II GSK 1673/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie NSA Jan Bała (spr.) Joanna Sieńczyło-Chlabicz Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 92/12 w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 92/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę L. G. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. . Sąd I instancji przyjął następujący stan faktyczny: Pismem z dnia [...] maja 2011 r. L. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie jego wniosku z dnia [...] marca 2011 r. o umorzenie całości zadłużenia. Zgodnie z treścią decyzji z [...] kwietnia 2011 r. zadłużenie w części finansowanej przez płatnika wynosiło: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – za okres: 10/01-10/03 i 12/03 w łącznej kwocie 76.342,18 zł; - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego – za okres: 10/01-10/03 i 12/03 w łącznej kwocie 2.358,80 zł; - Funduszy Pracy - za okres: 10/01 – 10/03 i 12/03 w łącznej kwocie 9.939,28 zł. Z kolei zadłużenie z tytułu odsetek za zwłokę od naliczonych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wynosiło: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – naliczonych do należności za okres od 10/01-10/03,12/03 w kwocie 18.250,00 zł; - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego – naliczonych do należności za okres od 10/01-10/03,12/03 w kwocie 5.909,00 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego wniosek o umorzenie zadłużenia winien być rozstrzygnięty w oparciu o "rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne". Zadłużenie, którego umorzenia się domaga, jest częścią szkody wyrządzonej I. Sp. z o.o. w [...] r. i wynikiem działań kierownictwa Oddziału ZUS w grudniu [...] r. Wskazał dalej na zmianę interpretacji prawa w 2009 r., wyrażoną w uchwale składu powiększonego Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2009 r., która powoduje bezprawność przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania Spółki na wnioskodawcę z uwagi na nieprowadzenie postępowania egzekucyjnego z majątku Spółki a w wyniku działań Prokuratury Okręgowej w Ś. i sądów w W. i Ś.. W okresie od [...] stycznia 2004 r. do [...] lipca 2004 r. przebywał w areszcie, co uniemożliwiło komornikowi wdrożenie skutecznej egzekucji wobec Spółki z uwagi na pozbawienie jej zarządu, którego wnioskodawca był wówczas jedynym członkiem. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2011 r. Wskazał, że podstawą prawną do rozpatrywania wniosku osoby trzeciej, na którą została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania płatnika będącego osobą prawną, czyli spółką z ograniczoną odpowiedzialnością (I. Sp. z o.o.), jest tylko art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i dlatego wniosek z dnia [...] marca 2011 r. mógł być rozpatrzony tylko w oparciu o ten przepis prawny. W sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Przepis ten dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. W związku z tym nie można uwzględnić argumentu wnioskodawcy odnoszącego się do poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego niemożność opłacania składek, czy też możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie można uznać też za bezprawne przeniesienie odpowiedzialności na wnioskodawcę za zobowiązania spółki I., gdyż kwestia ta była już przedmiotem wyroków sądów powszechnych, które orzekły, iż fakt przebywania w areszcie uniemożliwiający wdrożenie przez komornika skutecznej egzekucji na majątku spółki, nie miał wpływu na prawomocność decyzji o odpowiedzialności za zadłużenie spółki. Sąd na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej badał czy zaistniała przesłanka przyjęcia odpowiedzialności przez wnioskodawcę za zobowiązania Spółki I. i ustalono, że postępowanie egzekucyjne z ruchomości i wierzytelności tej Spółki było prowadzone przez komornika sądowego, z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, a te okazały się być bezskuteczne. Spółka ta zmieniła adres, którego nie można było ponownie ustalić, a komornik stwierdził brak majątku przedstawiającego wartość handlową, po czym umorzono prowadzoną egzekucję przeciwko Spółce. Pomimo ponawianych wezwań Sądu, wnioskodawca nie przedłożył sprawozdań finansowych tej Spółki za lata 2000-2001 i 2003, uniemożliwiając tym samym dokonanie oceny jej sytuacji finansowej i oceny faktu zatajenia majątku przez wnioskodawcę jako ówczesnego prezesa zarządu. W konsekwencji spowodowało to, że prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się być nieskuteczne a zarzuty wnioskodawcy w tej kwestii uznano za nieuzasadnione. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał nadto, że rozpoznając po raz pierwszy wniosek zasadnie przyjęto, że po stronie wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tym bardziej że działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę nie została zlikwidowana, co wskazywało na możliwość ponownego podjęcia działań gospodarczych, a tym samym możliwość uzyskiwania dochodów, z których mogłoby być regulowane zadłużenie z tytułu składek. Wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, w związku z czym Zakład nie mógł zakwalifikować zaległości jako całkowicie nieściągalnej. Nawiązując zaś do art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ rentowy podał, że nie można stwierdzić w przypadku wnioskodawcy, iż nie posiada majątku mogącego stanowić przedmiot zabezpieczenia należności, gdyż ten pobiera świadczenie emerytalne, posiada status przedsiębiorcy oraz jest właścicielem nieruchomości, na której ZUS może dokonać zabezpieczenia należności i tym samym brak jest podstaw do uznania należności za całkowicie nieściągalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.). Sąd I instancji podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i podał, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3.551,86 zł brutto, jak również był współwłaścicielem nieruchomości położonej w P.. