V SA/Wa 739/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. K. czterokrotnie w latach 2004-2007 zwracał się do Biura Powiatowego ARiMR w [...] o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Decyzjami z dnia [...] grudnia 2004 r. (za rok 2004), z dnia [...] stycznia 2006 r. (za rok 2005), z dnia [...] kwietnia 2007 r. (za rok 2006), z dnia [...] grudnia 2007 r. (za rok 2007) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). W dniu 12 maja 2008 r. M. K. po raz piąty złożył wniosek kontynuacyjny na rok 2008. We wniosku zadeklarował powierzchnię 1, 11 ha, obejmującą działki rolne A (0, 77 ha), B (0, 16 ha) oraz C (0, 18 ha) o numerze ewidencyjnym 172, położone w miejscowości P., gmina Z., powiat [...], województwo [...]. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w dniu [...] lutego 2009 r. wydał decyzję, którą odmówił przyznania wnioskowanej płatności za 2008 rok. Uzasadniając wskazał, że w wyniku przeprowadzonej w dniu 24 lipca 2008 r. kontroli ustalono, że działka A ma powierzchnię wykorzystywaną rolniczo o wielkości 0, 49 ha, działka C 0,08 ha, zaś cała powierzchnia użytkowana rolniczo wynosi 0, 65 ha, zamiast deklarowanej 1,11 ha. Wnioskodawca nie spełnił tym samym jednego z warunków koniecznych do otrzymania płatności ONW, wynikającego z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", z którego wynika, że płatność ONW jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych położonych na obszarach ONW wynosi co najmniej 1 ha. Następnie Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2010 r. ustalił M. K. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Uzasadniając wskazał, że w wyniku kontroli ustalono, że obszar objęty ONW w rzeczywistości był mniejszy niż wnioskowany 1, 00 ha, a tym samym nie został przez wnioskodawcę spełniony warunek wynikający z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), z którego wynika, że płatność ONW jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady 1257/1999/WE z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach ONW wynosi, co najmniej hektar. Organ stwierdził ponadto, że zgodnie z treścią § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b/ rozporządzenia ONW z 2007 r. beneficjent zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechał prowadzenia tej działalności na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha. Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2010 r. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. K. Po rozpoznaniu tejże skargi tutejszy sąd wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r. sygnatura akt V SA/WA 1797/10 uchylił, ww. decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji podał, że organy bez przeprowadzenia postępowania dowodowego przyjęły, że skarżący działał w złej wierze, a także nie zastosowały wobec M. K. ograniczenia czasowego dotyczącego zwrotu nienależnych płatności. Sąd przyjął, że w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z przepisami. Jednocześnie jednak zauważył, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez organ o nieuzasadnionym charakterze płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednocześnie okres ten może zostać ograniczony do 4 lat, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze. Według Sądu, z ustaleń wynikających z akt sprawy i z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie można wywnioskować, że M. K. nieświadomie zadeklarował powierzchnię działek A i C w wysokości podanej Agencji bez dokonania odliczenia powierzchni zajmowanej przez rosnące na działkach drzewa gdyż, w jego mniemaniu skoro trawa rosła pod drzewami, dokonywał na tych obszarach wszystkich prac rolnych, wykaszał itd. to był to obszar podlegający zadeklarowaniu we wniosku o płatności. Co więcej, obecnie na przedmiotowych działkach drzewa zostały wycięte, a obszar zajęty pod uprawę jest zgodny z zadeklarowanym. W takiej sytuacji WSA nie zgodził się z organem, że beneficjent działał w złej wierze, a skoro organ nie przeprowadził postępowania mającego na celu ustalenie takich okoliczności, nie mógł również powoływać się na nie w swojej decyzji takie, bowiem działanie pozostawało w sprzeczności z zasadami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a. Sąd I instancji podkreślił też, że organ nie zastosował wskazanych przepisów prawa materialnego, odnoszących się do wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnych płatności, które – ze względów czasowych – mogły wystąpić w sprawie, gdyż płatności objęte postępowaniem odnoszą się do lat wcześniejszych niż okres czterech lat od wszczęcia postępowania, tj. 1 marca 2010 r. W następstwie rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku sądu I instancji NSA orzeczeniem z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 1209/11 uchylił ww. wyrok podnosząc, iż sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. Podkreślił jednocześnie, że przepis art. 49 Rozporządzenia Nr 2419/2001 reguluje kwestie związane ze zwrotem nienależnych płatności. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. W ust. 4 powołanego przepisu, określono przesłanki, których wystąpienie powoduje, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania. Z kolei w ust. 5 określono wyłączenie zastosowania obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności z uwagi na upływ czasu. W myśl art. 49 ust. 5 akapit 1 obowiązek zwrotu określony w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. W akapicie drugim tej normy prawnej stwierdzono, że jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Z przepisu tego wynika, że jako zasadę przyjmuje się dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności z wyjątkami w sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze. Taka treść przepisu oznacza, że okoliczności dobrej wiary ustalające ten okres na cztery lata podnoszone przez zainteresowanego powinny być przez organ rozważone. To czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się bowiem, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. W dobrej wierze jest zatem ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom. Oczywiście szczególny przepis prawa może wprowadzić w sposób wyraźny lub dorozumiany pewne modyfikacje w rozumieniu pojęcia dobrej wiary. Analizowany przepis tego rodzaju unormowań nie zawiera. Zatem obowiązujące w tym względzie powinny być ogólnie przyjęte pojęcia, co do rozumienia dobrej i złej wiary z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W pierwszej kolejności podnieść zatem należy, że dla postępowania w niniejszej sprawie decydujące znaczenie mają poglądy wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. wydanego w sprawie sygn. akt II GSK 1209/11. Otóż w tejże sprawie NSA jednoznacznie wskazał, że sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 49 ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranej przez rolnika płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze powyższy okres jest ograniczony do czterech lat. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wykładni pojęcia "dobra wiara" w rozumieniu art. 49 ust. 5 ww. rozporządzenia podniósł, że okoliczności podnoszone przez skarżącego wskazujące jego zdaniem na okres czteroletni powinny być przez organ rozważone co oznacza, iż wymagają one dokonania ustaleń czy beneficjent w określonej sytuacji faktycznej pozostawał w dobrej wierze czy też nie. Z treści uzasadnienia wyroku sądu I instancji (uchylonego przez NSA) wynika, iż tenże sąd stanął na stanowisku (str. 8 uzasadnienia wyroku), iż m.in. z jego ustaleń można wnioskować, że skarżący M. K. nieświadomie zadeklarował powierzchnię działek A i C w wysokości podanej do Agencji bez dokonania obliczenia powierzchni zajmowanej przez rosnące na działkach drzewa, gdyż w jego mniemaniu (...) był to obszar podlegający zadeklarowaniu we wniosku o płatność. W tym miejscu należy jednak przypomnieć, że ustalenia faktyczne pozostają w kompetencji organów administracji. Takich ustaleń nie mogą czynić sądy, nie mają bowiem ustawowych uprawnień z których wynikałaby możliwość zastępowania organów w tym zakresie. Obowiązkiem sądów jest natomiast ocena tychże ustaleń dokonanych przez organy jak i ocena rozważań prawnych sformułowanych przez nie na ich podstawie. Z tego też względu NSA podkreślił, że... "okoliczności dobrej wiary ustalające ten okres na cztery lata podnoszone przez zainteresowanego powinny być przez organ rozważone". Powyższe oznacza, iż to na organie ciąży obowiązek wyjaśnienia czy w przypadku skarżącego mamy do czynienia z dobrą wiarą czy też nie. W związku z tym zaskarżona decyzja winna zostać ponownie uchylona. Jej uchylenie po raz pierwszy, co do zasady słusznie zostało, bowiem zakwestionowane przez NSA z powodu częściowo wadliwego uzasadnienia wyroku sądu I instancji, w którym tenże sąd bezpodstawnie poczynił ustalenia faktyczne w kwestii charakteru zadeklarowania przez skarżącego działek A i C przesądzając w zasadzie, iż skarżący pozostawał tu w dobrej wierze. Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe uwarunkowania w tym w szczególności rozważania NSA dotyczące właściwego rozumienia pojęcia dobrej wiary, którym operuje art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. Z uzasadnienia wyroku wydanego przez NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 1209/11 wynika, iż tenże sąd przedstawił swoje stanowisko w sposób jasny i precyzyjny a obowiązkiem tak sądu I instancji jak i organu jest stanowisko to uwzględnić w toku dalszego postępowania w sprawie. Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 190 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.