II SA/Bk 180/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia NSA Stanisław Prutis, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. M. w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. M. w B. z dnia [...] listopada 2011 r., 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. M. w B. na rzecz skarżącej A. D. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...].11.2011 r. A. D. wystąpiła do Rektora U. M. w B. o przyznanie jej stypendium rektora za dobre wyniki w nauce, na rok akademicki 2011/2012. Odwoławcza Komicja Stypendialna U. M. w B., decyzją z dnia [...].11.2011 r. odmówiła w/w studentce przyznania stypendium rektora. Decyzja została podpisana przez przewodniczącego Komisji – K. J. Powodem odmowy przyznania stypendium była okoliczność, że od dnia 1.10.2011 r. zmienił się stan prawny ustawy o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z art. 148 ust. 5 ustawy z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym – Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm., (po nowelizacji ustawą z dnia 18.03.2011 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytułach naukowych oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz zmianie niektórych ustaw – Dz.U. nr 84, poz. 455) stypendium za dobre wyniki w nauce nie przysługuje studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku. Odwoławcza Komisja Stypendialna, po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. D. (w trybie odwołania) utrzymała w mocy decyzję pierwotną, podtrzymując powyższą argumentację. Decyzja w II instancji z dnia [...].01.2012 r. została podpisana przez przewodniczącego Komisji – K. J. oraz przez trzech członków komisji. Skargę na powyższe decyzje wniosła, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku A. D. Skarżąca żądała stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji lub ich uchylenia. Zarzuciła organom naruszenie art. 2, art. 70 ust. 4 Konstytucji RP poprzez złamanie zasady zaufania obywateli do państwa prawa oraz zasady zapewnienia przez władze publiczne, powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. W obszernej skardze przytoczyła wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego sprowadzające się do zarzutu naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i prawa, polegającego na braku przepisów przejściowych co do stosowania art. 148 ust. 5 znowelizowanej ustawy. Pozbawiło to studentów prawa do stypendium za dobre wyniki w nauce w roku 2011/2012 w sytuacji, gdy wysoką średnią ocen wypracowali w roku poprzedzającym – 2010/2011 licząc na uzyskanie stypendium , które by im przysługiwało przed nowelizacją ustawy. W odpowiedzi na skargę, Odwoławcza Komisja Stypendialna U. M. w B. wniosła o jej oddalenie. Podtrzymując swoją argumentację, Komisja potwierdziła, że ma obowiązek stosować aktualne przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym oraz przepisy regulaminu, wprowadzonego Zarządzeniem nr 30 Rektora U. M. w B. z dnia [...].06.2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z zupełnie innych przyczyn niż wynikające z treści jej zarzutów. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w razie gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.) jedną z form pomocy materialnej dla studentów jest stypendium rektora dla najlepszych studentów. Zgodnie zaś z art. 207 ust.1 powołanej ustawy, do decyzji podjętych przez organy uczelni (do których na mocy art. 60 ust. 6 tej ustawy zalicza się także rektor) w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W myśl art. 207 ust. 2 Prawo o szkolnictwie wyższym, decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (zwany dalej k.p.a). Powołane regulacje prawne nie pozostawiają wątpliwości, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów winno być prowadzone z uwzględnieniem regulacji k.p.a., a faktu tego nie zmienia powierzenie kontroli instancyjnej rozstrzygnięć wydanych w tym postępowaniu temu samemu organowi w ramach postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozstrzygniecie sprawy (art. 127 3 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym). Zgodnie bowiem z art. 127 § 3 k.p.a., do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, które z kolei (w art. 140) odsyłają w sprawach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Nadto organy odwoławcze zobowiązane są do stosowania przepisów wspólnych wszystkim postępowaniom uregulowanym w k.p.a. zawartych w Dziale I Kodeksu zatytułowanym "Przepisy ogólne". W tej ostatniej grupie przepisów znajduje się natomiast art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., w świetle którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zauważyć przy tym należy, że takie brzmienie przepis ten uzyskał z dniem 11 kwietnia 2011 r. w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy art. 