I SA/Kr 339/12

Sygn. akt I SA/Kr 339/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r., sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24 stycznia 2012 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargę oddala - Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...], wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obejmujące zaległości składkowe wystawione na Firmę Handlowo-Usługową s.c. P.A., P.B. z siedziba w N. ul. L. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych, spisano protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego, dokonano zajęcia rachunku bankowego. Pismem z dnia 27.10.2011 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił organ egzekucyjny, iż należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały zapłacone. W wyniku powyższej informacji, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia 07.11.2011 r. nr [...] oraz obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 41,55 zł. Wierzyciel nie godząc się z rozstrzygnięciem w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi jak również umorzenia postępowania egzekucyjnego złożył zażalenie w którym powołał się na wyrok WSA w Krakowie z dnia 26.09.2011 r. sygn. akt ISA/Kr 1092/11 , w którym sąd uznał , iż wykonanie obowiązku po podjęciu czynności egzekucyjnej nie stanowi podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, zarówno w oparciu o treść art. 59 § 1 pkt 1 ustawy opea (wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego), jak i w oparciu o art. 59 § l pkt 2 tejże ustawy (obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu), gdyż to drugie uregulowanie nawiązuje tylko do tzw. wygaśnięcia nieefektywnego, czyli takiego, w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela. Skoro zatem w zaskarżonym obecnie postanowieniu umorzono postępowanie egzekucyjne bezprawnie - należy je uchylić. W ślad za tym należy również uchylić postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi . Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażaleń postanowieniem z dnia 24.2012r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy uznał , iż w omawianej sprawie organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych, ze względu na treść art. 59 § l pkt 2 ww. ustawy. Zgodnie z powołanym artykułem postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagamy, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W takim przypadku organ egzekucyjny, na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, o czym stanowi § 3 w związku z § 4 powołanego artykułu. W przedmiotowej sprawie zaległości objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały zapłacone przez zobowiązanego (o czym poinformował wierzyciel - organ egzekucyjny pismem z dnia 27.10.2011 r), zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego było nie tylko możliwe ale obligatoryjne z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 59 § l pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na wygaśnięcie obowiązku, poprzez zapłatę należności. Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organów . Ponownie powołując się na wyrok WSA w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 1092/ 11 wskazał , iż w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zwrócono uwagę , iż usankcjonowanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego opartego na błędnej podstawie prowadzi do utraty możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. . Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż wbrew zarzutom skargi postanowienie nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół problemu możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zobowiązany uiścił dochodzone w drodze egzekucji zobowiązanie ale poza postępowaniem egzekucyjnym bezpośrednio na ręce wierzyciela. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U z 2005 r. nr 229, poz 1954 z póź zm. ) powoływanej dalej jako u.p.e.a. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na podstawie art. 59 § 1 ww. ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się (obligatoryjnie) w przypadkach w nim wskazanych tj.: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W myśl art. 59 § 4 ustawy postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - komentarz 2008, Wyd. Unimex s. 500-501). Sąd nie podziela stanowiska zawartego w wyroku z dnia 26.09.2011 r. sygn. akt I SA/Kr 1092/11, w którym uznano , iż wykonanie obowiązku po podjęciu czynności egzekucyjnej nie stanowi podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy u.p.e.a, gdyż to uregulowanie nawiązuje tylko do tzw. wygaśnięcia nieefektywnego, czyli takiego, w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela. W ocenie Sądu stanowisko to nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w przepisach prawa i zasadach postępowania egzekucyjnego . Ponadto powtórzone zostało za komentarzem do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. (E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, D. R. Kijowski, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj. Komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. LEX 2010) , gdzie autorzy nie wypowiedzieli się w tej kwestii autorytatywnie Sformułowanie " komentowany przepis , jak się wydaje , nawiązuje tylko do wygaśnięcia nieefektywnego , czyli takiego , w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela" świadczy, iż była to jedynie do supozycja autorów komentarza , która niestety nie została szerzej rozwinięta. . W dalszej części komentarza zawarto pogląd , iż wykonanie obowiązku już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie stanowi podstawy jego umorzenia, ale zasadniczy cel tego postępowania i zakończenie tego postępowania. Sąd podziela ten pogląd ale jedynie w tej części , w której można go odnieść do wykonania obowiązku w ramach i wskutek postępowania egzekucyjnego . Rzeczywiście w tej sytuacji wykonanie obowiązku stanowi naturalną konsekwencje i cel postępowania egzekucyjnego - kończy egzekucję bez potrzeby wydania postanowienia o umorzeniu postępowania . Jednak w sytuacji gdy zobowiązany uiści dochodzoną należność poza postępowaniem egzekucyjnym bezpośrednio na ręce wierzyciela, w ocenie Sądu nie ma przeszkód do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, tym bardziej , iż zostały podjęte czynności egzekucyjne , których skutki należy wyeliminować . Bank będący dłużnikiem zajętej wierzytelności ma bowiem obowiązek bezzwłocznego przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie dochodzonych należności a ponadto nie może bez zgody organy egzekucyjnego dokonywać wypłat z rachunków bankowych do wysokości zajętej wierzytelności . – art. 80 u.p.e.a. Co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych w szczególności zaś zajęcia. Uchylenie czynności jest ukierunkowane na wyeliminowanie następstw prawnych działania podmiotów podejmujących czynności egzekucyjne. W konsekwencji umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji . ( Komentarz . ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji . pod red Dariusza R. Kijowskiego wyd. LEX W-wa 2010 ) W sprawie dokonano natomiast zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego co obligowało dłużnika zajętej wierzytelności do podjęcia stosownych działań . Natomiast art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wprost określa , iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organ egzekucyjny nie ma tytułu prawnego do dalszego prowadzenia egzekucji , w przypadku gdy zobowiązany dokonał wpłaty na rzecz wierzyciela. Zgodnie z art. 7 § 3 u.p.e.a gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym został wykonany , to stosowanie środka egzekucyjnego przez organ egzekucyjny jest niedopuszczalne. ( Komentarz . ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. pod red Dariusza R. Kijowskiego wyd. LEX W-wa 2010 str. 710 ) . W doktrynie dokonano podziału przesłanek umorzenia na merytoryczne , dotyczące bezpodstawności istnienia obowiązku i na formalnoprawne. Do merytorycznych przesłanek umorzenia zalicza się wygaśniecie obowiązku z różnych przyczyn takich jak miedzy innymi wykonanie obowiązku. ( Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Leoński str 148 ) Istotnym jest również fakt , iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje formy "wycofania" czy też "zamknięcia" tytułu wykonawczego będącego podstawą prowadzonego postępowania egzekucyjnego . Z ustawy tej nie wynika również forma zakończenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy wierzyciel zawiadomi organ egzekucyjny, że obowiązek został wykonany. Jedynym formalnym rozstrzygnięciem przewidzianym przez przepisy powołanej ustawy w opisanej wyżej sytuacji jest umorzenie postępowania. W przedmiotowej sprawie zapłata należności nastąpiła na ręce wierzyciela, który został zaspokojony, nie istniały zatem podstawy do dalszego prowadzenia egzekucji, wobec czego postępowanie to winno zostać umorzone z urzędu na podstawie art. 59 §1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).