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza nie została zlikwidowana, co wskazywało na możliwość ponownego podjęcia działań gospodarczych, a co za tym idzie możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów, z których mogło być regulowane zadłużenie z tytułu składek, o umorzenie których skarżący się ubiegał. Powyższe oznacza, że organ prawidłowo stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym z pkt 1, 2, 4 i 4a – z przyczyn oczywistych, zaś z pkt 3, 5 i 6 w skutek ustalenia, iż skarżący posiada składniki majątkowe. Słusznie również organ stwierdził brak przesłanek do zastosowania § 3 powołanego wyżej rozporządzenia. Oceniając dopuszczalność zastosowania rozporządzenia w tym przypadku organ powinien w pierwszej kolejności ocenić charakter należności z tytułu składek, o których umorzenie ubiegał się skarżący. Z zebranego zaś w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że odpowiedzialność skarżącego z tytułu nieopłaconych składek wynika z przeniesienia na niego odpowiedzialności za zaległości Sp. z o.o. I. z tytułu składek – decyzją ZUS z dnia [...] października 2004 r. Płatnikiem składek była Sp. z o.o. I., co uniemożliwia zastosowanie w sprawie art. 28 ust. 3a, ponieważ przepis ten może znaleźć zastosowanie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Fakt przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania Spółki na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 116 Ordynacji podatkowej, nie spowodował, że należność z tytułu nieopłaconych składek uzyskała charakter należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. L. G. złożył skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skargą kasacyjną zarzucono naruszenie: I. Prawa materialnego: poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy o ubezpieczeniach społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) oraz § 3 w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, polegające na błędnym przyjęciu, iż w przypadku skarżącego powyższe przepisy nie znajdują zastosowania; II. Przepisów postępowania: - art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego oraz niezastosowanie nakazu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację dotyczącą podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Kasator zarzucając naruszenie przepisów postępowania, wiąże to naruszenie z naruszeniem prawa materialnego jako "Faktyczną konsekwencją powyższego naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji (...)". Stąd potrzeba ustosunkowania się do tego zarzutu będzie zachodziła tylko wówczas, gdy zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego okaże się uzasadniony. Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (błędnie nazwaną przez kasatora "ustawą o ubezpieczeniach społecznych") w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez błędną wykładnię, stwierdzić należy, iż art. 28 ust. 3a omawianej ustawy stanowi odstępstwo od zasady umorzenia należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 tej ustawy. W skardze kasacyjnej zaś nie kwestionuje się, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności składek wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy. Przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia art. 28 ust. 3a omawianej ustawy jest zgodna z literalnym brzmieniem tego przepisu, a mianowicie, że w uzasadnionych przypadkach umarzane mogą być tylko i wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych – będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W powołanym wyżej rozporządzeniu wykonawczym do ustawy określono szczegółowe zasady umarzania tych należności, zarówno w § 1, jak i w § 2 pkt 1 (gdzie zdefiniowano pojęcie należności z tytułu składek dla potrzeb zastosowania rozporządzenia), przy czym możliwość umarzania tych należności zawężona jest do określonego rodzaju składek. Skoro w sprawie nie jest kwestionowane ustalenie, że w zakresie, w jakim odmówiono umorzenia należności, wniosek dotyczył składek pracowników zatrudnionych przez spółkę finansowanych przez płatnika (pracodawcę), to znaczy, iż przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie znajdował zastosowania w sprawie. Dodatkowo wskazać należy, że art. 4 w pkt 1 ustawy - definiując określenie "ubezpieczeni" stanowi, że są to osoby fizyczne podlegające chociażby jednemu z ubezpieczeń społecznych. Tym samym osoba prawna (w tym spółka z o.o.) nie spełni warunku koniecznego do zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – tzn. warunku bycia równocześnie płatnikiem i ubezpieczonym. Fakt, że zobowiązanym na mocy ww. rozporządzenia, zgodnie z definicją zawartą w jego § 2 pkt 3, może być nie tylko płatnik, ale także osoby trzecie, na których decyzją Zakładu przeniesiono odpowiedzialność – jest bez znaczenia dla oceny możliwości umarzania należności z przyczyn innych niż całkowita nieściągalność. Zgodzić należy się mianowicie z poglądem, że zmiana po stronie zobowiązanego nie ma wpływu na fakt, że zaległe należności z tytułu składek nie zmieniają z tego powodu swego charakteru, nadal nie są należnościami, o których mowa w art. 28 ust. 3a i § 1 oraz 2 pkt 1 rozporządzenia. Poza zakresem sprawy z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pozostaje zaś kwestia prawidłowości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek – z uwagi fakt, że o powyższym orzeczono ostateczną decyzją, w odrębnym postępowaniu. Odmiennej wykładni art. 28 ust. 3a ustawy nie uzasadnia powołany w skardze kasacyjnej art. 31 tej ustawy oraz art. 116 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 31 ustawy do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio wskazane tam przepisy Ordynacji podatkowej, w tym art. 116 tej ustawy, który stanowił podstawę do orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego, jako członka zarządu spółki z o.o. za zaległości z tytułu składek. Przepis ten w rozpoznawanej sprawie stosowany nie był. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.