się organu z załatwienia sprawy w terminie wynikającym ze wskazanych przepisów wnioskodawcy wystąpili do Wojewody [...] z zażaleniem na bezczynność Prezydenta w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku. Wojewoda pismem z dnia [...] czerwca 2002 r. uznał powyższe zażalenie za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi dodatkowy trzymiesięczny termin na załatwienie sprawy, liczony od dnia doręczenia niniejszego pisma. Zauważyć przy tym należy, że od przedłożenia organowi I instancji opisanego pism, tj. od dnia 24 czerwca 2002 r. działa on w sposób, który sprzyja wydłużaniu terminu zakończenia postępowania, bowiem do 2009 r. organ nie dokonał w sprawie żadnej czynności. Następnie postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Prezydent [...] zawiesił niniejsze postępowanie do czasu wydania przez sąd powszechny prawomocnego wyroku ustalającego właściciela przedmiotowej nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 r., to jest na dzień wejścia życie dekretu "[...]". W dniu 11 marca 2011 r. A. O. złożyła pismo procesowe do którego załączyła wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. sygn. akt [...] oddalający jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w [...]. W nawiązaniu do powyższego oraz braku reakcji organu, A. O. w dniu 12 maja 2011 r. złożyła wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania, wskazując, iż stosownie do w/w wyroku Prezydent [...] powinien ustalić we własnym zakresie, czy J. B. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...]. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. organ podjął zawieszone postępowanie i wystąpił do A. O. oraz do innych podmiotów o uzupełnienie materiału dokumentacyjnego w sprawie. Jednocześnie organ poinformował A. O ., iż decyzja w przedmiotowej sprawie zostanie wydana do [...] października 2011 r. Zatem ponad wszelką wątpliwość stwierdzić należy, że organ w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy znacznie przekroczył terminy prawem przewidziane, jak również termin wyznaczony w piśmie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. W aktach brak jest bowiem dokumentacji z czynności organu, które w sposób zasadniczy prowadziłyby do zakończenia przedmiotowego postępowania, w tym w okresie od czerwca 2002 r,. do sierpnia 2009 r. organ nie dokonał w sprawie żadnej czynności. Nadto Prezydent nie informował stron o przyczynach zwłoki w podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie oraz o ewentualnym terminie jej zakończenia, co powoduje refleksję, że organ nie traktuje sprawy jako pilnej i nie podejmuje wzmożonych starań w celu jej zakończenia. Na uwagę zasługuje również informacja zawarta w skierowanym do strony piśmie z dnia [...] lipca 2011 r., którym Prezydent wyznaczył termin zakończenia sprawy na dzień [...] października 2011 r. Wskazanie takiego terminu rozpoznania sprawy rażąco narusza terminy określone w przepisach kpa i jednocześnie obrazuje podejście Prezydenta do potrzeby niezwłocznego zakończenia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2000 r. (sygn. akt IV SA 105/00, publ. Lex 53462) zwrócił uwagę na to, że: "zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa odnosi się także do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw, określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania do organów Państwa." Ponadto zauważyć należy, iż złożona do Sądu skarga na bezczynność organu służyć ma doprowadzeniu do wydania rozstrzygnięcia przez organ pozostający w bezczynności. Celem jej jest zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne. W ocenie Sądu nie ulega zatem wątpliwości, że skarga na bezczynność Prezydenta [...] jest w pełni uzasadniona. Jednocześnie wobec przedstawionego stanu sprawy Sąd uznał, iż zaistniała w sprawie bezczynność rażąco narusza prawo. Co do rażącego charakteru bezczynności organu zauważyć wprawdzie należy, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. Nr 34, poz. 173), która to ustawa znowelizowała m. in. art. 149 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wprowadzając w § 1 obowiązek każdorazowego stwierdzania przez sąd rażącego bądź nie naruszenia prawa uzasadniającego uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłość – przepisy ustawy z 20 stycznia 2011 r. stosuje się do działań i zaniechań funkcjonariuszy publicznych, które nastąpiły od dnia wejścia w życie tej ustawy czyli od 17 maja 2011 r. Od tego dnia do dnia wniesienia skargi na bezczynność organu minęło prawie 6 miesięcy a do dnia rozpoznania sprawy przez Sąd prawie dziesięć miesięcy, w ciągu których organ nie podejmował istotnych działań zmierzających do zakończenia postępowania. Zważywszy, że przed wejściem w życie wspomnianej ustawy organ również nie podejmował czynności zmierzających bezpośrednio do szybkiego zakończenia sprawy i to pomimo stanowiska Wojewody [...] wyrażonego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] wskazującego na potrzebę rychłego zakończenia sprawy uznać należy, że bezczynność organu w niniejszej sprawie ma charakter rażącego naruszenia prawa, gdyż w tym okresie organ uchybił w sposób rażący terminom załatwienia sprawy. Nadto zważyć również należy, iż przed wystąpieniem ze skargą do sądu przez skarżących w niniejszej sprawie został wyczerpany tryb określony w art. 37 § 1 kpa poprzez złożenie zażalenia o Wojewody [...], który pismem z dnia [...] czerwca 2002 r. uznał je za zasadne. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1, art. 120 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270) orzekł jak w sentencji.