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2011, nr 6, poz. 18 ze zm.). W uzasadnieniu projektu powołanej ustawy wskazano zaś, że "celem tej nowelizacji jest wyłączenie pracowników, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, zarówno pracowników organu I instancji, jak również pracowników ministerstw i urzędów centralnych, którzy przygotowują i podpisują decyzje ministrów i kierowników urzędów centralnych wydawanych na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy". Nowelizacja ta, wobec odesłania w art. 27 ust. 2 Prawo o szkolnictwie wyższym do odpowiedniego stosowania art. 127 § 3 k.p.a., dotyczy zatem także pracowników, działających z upoważnienia rektora. W niniejszej sprawie Rektor U. M. w B., zarządzeniem z dnia [...].11.2011 r. przekazał swoje uprawnienia, m.in. w zakresie przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów, Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. M. w B. Podstawą prawną scedowania tych uprawnień był przepis art. 175 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, bez względu na to czy tym organem jest rektor i też Komisja (jak w sprawie niniejszej), odwołanie to rozpatruje ponownie ten sam organ (art. 175 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). Decyzje wydane przez komisje podpisuje przewodniczący lub wiceprzewodniczący (art. 177 ust. 1 pkt 4 ustawy). Nie może być jednak, zdaniem Sądu, takiej sytuacji, że skład orzekający (personalnie) w pierwszej instancji wydaje również decyzję, jako organ odwoławczy, w tej samej sprawie. Prowadzi to do istotnego naruszenia przepisów k.p.a., mającego istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie niniejszej Odwoławcza Komisja Stypendialna U. M. w B. wydała, w tym samym składzie, zarówno decyzję z dnia [...].11.2011 r. jak też z dnia [...].01.2012 r. z tym ,że pierwszą podpisał jedynie przewodniczący K. J., zaś w drugiej instancji – oprócz przewodniczącego, także pozostali członkowie Komisji. Komisja została powołana przez Rektora U. M. w B. w dniu [...].11.2011 r. w składzie 4 – osobowym. Z tego wynika, iż dobranie różnych składów przy rozpatrzeniu sprawy w I instancji i w II instancji było niemożliwe. Również doszło do uchybienia w podpisaniu decyzji z dnia [...].01.2012 r. bowiem uprawnienia do złożenia podpisu miał jedynie przewodniczący (a nie cały skład Komisji). Zgodnie z przepisem art. 175 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, rektor (cyt.) "... przekazuje uprawnienia w zakresie przyznawania...stypendium rektora... odpowiednio odwoławczej komisji stypendialnej ". Przepis powyższy nie rozstrzyga, czy komisja ma podejmować decyzje o przyznawaniu stypendium w dwóch instancjach, czy też ma to czynić w pierwszej instancji, a organem odwoławczym pozostawałby rektor. Rzeczą władz uczelni jest, zdaniem Sądu, takie ukonstytuowanie organów przyznających stypendia (dotyczy to wszelkich stypendiów, nie tylko stypendium rektora), by ich działalność nie naruszała wyżej omówionych przepisów k.p.a. Stwierdzone naruszenie prawa daje przy tym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 145 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli decyzja wydana została między innymi przez pracownika, który podlega wyłączeniu stosowanie do art. 24. W takim stanie sprawy rozstrzygnięcie Sądu musiało dotyczyć, w pierwszej kolejności, zachowania przez organ administracji obowiązującej procedury administracyjnej w toku rozpoznawania wniosku skarżącej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem uwzględniać ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Sąd nie wypowiedział się merytorycznie w tej sprawie, skoro doszło do istotnych naruszeń proceduralnych przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Należy zwrócić uwagę, że stanowisko w ocenie prawnej niniejszej sprawy, nie jest odosobnione. Podobnie orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach: z dnia 5.04.2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 129/12; także z dnia 23.07.2008 w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 196/08 (dostępne w internecie). Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonego aktu podjęto stosowanie do art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.